Γράφει ο Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος – Διευθυντής Strategy International (SI), Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής Vytautas Magnus University – School of Politics and Diplomacy
*
Η συζήτηση για την Ελλάδα δεν πρέπει να αρχίζει από το τι κάνει η Τουρκία. Πρέπει να αρχίζει από το τι επιδιώκει η ίδια η Ελλάδα να είναι στην Ανατολική Μεσόγειο την επόμενη δεκαετία. Χώρα που αντιδρά στις εξελίξεις ή χώρα που δημιουργεί προϋποθέσεις ώστε οι εξελίξεις να εξυπηρετούν και τα δικά της συμφέροντα; Αυτή είναι πλέον η ουσία του στρατηγικού βάθους: όχι η γεωγραφική επέκταση, αλλά η επέκταση της πολιτικής, οικονομικής, αμυντικής και διπλωματικής δυνατότητας μιας χώρας.
Η Τουρκία προσφέρει ένα χρήσιμο παράδειγμα για το πώς επιχειρείται κάτι τέτοιο. Από το 2016 δημιούργησε στρατιωτικό αποτύπωμα στη βόρεια Συρία, σε περιοχές όπως Jarabulus, al-Bab, Afrin, Tel Abyad και Ras al-Ain. Σήμερα επιχειρεί να μετατρέψει αυτό το αποτύπωμα σε πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο.
Δεν χρησιμοποιεί μόνο στρατιωτικά μέσα. Χρησιμοποιεί εμπόριο, κατασκευές, μεταφορές, ενέργεια, εκπαίδευση, logistics και σιδηροδρομικές διασυνδέσεις. Παράλληλα εφαρμόζει μία εξαιρετικά ενεργή επικοινωνιακή πολιτική: παρουσιάζει την παρουσία της ως παράγοντα «σταθερότητας», «ασφάλειας», ανοικοδόμησης και οικονομικής ανάπτυξης.
Η πραγματική μάχη επομένως δεν διεξάγεται μόνο για το ποιος ελέγχει μία στρατιωτική βάση. Διεξάγεται για το ποιος θα εκπαιδεύσει δυνάμεις, ποιος θα κατασκευάσει υποδομές, ποιος θα χρηματοδοτήσει έργα και ποιος θα συνδέσει τη Συρία με τα περιφερειακά εμπορικά δίκτυα.
Αυτό εξηγεί και την αντίδραση του Ισραήλ. Τα πλήγματα στην Abu al-Duhur τον Αύγουστο του 2026 πρέπει να αναλυθούν ως μήνυμα για τα όρια της τουρκικής στρατιωτικής διείσδυσης. Μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει ισραηλινό πλήγμα στο διεθνώς αναγνωρισμένο τουρκικό έδαφος. Το Ισραήλ όμως δεν θέλει να δει μία νέα στρατιωτική πραγματικότητα να δημιουργείται στη Συρία με δυνατότητες που αύριο θα μπορούσαν να περιορίσουν την ελευθερία δράσης του.
Κάπου εδώ πρέπει να επιστρέψουμε στην Ελλάδα.
Η Αθήνα έχει επενδύσει σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο στις σχέσεις με Κύπρο, Ισραήλ, Αίγυπτο, ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία και Ινδία. Το επόμενο βήμα όμως πρέπει να είναι διαφορετικό: από τη διπλωματική συνεργασία στη δημιουργία μόνιμων κοινών συμφερόντων.
Ειδικά η σχέση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ χρειάζεται πλέον πολιτικό βάθος. Κοινός στρατηγικός σχεδιασμός, αμυντική βιομηχανία, τεχνολογία, κυβερνοασφάλεια, ενέργεια, επενδυτικά κεφάλαια και κρίσιμες υποδομές μπορούν να δημιουργήσουν ένα πολύ ισχυρότερο πλαίσιο από μία σειρά τριμερών συναντήσεων.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα πρέπει να κοιτάξει ανατολικότερα. Η Ινδία, τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία δημιουργούν έναν τεράστιο οικονομικό χώρο που αναζητεί ασφαλείς διαδρομές προς την Ευρώπη. Η Ελλάδα διαθέτει λιμένες, ναυτιλία, ενεργειακές υποδομές και γεωγραφική θέση. Πειραιάς, Θεσσαλονίκη και Αλεξανδρούπολη, σιδηροδρομικά δίκτυα, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και data cables πρέπει να αντιμετωπιστούν ως μέρη μιας ενιαίας στρατηγικής και όχι ως διαφορετικά έργα υπουργείων.
Σε αυτή την αρχιτεκτονική, η Κύπρος δεν αποτελεί συμπλήρωμα. Είναι γεωγραφικός και στρατηγικός κόμβος μεταξύ Ευρώπης, Ισραήλ και Μέσης Ανατολής. Η ελληνική και κυπριακή στρατηγική χρειάζονται επομένως πολύ μεγαλύτερο βαθμό συντονισμού.
Το ζητούμενο τελικά δεν είναι να δημιουργηθούν απλώς περισσότερες συνεργασίες. Είναι να δημιουργηθεί ένα πλέγμα συμφερόντων στο οποίο η Ελλάδα και η Κύπρος θα αποτελούν αναγκαίους κόμβους για την ασφάλεια, την ενέργεια, το εμπόριο και τη διασύνδεση της περιοχής.
Αυτό αλλάζει και τη λογική της εξωτερικής πολιτικής. Δεν περιμένεις την επόμενη τουρκική κίνηση για να αποφασίσεις την ελληνική αντίδραση. Δημιουργείς προηγουμένως επιλογές, συμμαχίες και υποδομές που περιορίζουν το περιθώριο δημιουργίας τετελεσμένων.
Η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει χώρο. Το Ισραήλ προστατεύει τον δικό του. Η Ελλάδα πρέπει να δημιουργήσει στρατηγικό βάθος με τους δικούς της όρους.
Γιατί στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, η ισχύς δεν είναι μόνο όσα μπορείς να υπερασπιστείς. Είναι και όσα μπορείς να διαμορφώσεις.
