Ο Τζούλιαν Σαπίρο, φοιτητής Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, έγραψε ιστορία ανακαλύπτοντας τρεις γαλαξίες-νάνους κοντά στον μεγάλο σπειροειδή γαλαξία M101, οι οποίοι πήραν και το όνομά του (Shapiro I, II και III).
Ο νεαρός, ο οποίος έκανε την ανακάλυψη όσο ήταν ακόμη μαθητής σχολείου στο πλαίσιο έρευνας, ευελπιστεί να εμπνεύσει περισσότερους συνομήλικους του να ασχοληθούν με τον τομέα της αστροφυσικής.
Ως φοιτητής, ο Σαπίρο συμμετέχει στην ερευνητική ομάδα του αστροφυσικού Αλεξέι Φιλιπένκο, πραγματοποιώντας μελέτες που οδηγούν σε διαφορετικούς υπολογισμούς για τη σταθερά του Χαμπλ (Hubble Constant).
A new study by first-year astrophysics (@BerkeleyPhysics) student Julian Shapiro may solve a puzzle regarding isolated galaxies that have stopped producing stars. https://t.co/x9w05GhHtu
— UC Berkeley (@UCBerkeley) October 7, 2026
Eπίσης, σχεδιάζει να εμβαθύνει τη μελέτη των γαλαξιών «Shapiro» κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών του σπουδών. Πρόσφατα, δημοσίευσε τη μελέτη του στο επιστημονικό περιοδικό The Astrophysical Journal.
«Ο Τζούλιαν διεξήγαγε εξαιρετικά προηγμένη έρευνα ενώ ήταν ακόμη στο λύκειο, γεγονός ασυνήθιστο που αναγνωρίστηκε με την τιμητική υποτροφία Davidson», αναφέρει ο καθηγητής του.
Γιατί είναι η σημαντική η μελέτη των γαλαξίων
Όπως αποδεικνύεται, αποτελούν βασικό κομμάτι της εξέλιξης των γαλαξιών στο σύμπαν. Πρόκειται για μικρούς γαλαξίες που περιέχουν από μόλις χίλια έως και μερικά δισεκατομμύρια άστρα και έχουν διάφορα σχήματα και τύπους. Οι αστρονόμοι εκτιμούν ότι σχηματίζονται όταν συγκρούονται μεγάλοι γαλαξίες και το όταν υλικό από αυτούς αποσπάται και εκτοξεύεται στο διάστημα, όπου και συσσωρεύεται.
Ο Σαπίρο εξηγεί πως λειτουργουν αυτοί οι γαλαξίες. «Οι γαλαξίες-νάνοι υπάρχουν είτε απομονωμένοι είτε ως δορυφόροι γύρω από μεγαλύτερους γαλαξίες, όπως ο δικός μας Γαλαξίας. Σε κατάσταση απομόνωσης, οι γαλαξίες αυτοί αναμένεται να παράγουν ενεργά νέα άστρα, καθώς δεν υπάρχει κάποιος μεγαλύτερος γαλαξίας κοντά τους για να τους απορροφήσει τα απαραίτητα αέρια. Ωστόσο, οι γαλαξίες που ανακάλυψα παραβιάζουν αυτόν τον κανόνα».
Κάνει λόγο για τους γαλαξίες «εκτοξευμένος τροχιάς» (backsplash galaxy), οι οποίοι κάποτε πέρασαν κοντά ή μέσα από το βαρυτικό πεδίο ενός μεγαλύτερου γαλαξία μετά εκτινάχθηκαν πάλι προς τα έξω.
Το καθιερωμένο κοσμολογικό μοντέλο (Lambda-CDM) προβλέπει ότι αυτοί οι γαλαξίες συνηθίζεται να εντοπίζονται στο σύμπαν. Κι όμως, οι τρεις γαλαξίες Shapiro βρίσκονται εκεί χωρίς να παράγουν σχεδόν καθόλου νέα άστρα. Το μεγάλο ερώτημα είναι: γιατί σταμάτησαν να δημιουργούν άστρα;
Ο Σαπίρο χρησιμοποίησε υπολογιστικές προσομοιώσεις για να διαπιστώσει ότι κάποιος εξωτερικός παράγοντας πρέπει να επέδρασε πάνω τους, οδηγώντας σε χαμηλό ποσοστό αστρογένεσης.
Γιατί σταμάτησαν να δημιουργούν άστρα
Γαλαξίες όπως οι τρεις του Σαπίρο βρίσκονται σχεδόν απομονωμένοι σε περιοχές, οι οποίες περιέχουν αέρια που χρησιμοποιούνται στη δημιουργία άστρων. Συνήθως, οι γαλαξίες-νάνοι που έχουν σταματήσει να γεννούν άστρα εντοπίζονται σε πιο πυκνοκατοικημένους γαλαξίες ή περιφέρονται γύρω από μεγαλύτερους γαλαξίες, κάτι που τους επιτρέπει να «κλέβουν» τα απαραίτητα αέρια.
Το μυστήριο με τους τρεις γαλαξίες που ανακάλυψε ο Σαπίρο είναι ότι είναι απομονωμένοι. Τι σημαίνει όμως αυτό;
Για να εξηγήσει την υπόθεσή του, ο φοιτητής εκτιμά ότι οι τρεις γαλαξίες – νάνοι πέρασαν μέσα από το βαρυτικό πεδίο του Messier 101 (μεγάλος ραβδωτός σπειροειδής γαλαξίας, ο μεγαλύτερος στην Ομάδα γαλαξιών Μ101). Η βαρυτική αυτή αλληλεπίδραση απέσπασε τα αέρια αστρογένεσης και στη συνέχεια τους εκσφενδόνισε στο μεσογαλαξιακό διάστημα. Μάλιστα, ένας από αυτούς, ο Shapiro II, βρίσκεται τόσο κοντά στον σπειροειδή γαλαξία NGC 5585 που ενδέχεται να είναι δορυφόρος του.
Αν επιβεβαιωθεί η θεωρία του, η έρευνα θα βοηθήσει στον εντοπισμό κι άλλων παρόμοιων ουράνιων σωμάτων. Ο Τζουλιάν Σαπίρο ελπίζει ότι μελλοντικές μετρήσεις και έρευνες από διαστημικά τηλεσκόπια υψηλής ανάλυσης θα χαρτογραφήσουν με ακρίβεια τις θέσεις των γαλαξιών-νάνων, επιβεβαιώνοντας αν πρόκειται πράγματι για «εκτοξευμένους» γαλαξίες.
