Το ότι οι μύκητες είναι σε γενικές γραμμές ιδιαίτερα ανθεκτικοί, είναι γνωστό από παλιά- αλλά το ότι ένας μύκητας μπορεί να αντέξει ακόμα και ένα ταξίδι στον Άρη, είναι μια νέα ανακάλυψη που μπορεί να αλλάξει σημαντικά τα δεδομένα όσον αφορά τις διαπλανητικές αποστολές και τα πρωτόκολλα ασφαλείας τους.
Σε επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Applied and Environmental Microbiology ερευνητές παρουσιάζουν πώς απομόνωσαν δείγματα μύκητα από αποστειρωμένα δωμάτια της NASA, τα οποία χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των διαδικασιών συναρμολόγησης και προετοιμασίας για εκτόξευση διαστημοπλοίων. Όπως διαπιστώθηκε, τα δείγματα αυτά είχαν αντέξει τις διαδικασίες απολύμανσης, και όταν υποβλήθηκαν σε προσομοιώσεις των ακραίων συνθηκών που θα βίωναν κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στον Άρη (πίεση, θερμοκρασία, ακτινοβολία) κόνιδες (σπόρια ασεξουαλικής αναπαραγωγής) του μύκητα Aspergillus calidoustus κατάφεραν να επιζήσουν.
«Αυτό δεν σημαίνει πως είναι πιθανή μια μόλυνση του Άρη, μα μας βοηθά να ποσοτικοποιήσουμε καλύτερα τους εν δυνάμει κινδύνους επιβίωσης μικροβίων» είπε ο Κασθούρι Βενκατεσβαράν, επικεφαλής της έρευνας, μικροβιολόγος και πρώην επιστήμονας στο Biotechnology and Planetary Protection Group (BPP) του Jet Propulsion Laboratory (JPL) της NASA.
Οι δυνατότητες επιβίωσης των μυκήτων στο Διάστημα αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής έρευνας εδώ και πολλά χρόνια. Η συγκεκριμένη μελέτη είναι η πρώτη που δείχνει ότι μικροβιακοί ευκαρυωτικοί οργανισμοί – που έχουν πυρήνα, όπως οι μύκητες- μπορούν να αντέχουν καθ’όλη τη διάρκεια ενός ταξιδιού στον Άρη, από το στάδιο της προετοιμασίας για την εκτόξευση στο Διάστημα μέχρι τη ρομποτική εξερεύνηση του «Κόκκινου Πλανήτη», όπως τονίζει ο Βενκατεσβαράν.
Οι ερευνητές του ΒΡΡ εξετάζουν το πώς τα μικρόβια επιβιώνουν και προσαρμόζονται στις συνθήκες του αφιλόξενου Διαστήματος, και το πώς θα μπορούσαν αυτά να εντοπιστούν και να παρατηρηθούν. Μεταξύ άλλων, η δουλειά τους περιλαμβάνει στρατηγικές απολύμανσης περιβαλλόντων που σχετίζονται με διαστημόπλοια, αν και ο Βενκατεσβαράν υποδεικνύει πως οι τεχνικές αυτές κατά κανόνα αξιολογούνται μέσω της μελέτης ιδιαίτερα ανθεκτικών βακτηρίων και όχι μυκήτων.
Η παρακολούθηση μικροβίων είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της συναρμολόγησης διαστημοπλοίων: Στο πλαίσιο της νέας μελέτης οι ερευνητές πήραν κόνιδες από 27 στελέχη μυκήτων που είχαν απομονωθεί από εγκαταστάσεις συναρμολόγησης του προγράμματος Mars 2020 (περιλαμβάνει την προσεδάφιση του οχήματος Perseverance στον Άρη). Επίσης, περιλαμβάνονταν δύο οργανισμοί (βακτηριακοί και μυκητιακοί) που είναι γνωστό ότι μπορούν να αντέξουν υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας.
Οι κόνιδες αυτές υποβλήθηκαν σε «σκληρές» συνθήκες όπως αυτές ενός ταξιδιού στον Άρη. Όπως διαπιστώθηκε, οι κόνιδες του A. calidoustus άντεχαν, και μόνο ο συνδυασμός εξαιρετικά χαμηλής θερμοκρασίας και υψηλής ακτινοβολίας ήταν ικανός να τους σκοτώσει. «Η επιβίωση των μικροβίων δεν καθορίζεται από μια μεμονωμένη πηγή περιβαλοντικού στρες, μα από συνδυασμούς μηχανισμών αντοχής στο στρες» είπε ο Βενκατεσβαράν.
Συνοψίζοντας, η μελέτη υποδεικνύει το A. calidoustus ως ένα μικρόβιο που θα μπορούσε να «περάσει» τις συνθήκες ακραίας αποστείρωσης που χαρακτηρίζουν τα περιβάλλοντα που σχετίζονται με διαστημόπλοια, να αντέξει ένα ταξίδι στο Διάστημα και να φτάσει μέχρι και στην επιφάνεια του Άρη.
Αξίζει να σημειωθεί πως το ενδεχόμενο μόλυνσης εξωγήινων περιβαλλόντων ή ακόμα και οργανισμών από γήινους οργανισμούς έχει εμφανιστεί από πολύ παλιά στην Επιστημονική Φαντασία: Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο «Πόλεμος των Κόσμων» του Χ. Τζ. Γουέλς, όπου οι Αρειανοί εισβολείς μολύνονται και πεθαίνουν από γήινα μικρόβια, αλλά και το «Titan» του Στίβεν Μπάξτερ, όπου αστροναύτες στον Τιτάνα, δορυφόρο του Κρόνου – οι τελευταίοι επιζώντες της ανθρωπότητας – λίγο πριν πεθάνουν, ρίχνουν ένα δοχείο με βακτήρια σε έναν κρατήρα με υγρό, «πυροδοτώντας» διαδικασίες οι οποίες, δισεκατομμύρια χρόνια μετά, οδηγούν στην επανεμφάνιση εξελιγμένης (αλλά όχι ανθρώπινης) ζωής στο Ηλιακό Σύστημα.
