Όταν ο φίλος μου, ο Δημοσθένης Γκαβέας, μου ζήτησε να γράψω τις καθιερωμένες προβλέψεις μου για το έτος, ομολογώ ότι ελαφρώς μελαγχόλησα. Οι δέκα προβλέψεις μου είναι:
-Λιγότερη ανάπτυξη (αλλά όχι ύφεση)
-Υψηλότερος πληθωρισμός
-Υψηλότερη ανεργία (ιδιαιτέρως στους νέους)
-Υπεραπόδοση της Αμερικανικής οικονομίας έναντι της Ευρωπαϊκής
-Χαμηλότερο δολάριο
-Fed πιο υποταγμένη στον Πρόεδρο, και συνεπώς πιο διατεθειμένη να μειώσει επιτόκια
-Μείωση των εμπορικών πολέμων
-Επιβράδυνση της ανάπτυξης της ΤΝ
-Αλλά και πολύ μεγαλύτερη υιοθέτηση της, που θα αυξάνει την παραγωγικότητα
-Ένας αναγκαστικά λιγότερο επιθετικός και ίσως επιδραστικός Λευκός Οίκος.
Ορίστε, αυτές είναι. Γιατί μελαγχόλησα;
Πρώτον, γιατί δεν είναι ιδιαίτερα πρωτότυπες, ούτε δίνονται με μεγάλο βαθμό βεβαιότητας. Ο Τραμπικός κόσμος είναι αρκετά απρόβλεπτος και όλα αυτά μπορεί να συμβούν, μπορεί και όχι. Το 2025 είχε τόσο μεγάλες γεωοικονομικές μεταβολές που θα έχουν συνέπειες για δεκαετίες.
Δεύτερον, γιατί αυτό το κείμενο δεν είναι -πλέον ιδιαίτερο. Θα μπορούσε άνετα να έχει γραφτεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ), εντός 10 δευτερολέπτων. Ένα απλό μοντέλο θα μπορούσε να μπορούσε να μιμηθεί εύκολα το συχνά τεχνοκρατικό μου ύφος και ένα εκπαιδευμένο τους μανιερισμούς μου.
Μπορώ σαν άνθρωπος να ανταγωνιστώ τη μηχανή για την προσοχή σας, και δώσω προβλέψεις εκτός της πεπατημένης, αλλά αυτό θα σήμαινε ότι θα μιλούσα για πράγματα για τα οποία είμαι ακόμα λιγότερο σίγουρος, με μεγαλύτερο της πραγματικότητας βαθμό βεβαιότητας. Για να κάνω φασαρία δηλαδή και να με προσέξουν οι αλγόριθμοι θα εξαπατούσα τον αναγνώστη. Άλλωστε, ακόμα και αυτές τις προβλέψεις θα μπορούσα να τις γράψω με ΑΙ.
Αντ’ αυτού, ο συνηθισμένος Καζαμίας του 2026 θα πάρει τη μορφή ανοιχτής επιστολής, σε νέους, μεσόκοπους, πολιτικούς, και τους φίλους μου στα media. Αν εγώ, με 20 χρόνια εμπειρίας στις παγκόσμιες αγορές, με σημαντική θέση σε μια παγκόσμια εταιρία, στην ώριμη ηλικία των 46, ψάχνω να βρω εκ νέου τη θέση και τη φωνή μου σε αυτό τον κόσμο του ΑΙ, τότε και πολλοί άλλοι θα πρέπει να περάσουν το 2026 να κάνουν το ίδιο.
Η πρόβλεψη μου για το 2026 θα είναι το Έτος Της Μεγάλης Επιλογής: Αυτών που θα συνεχίσουν τη ζωή τους σαν το ΑΙ να είναι απλώς ένα καινούριο εργαλείο στη σχεδόν ακατάσχετη πορεία του ανθρώπου προς το μέλλον, και αυτών που θα δουν την πρόκληση ,τον κίνδυνο και την ευκαιρία από μια αλλαγή όμοια της οποίας έχει να δει ο κόσμος από την εποχή που ο Θαλής ο Μιλήσιος προέβλεψε μια έκλειψη ηλίου, περνώντας από την εποχή των Θεών στην εποχή του Ανθρώπου.
Για να μπορέσει κάποιος να πάρει μια τέτοια απόφαση, πρέπει να καθαρίσει τη σκέψη του. «Είμαστε οι σκέψεις μας», άλλωστε μας είπαν ο Βούδας και ο Μάρκος Αυρήλιος.
Πώς καθαρίζει η σκέψη; Θα πρέπει να καταβάλουμε, ως Ελληνική κοινωνία, τον κόπο να κοιτάξουμε πίσω από τις Ιθάκες, τους Φραπέδες, τα μπλόκα, τα νέα κόμματα, και κάθε είδους δηλητηρίου που μας ποτίζουν προκειμένου να καταναλώνουμε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μας σε πράγματα που δεν μας επηρεάζουν ούτε στο ελάχιστο από όσο φανταζόμαστε.
Εκεί βρίσκονται τα βουνά του τέλους ενός 40ετούς κύκλου χρέους και της αναδιάταξης της παγκόσμιας οικονομίας.
Πίσω από αυτά τα βουνά βρίσκεται το παλιρροϊκό κύμα του Τραμπισμού, του τέλους της παγκοσμιοποίησης και του μονο-πολικού κόσμου στον οποίο μεγαλώσαμε.
Και μεγαλύτερο από αυτό, είναι το Τσουνάμι της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης.
Και, έχοντας βαρεθεί να παίρνω εν έτει 2025 καθημερινά μαθήματα για τον εμφύλιο, το Φλωράκη, τον Ανδρέα και όλα αυτά, στα οποία είμαστε, ως έθνος, ειδικοί, λέω να ασχοληθώ λίγο με κάτι που φέρνει λιγότερα κλικ, αλλά επηρεάζει περισσότερο την δική μου ζωή: Τι γίνεται σε μια βιομηχανική επανάσταση.
Η Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση (1760-1840, Μηχανοποίηση), έβγαλε τον κόσμο από την αγροτική παραγωγή και τον έβαλε στα εργοστάσια.
Η Δεύτερη (1870-1914, Μαζική Παραγωγή), έβγαλε πολλούς και από τα εργοστάσια, βυθίζοντας τον κόσμο σε μια πενηνταετία κοινωνικοπολιτική αναταραχής, που κορυφώθηκε με δυο παγκόσμιους πολέμους. Τελικά, η μοντέρνα εποχή έβαλε τον άνθρωπο στο γραφείο, και η Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση (1970-2000, Ψηφιακή) έδωσε τη δυνατότητα στις αναπτυγμένες οικονομίες να αντικαταστήσουν την παραγωγή με υπηρεσίες και να ανεβάσουν την ποιότητα ζωής.
Η Τέταρτη (η αυτοματοποίηση της ψηφιακής εποχής) μοιάζει με τη Δεύτερη (την αυτοματοποίηση της παραγωγής). Αυτής που αντικατέστησε τον ειδικευμένο εργάτη με μηχανές, αύξησε δραματικά την ανεργία, και οδήγησε στα κομμουνιστικά κινήματα λίγα χρόνια αργότερα.
Αυτό έρχεται, και είναι ήδη εδώ. Η μέρα που ο πλούσιος που θα χρειάζεται πολύ λιγότερη μισθωτή εργασία για αυξήσει το κέρδος του, που θα οδηγήσει σε τόσο δραματικές αλλαγές στο οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι την επόμενη δεκαετία, που θα καταστήσουν τον Ντ. Τράμπ υποσημείωση της ιστορίας.
Η Ελλάδα είναι στον πάτο, ακριβώς, της ΕΕ, στην υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης σύμφωνα με έρευνα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Μόλις 19% των Ελληνικών εταιριών υιοθετούν την Τεχνητή Νοημοσύνη, μαζί με την Ιταλία, και λιγότερο από την Βουλγαρία, την Κύπρο, και την Κροατία. Μια οικονομία με ακόμα μη βιώσιμο χρέος εκτός ΕΕ, που βασίζεται κατά κύριο λόγο στην παροχή υπηρεσιών, απειλείται να μείνει πίσω σημαντικά και από του βαλκανικούς ανταγωνιστές της.
Τι μπορεί να κάνει κανείς το 2026; Να το δεχτεί, και να γίνει κοινωνός και γνώστης του ΑΙ όσο το δυνατόν γίνεται πιο γρήγορα, και αποτελεσματικά (τα καλά νέα είναι ότι το ίδιο το ΑΙ μπορεί να σε διδάξει τα πάντα για τον εαυτό του).
Ο κάθε ένας, βέβαια πρέπει να το αντιμετωπίσει διαφορετικά.
Ο νέος εργαζόμενος, η Γενιά Ζ, κατάφερε να εκμεταλλευτεί την έλλειψη νέων εργαζομένων λόγω του δημογραφικού, και να επιβάλλει την ισορροπία ζωής-εργασίας. Η ΑΙ απειλεί κυρίως αυτούς τους νέους εργαζόμενους, γιατί αυτοί είναι οι πιο άμεσα αντικαταστάσιμοι. Η αλλαγή νοοτροπίας είναι επιβεβλημένη, και η ανάγκη για εκπαίδευση στη νέα τεχνολογία άμεση. Σταματήστε να κάνετε ότι κάνετε με παραδοσιακούς τρόπους, και κοιτάξτε να το κάνετε με ΑΙ. Κάθε εργαζόμενος θα είναι πλέον ένα μικρό profit centre. Και όταν το καταλάβει, ίσως μπορεί να ανταγωνιστεί ακόμα και τον εργοδότη του, αφού πλέον το απαραίτητο κεφάλαιο για να το κάνει θα είναι μικρό.
Ο έμπειρος εργαζόμενος γραφείου, 40-60 ετών, πρέπει να επιστρατεύσει εμπειρία, ενσυναίσθηση, και στρατηγική σκέψη, τους τομείς που το ΑΙ δεν μπορεί, ακόμα, να ανταποκριθεί. Επιπλέον, πρέπει να μυηθεί στα βασικά εργαλεία. Η δουλειά του πλέον δεν θα είναι να «μανατζάρει» τουλάχιστον όχι με την παραδοσιακή έννοια που βλέπει τους ανθρώπους εργαλεία σε μια μηχανή του γραφείου. Θα είναι να χτίζει και να διατηρεί μικρά profit centres στο γραφείο. Οτιδήποτε άλλο, συμπεριλαμβανομένης της «πολιτικής», στην οποία βασίζονται πολλοί για την επιβίωση και την εξέλιξη τους, τον καθιστά άχρηστο.
Ο διασκεδαστής (τηλεοπτικός, γραπτός, ή άλλως content creator) θα γίνει πιο σημαντικός, σε μια εποχή που το συναίσθημα του άγχους θα κυριαρχήσει και που θα χρειάζεται να ξέρουμε ότι μιλάμε με ανθρώπους, όχι με μηχανές.
Ο πολιτικός, καίτοι ουσιαστικά στην κατηγορία του διασκεδαστή, θα πρέπει να αναλογιστεί ποια θα είναι η θέση του, στη μαζική μετατόπιση του εργατικού δυναμικού που έρχεται. Ποιες λύσεις μπορεί να προσφέρει (πέρα από διχασμό και τεχνοφοβία που οι οπορτουνιστές σίγουρα θα εκμεταλλευτούν);
Μου είναι αδιανόητο ότι η Αριστερά αδυνατεί να βρει το δρόμο της μπροστά σε συνθήκες τελείως όμοιες με αυτές που τη δημιούργησαν πριν από 150 χρόνια. Ή ότι το Κεφάλαιο δεν βλέπει το πόσο θα αλλάξουν οι πηγές του κέρδους του. Πώς θα επιβιώσει ο Δεξιός συντηρητισμός, όταν δεν θα υπάρχουν και πολλά να συντηρηθούν; Ποια η χρηστικότητα ενός Κέντρου, όταν η κοινωνία διαφωνεί στα βασικά;
Το 2026 θα είναι το έτος της αφύπνισης και της επιλογής. Και επειδή η κοινωνία και η πολιτική υπνοβατεί, ίσως δικαιολογημένα, μπροστά στην αλλαγή που έρχεται μια φορά τη χιλιετία, το ερώτημα είναι ποιο δρόμο θα επιλέξει ο καθένας μας.
