Νέα επιστημονική έρευνα που παρουσιάζει το newscientist.com δείχνει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός ίσως επηρεάζεται περισσότερο από τις εποχές απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι η υγεία, η ενέργεια ή η διάθεσή τους αλλάζουν μέσα στον χρόνο, και τώρα οι επιστήμονες εξετάζουν αν αυτές οι αλλαγές σχετίζονται με έναν εσωτερικό «βιολογικό κύκλο» που λειτουργεί ανάλογα με την εποχή.
Στα φυτά και στα ζώα, οι εποχιακές αλλαγές είναι γνωστές εδώ και χρόνια. Πολλά είδη ανθίζουν, μεταναστεύουν, αναπαράγονται ή πέφτουν σε χειμερία νάρκη σε συγκεκριμένες περιόδους του χρόνου. Μέχρι πρόσφατα, οι άνθρωποι δεν θεωρούνταν οργανισμοί που επηρεάζονται τόσο έντονα από τις εποχές. Όμως, όλο και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι και το ανθρώπινο σώμα παρουσιάζει μικρές αλλά σημαντικές εποχιακές μεταβολές στο ανοσοποιητικό σύστημα, στις ορμόνες και στη λειτουργία των γονιδίων.
Μια νέα έρευνα επικεντρώθηκε στο πώς αλλάζει η ανταπόκριση του οργανισμού στα εμβόλια ανάλογα με την εποχή του χρόνου. Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης ανέλυσαν δεδομένα από 96 κλινικές μελέτες που αφορούσαν περίπου 48.000 παιδιά. Τα παιδιά αυτά είχαν εμβολιαστεί για 14 διαφορετικές ασθένειες, όπως η ιλαρά, η πολιομυελίτιδα και η ανεμοβλογιά. Οι μελέτες πραγματοποιήθηκαν σε διάφορες χώρες και εποχές, επιτρέποντας στους ερευνητές να συγκρίνουν πώς επηρεάζει η εποχή την ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πράγματι υπάρχει εποχιακή διαφορά στην αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος. Στις περιοχές με εύκρατο κλίμα, δηλαδή μακριά από τον ισημερινό, τα εμβόλια φαίνεται να προκαλούν ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση τον χειμώνα, τόσο στο βόρειο όσο και στο νότιο ημισφαίριο. Αυτό υποδηλώνει ότι σημαντικό ρόλο ίσως παίζει η διάρκεια της ημέρας και η ποσότητα φωτός που δέχεται ο οργανισμός μέσα στον χρόνο.
Αντίθετα, στις τροπικές περιοχές κοντά στον ισημερινό, το μοτίβο δεν ήταν τόσο σταθερό. Εκεί παρατηρήθηκαν επίσης σημαντικές διακυμάνσεις στην ανταπόκριση στα εμβόλια, αλλά οι περίοδοι με τη μεγαλύτερη ανοσολογική αντίδραση διέφεραν ανάλογα με το εμβόλιο. Αυτό δείχνει ότι πιθανόν συμμετέχουν και άλλοι παράγοντες, πέρα από τη διάρκεια της ημέρας.
Οι ερευνητές απέκλεισαν το ενδεχόμενο οι διαφορές να οφείλονται σε προηγούμενη έκθεση των παιδιών στις ασθένειες, καθώς εξέτασαν μόνο παιδιά που δεν είχαν ήδη αντισώματα πριν τον εμβολιασμό. Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ακριβώς ποιος μηχανισμός προκαλεί αυτές τις εποχιακές αλλαγές.
Προηγούμενες μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα αλλάζει μέσα στον χρόνο. Για παράδειγμα, ορισμένοι δείκτες φλεγμονής και συγκεκριμένα ανοσοκύτταρα εμφανίζουν αυξομειώσεις ανάλογα με την εποχή. Άλλες έρευνες έχουν βρει ότι πολλά ανθρώπινα γονίδια λειτουργούν διαφορετικά τον χειμώνα και διαφορετικά το καλοκαίρι, ιδιαίτερα γονίδια που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό και τις ορμόνες.
Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι άνθρωποι ίσως διαθέτουν έναν εσωτερικό εποχιακό «χρονοδιακόπτη», παρόμοιο με αυτόν που έχουν τα ζώα. Θεωρούν ότι αυτός ο μηχανισμός βρίσκεται στον υποθάλαμο, μια περιοχή του εγκεφάλου που ρυθμίζει και τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή το βιολογικό μας ρολόι.
Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι εποχές επηρεάζουν και άλλες ανθρώπινες λειτουργίες. Μια πρόσφατη μελέτη στη Βρετανία έδειξε ότι οι γεννήσεις ακολουθούσαν για δεκαετίες συγκεκριμένα εποχιακά μοτίβα, αν και αυτά άλλαξαν σημαντικά μετά τη διάδοση του αντισυλληπτικού χαπιού τη δεκαετία του 1970.
Παρότι τα νέα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά στοιχεία ώστε να αλλάξουν οι οδηγίες για τους εμβολιασμούς. Ακόμη κι αν κάποια εποχή προσφέρει λίγο καλύτερη ανοσολογική απόκριση, η καθυστέρηση ενός εμβολίου μπορεί να είναι πιο επικίνδυνη από το πιθανό μικρό όφελος. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι τα εμβόλια πρέπει να γίνονται την κατάλληλη στιγμή, χωρίς αναβολές, μέχρι να υπάρξουν πιο ξεκάθαρα επιστημονικά συμπεράσματα.
Πηγές: medrxiv.org , newscientist.com
