Νέες παρατηρήσεις από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb δείχνουν ότι το IRS 3, ένας αστέρας κοντά στο κέντρο του Γαλαξία μας, χάνει τεράστιες ποσότητες μάζας, με αποτέλεσμα το το περίβλημά του να διαστέλλεται συνεχώς.
Κοντά στην υπερμεγέθη μαύρη τρύπα στο κέντρο του Γαλαξία μας, ένα ώριμο άστρο εκπέμπει τεράστιες ποσότητες αερίου και σκόνης στο διάστημα. Οι παρατηρήσεις του IRS 3 υποδηλώνουν ότι αυτή η ύλη έχει δημιουργήσει ένα εξαιρετικά μεγάλο περίβλημα, και εντός αυτού οι αστρονόμοι έχουν ανιχνεύσει μόρια νερού, παρά το ακραίο περιβάλλον που περιβάλλει το γαλαξιακό κέντρο.
Η έρευνα διεξήχθη υπό την καθοδήγηση του PD Dr. Florian Peißker από το Ινστιτούτο Αστροφυσικής του Πανεπιστημίου της Κολωνίας. Η ομάδα του Peißker, η οποία συμμετέχει στην ευρωπαϊκή κοινοπραξία του Διαστημικού Τηλεσκοπίου James Webb (JWST) που μελετά κοντινούς γαλαξίες, ερευνά την περιοχή γύρω από τον Τοξότη Α*, ή Sgr A*, την υπερμαζική μαύρη τρύπα στο κέντρο του Γαλαξία μας.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Astronomy & Astrophysics».
Για τη μελέτη του IRS 3, οι αστρονόμοι χρησιμοποίησαν το Όργανο Μέσης Υπέρυθρης Ακτινοβολίας (MIRI) του JWST, το οποίο παρατηρεί το σύμπαν σε μήκη κύματος μέσης υπέρυθρης ακτινοβολίας και αναπτύχθηκε εν μέρει στο Ινστιτούτο Αστροφυσικής. Το IRS 3 βρίσκεται σε απόσταση περίπου 0,6 ετών φωτός, ή 42.000 αστρονομικών μονάδων, από το Sgr A*.
Μία αστρονομική μονάδα είναι η μέση απόσταση μεταξύ της Γης και του Ήλιου. Το Voyager 1, το πιο απομακρυσμένο ανθρωπογενές αντικείμενο από τη Γη, θα χρειαζόταν περίπου 10.000 χρόνια για να διανύσει αυτή την απόσταση. Σε γαλαξιακές κλίμακες, ωστόσο, το IRS 3 βρίσκεται εξαιρετικά κοντά στη μαύρη τρύπα.
Το περίβλημα
Το IRS 3 περιβάλλεται από ένα περίβλημα που εκτείνεται περίπου 10,000 αστρονομικές μονάδες από το άστρο. Γύρω από ώριμα άστρα μπορούν να σχηματιστούν μεγάλα περιβλήματα, αλλά το IRS 3 αποτελεί εξαίρεση, καθώς δεν είναι γνωστό κανένα παρόμοιο αντικείμενο στο άμεσο περιβάλλον του, παρά τα εκατομμύρια άστρα που βρίσκονται κοντά στο Sgr A*.
Astronomers using the #JWST have obtained the most detailed mid-infrared spectrum yet of IRS 3, an evolved giant star located only about 0.17 parsecs, or 0.55 light-years in projected distance, from Sagittarius A*, the supermassive black hole at the centre of the Milky Way.
The… pic.twitter.com/57mRa2Ll2N— Erika (@ExploreCosmos_) August 15, 2026Advertisement
Ο υπεράνεμος και το νερό
Οι λεπτομερείς παρατηρήσεις με το MIRI άλλαξαν επίσης την εικόνα για το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στο IRS 3. Σε αντίθεση με παλαιότερες μελέτες, ο Peißker και οι συνεργάτες του κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο αστέρας βρίσκεται σε μια φάση γνωστή ως «υπεράνεμος». Στην αστροφυσική, ο «υπεράνεμος» περιγράφει μια περίοδο εξαιρετικά ταχείας απώλειας μάζας προς το τέλος της ζωής ενός μαζικού αστέρα, κατά τη διάρκεια της οποίας τεράστιες ποσότητες αερίου και σκόνης εκτοξεύονται στο περιβάλλον για αιώνες.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το IRS 3 χάνει υλικό με ρυθμό που αντιστοιχεί περίπου στη μάζα της Γης κάθε 18 ημέρες με αποτέλεσμα το περίβλημά του να διαστέλλεται συνεχώς. Αυτή η εξαιρετικά γρήγορη απώλεια μάζας βοηθά να εξηγηθεί τόσο το ασυνήθιστα μεγάλο μέγεθος όσο και η πυκνότητα του περιβλήματος.
Ακόμη πιο απρόσμενα οι παρατηρήσεις του JWST αποκάλυψαν νερό μέσα στο περίβλημα. Προηγούμενες εκτιμήσεις θεωρούσαν ότι η έντονη ακτινοβολία που σχετίζεται με το Τοξότη A* και το περιβάλλον του θα καθιστούσε δύσκολη την επιβίωση μορίων τόσο κοντά στη μαύρη τρύπα.
Η ανίχνευση δείχνει ότι το νερό μπορεί να παραμένει σταθερό μέσα στο υλικό που περιβάλλει το IRS 3 και υποδηλώνει ότι το άστρο εμπλουτίζει το περιβάλλον γύρω από τον Τοξότη A* με μοριακό υλικό συμπεριλαμβανομένων ενώσεων που συνδέονται με τα θεμελιώδη δομικά συστατικά της ζωής.
Ερευνητές της ομάδας του καθηγητή Δρ. Λούκας Λαμπαντί στο Ινστιτούτο Αστροφυσικής αναπτύσσουν τώρα μια νέα γενιά οργάνων για το πολύ ισχυρό τηλεσκόπιο ELT στη χιλιανή έρημο Ατακάμα το οποίο αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του τα επόμενα χρόνια. Με το όργανο METIS οι αστρονόμοι ελπίζουν να μελετήσουν με πολύ μεγαλύτερη λεπτομέρεια τη δομή και τη χημική σύσταση του τεράστιου περιβλήματος του IRS 3.
Πηγή: scitechdaily.com
