Σε ένα βίντεο που έγινε viral στο TikTok, ένας ψυχίατρος μιλά για ένα θέμα που αγγίζει σχεδόν κάθε γονιό: τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη συμπεριφορά των παιδιών μας και το πόσο εύκολα τη συγχέουμε με τον χαρακτήρα τους. Όπως εξηγεί, πολλές φορές εστιάζουμε τόσο πολύ σε αυτό που κάνει το παιδί αν φωνάζει, αν λέει ψέματα, αν δεν διαβάζει ή αν αντιδρά που ξεχνάμε να δούμε τι μπορεί να κρύβεται από πίσω.
Στο βίντεο, υποστηρίζει ότι οι συνεχείς επικρίσεις και οι χαρακτηρισμοί δεν αλλάζουν απαραίτητα τη συμπεριφορά ενός παιδιού. Αντίθετα, μπορεί απλώς να το οδηγήσουν στο να κρύβεται περισσότερο, να φοβάται την απόρριψη , ή να αρχίσει να βλέπει τον εαυτό του μέσα από τις αρνητικές «ταμπέλες» που ακούει.
Και κάπου εκεί ξεκινά μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση γύρω από τη σύγχρονη γονεϊκότητα και το πώς οι λέξεις, οι προσδοκίες και η εικόνα που έχουμε για τα παιδιά μας επηρεάζουν τελικά και την εικόνα που χτίζουν εκείνα για τον εαυτό τους.
@doctorwadsworth #parenting #parentingtips ♬ original sound – Richard Wadsworth
Συχνά, στην ανατροφή των παιδιών μας, τείνουμε να εστιάζουμε σε αυτό που κάνουν και όχι στο γιατί το κάνουν. Όταν λέμε «είναι τεμπέλης», «είναι ανυπάκουο» ή «λέει ψέματα», στην πραγματικότητα μπερδεύουμε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά με τον χαρακτήρα του παιδιού. Όμως η έρευνα στην αναπτυξιακή ψυχολογία δείχνει ότι τα παιδιά συχνά εξηγούν τον κόσμο γύρω τους είτε με βάση σταθερά «χαρακτηριστικά» είτε με βάση προσωρινές καταστάσεις και αυτή η ερμηνεία επηρεάζει βαθιά την ανάπτυξή τους.
Όταν εμείς ως γονείς συνδέουμε μια πράξη με την ταυτότητα του παιδιού («είσαι κακό παιδί» αντί για «αυτό που έκανες δεν ήταν σωστό»), τότε ενισχύουμε κάτι που η ψυχολογία ονομάζει σταθερή νοοτροπία (fixed mindset). Τα παιδιά αρχίζουν να πιστεύουν ότι «είναι έτσι» και όχι ότι «έκαναν κάτι». Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, αποφυγή προσπάθειας και φόβο αποτυχίας.
Έρευνες δείχνουν επίσης ότι τα παιδιά διαμορφώνουν την εικόνα του εαυτού τους μέσα από τα μηνύματα που λαμβάνουν από τους σημαντικούς ενήλικες. Αυτό που πιστεύουμε εμείς για εκείνα λειτουργεί σαν «καθρέφτης» για το πώς θα αρχίσουν να βλέπουν και τα ίδια τον εαυτό τους. Αν ένα παιδί ακούει συνεχώς ότι είναι «δύσκολο» ή «κακό», είναι πιθανό να εσωτερικεύσει αυτόν τον ρόλο.
Όπως αναφέρει το childmind.org αυτό δεν σημαίνει ότι δεν βάζουμε όρια. Αντίθετα, τα όρια είναι απαραίτητα. Όμως υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «διορθώνω μια συμπεριφορά» και στο «χαρακτηρίζω το παιδί». Η πρώτη προσέγγιση ανοίγει χώρο για αλλαγή, ενώ η δεύτερη συχνά «κλειδώνει» την ταυτότητα του παιδιού.
Όπως σημειώνει το child-encyclopedia.com σύμφωνα με τη σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία, η συμπεριφορά των παιδιών δεν είναι τυχαία, αλλά συχνά συνδέεται με συναισθηματικές ανάγκες, ιδιοσυγκρασία (temperament) και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Δηλαδή, αυτό που βλέπουμε εξωτερικά είναι αποτέλεσμα μιας πιο σύνθετης εσωτερικής διαδικασίας και όχι απλώς «κακής συμπεριφοράς».
Επιπλέον, σύμφωνα με έρευνα του pmc.ncbi. η έννοια του «self-fulfilling prophecy» στην ψυχολογία δείχνει ότι οι προσδοκίες που έχουμε για ένα παιδί μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά του. Με απλά λόγια, αν περιμένουμε ότι ένα παιδί «θα είναι δύσκολο», μπορεί άθελά μας να το αντιμετωπίζουμε με τρόπο που τελικά ενισχύει αυτή τη συμπεριφορά.
Γι’ αυτό ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι «γιατί φέρεται έτσι;», αλλά «τι προσπαθεί να μας δείξει με αυτή τη συμπεριφορά;». Πίσω από την ανυπακοή, το ψέμα ή την ένταση, συχνά υπάρχει ανάγκη για προσοχή, ασφάλεια ή κατανόηση.
Τελικά, τα παιδιά δεν αλλάζουν μόνο με φωνές ή τιμωρίες. Αλλάζουν όταν αλλάζει και ο τρόπος που τα βλέπουμε. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο σημαντική «εκπαίδευση» της γονεϊκότητας: όχι στο να ελέγχουμε τη συμπεριφορά, αλλά στο να κατανοούμε τον άνθρωπο πίσω από αυτή.
Με πληροφορίες από childmind.org, child-encyclopedia.com ,pmc.ncbi
