Για να μας βλέπεις πιο συχνά στα αποτελέσματα αναζήτησης Προσθήκη της huffingtonpost.gr στην Google

Γράφει ο Θόδωρος Τσίκας πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

*

Advertisement
Advertisement

Οι αποκαλύψεις των New York Times για τις απαιτήσεις που παρουσίασε η Ρωσία στις πρόσφατες συνομιλίες με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία, στο Άμπου Ντάμπι, αναδεικνύουν ότι το διακύβευμα των διαπραγματεύσεων υπερβαίνει κατά πολύ τον τερματισμό του πολέμου. Η Μόσχα δεν επιδιώκει απλώς να κατοχυρώσει τα εδαφικά κέρδη της στην Ουκρανία. Θέλει να επαναδιαπραγματευτεί συνολικά    την αρχιτεκτονική Ασφάλειας της Ευρώπης, ανατρέποντας βασικές αρχές της μεταψυχροπολεμικής τάξης.

Οι ρωσικές απαιτήσεις είναι αποκαλυπτικές. Ζητείται η απομάκρυνση νατοϊκών στρατευμάτων και βάσεων, από τις χώρες που εντάχθηκαν στη Συμμαχία μετά το 1997, με επαναφορά της στρατιωτικής παρουσίας της στα επίπεδα εκείνης της χρονιάς. Αυτό θα επηρέαζε άμεσα χώρες, όπως η Πολωνία και οι βαλτικές Δημοκρατίες. Σύμφωνα, μάλιστα, με χωριστό δημοσίευμα της γερμανικής Bild, οι ρωσικές απαιτήσεις περιλάμβαναν επίσης την αποχώρηση της Φινλανδίας από το ΝΑΤΟ και την απαγόρευση εγκατάστασης νατοϊκών βάσεων στις βαλτικές χώρες (Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία).Απαιτείται επίσης να αποκλειστεί κάθε περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ και να απαγορευτεί οποιαδήποτε στρατιωτική δραστηριότητά του στην Ουκρανία, την Ανατολική Ευρώπη, τον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία. Η Μόσχα ζητά ακόμη τη διακοπή όλων των δυτικών στρατιωτικών προμηθειών προς την Ουκρανία, την αποδοχή μεν της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ αλλά χωρίς συμμετοχή στην ευρωπαϊκή κοινή αμυντική πολιτική, καθώς και δεσμεύσεις ότι η Γαλλία και η Βρετανία δεν θα χρησιμοποιούν τα πυρηνικά όπλα τους για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Επιστροφή στις «σφαίρες επιρροής»

Πίσω από αυτές τις απαιτήσεις βρίσκεται μια σαφής στρατηγική επιδίωξη: η αποκατάσταση μιας ρωσικής «σφαίρας επιρροής», ανάλογης με εκείνη που διέθετε η Σοβιετική Ένωση κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των γειτονικών περιοχών καλούνται ουσιαστικά να αποδεχθούν περιορισμούς στην εξωτερική και αμυντική πολιτική τους, με βάση τις αντιλήψεις και τα συμφέροντα ασφαλείας της Μόσχας.

Η Ρωσία δεν ζητά απλώς εγγυήσεις για τη δική της ασφάλεια. Διεκδικεί ουσιαστικά δικαίωμα αρνησικυρίας στις στρατηγικές επιλογές άλλων κυρίαρχων κρατών. Η αποδοχή τέτοιων όρων θα υπονόμευε την ασφάλεια των χωρών που εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ μετά το 1997 και θα άφηνε την Ουκρανία στρατιωτικά ευάλωτη, ακόμη και μετά από ενδεχόμενη ένταξή της στην ΕΕ. Η Μόσχα επικαλείται την ανάγκη    μιας «αδιαίρετης ευρωπαϊκής Ασφάλειας», αλλά προτείνει ένα σύστημα στο οποίο     η ασφάλεια ορισμένων κρατών θα εξασφαλίζεται με τον περιορισμό της ελευθερίας επιλογών άλλων.

Η αλλαγή στάσης της Ουάσιγκτον

Advertisement

Εξίσου σημαντική είναι η στάση των ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Τραμπ επέλεξε να συνδέσει την επίλυση του Ουκρανικού, με μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για τη μελλοντική ευρωπαϊκή Ασφάλεια. Μάλιστα, η αμερικανική πλευρά ζήτησε από τη Ρωσία να καταθέσει νέα πρόταση για μια συμφωνία ευρωπαϊκής Ασφάλειας, διευρύνοντας έτσι το αντικείμενο των διαπραγματεύσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον αποδέχεται τις ρωσικές απαιτήσεις. Δεν αντιμετωπίζει, όμως, πλέον ως αδιαπραγμάτευτο το προηγούμενο πλαίσιο της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην ήπειρο. Η επιδίωξη περιορισμού    του κόστους της αμερικανικής εμπλοκής και η μετατόπιση της προσοχής προς τον ανταγωνισμό με την Κίνα επηρεάζουν αναπόφευκτα τις επιλογές της.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία της νέας κατάστασης. Οι ΗΠΑ έχουν ασφαλώς δικαίωμα να επανεξετάζουν τις στρατηγικές προτεραιότητές τους. Δεν μπορούν, όμως, να αντιμετωπίζουν την ευρωπαϊκή Ασφάλεια ως αντικείμενο διμερούς συνεννόησης με τη Ρωσία. Στο Άμπου Ντάμπι, οι Ευρωπαίοι εκπρόσωποι είχαν χωριστές συναντήσεις με τις αμερικανικές και ουκρανικές αντιπροσωπείες, αλλά δεν συμμετείχαν στις κύριες τριμερείς διαπραγματεύσεις με τη ρωσική πλευρά. Μια Συμφωνία που θα καθόριζε τους όρους ασφαλείας των Ευρωπαίων χωρίς ουσιαστική συμμετοχή τους, θα συνιστούσε επιστροφή στη λογική των μεγάλων Δυνάμεων που αποφασίζουν για τις τύχες τρίτων χωρών.

Advertisement

Η ευρωπαϊκή ευθύνη

Η εξέλιξη αυτή φέρνει την Ευρωπαϊκή Ένωση μπροστά στις δικές της ευθύνες. Η αδυναμία της να διαδραματίσει ισότιμο ρόλο δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της αμερικανικής στάσης. Αντανακλά και τη δική της πολιτική και θεσμική ανεπάρκεια, την εξάρτηση από τις ΗΠΑ για την Άμυνά της και τις διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών.

Δεν αρκεί, επομένως, να διεκδικεί θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Χρειάζεται βαθύτερη πολιτική και αμυντική ενοποίηση, κοινή στρατηγική και δυνατότητα αυτόνομης δράσης. Όχι ως υποκατάστατο του ΝΑΤΟ ή ως επιλογή απομάκρυνσης από τις ΗΠΑ, αλλά ως προϋπόθεση για να μπορεί να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και να συμμετέχει ισότιμα στις διεθνείς αποφάσεις.

Advertisement

Αυτό προϋποθέτει να ξεπεράσει τα όρια της σημερινής διακυβερνητικής συνεργασίας και να κινηθεί με σαφή ομοσπονδιακή κατεύθυνση. Να μεταφέρει ουσιαστικές αρμοδιότητες στο ευρωπαϊκό επίπεδο και να αποκτήσει θεσμούς και διαδικασίες, που θα επιτρέπουν τη λήψη κοινών αποφάσεων, χωρίς να παραλύει από τις διαφωνίες ή τα «βέτο» μεμονωμένων κρατών. Διαφορετικά, η Ευρώπη θα εξακολουθήσει να διαθέτει σημαντικούς οικονομικούς και πολιτικούς πόρους, χωρίς την ενιαία πολιτική ισχύ που απαιτεί η διεθνής συγκυρία.

Το διακύβευμα, άλλωστε, υπερβαίνει την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή ήπειρο. Εάν  η στρατιωτική ισχύς επιβραβεύεται με την αναγνώριση δικαιώματος επιβολής σφαιρών επιρροής, το μήνυμα προς κάθε αναθεωρητική δύναμη στον κόσμο είναι εξαιρετικά επικίνδυνο. Η διεθνής τάξη που στηρίζεται στην κυριαρχική ισότητα των κρατών και στον σεβασμό των συνόρων, υποχωρεί μπροστά στη λογική του ισχυρότερου.

Η Ευρώπη βρίσκεται, συνεπώς, μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: είτε θα αποκτήσει την πολιτική και αμυντική συνοχή που απαιτεί η υπεράσπιση της κυριαρχίας των κρατών της, είτε θα αποδεχθεί να αποτελεί αντικείμενο συνεννόησης άλλων Δυνάμεων. Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες Δυνάμεις μοιράζουν τις ζώνες επιρροής τους, τα μικρότερα κράτη δεν έχουν πραγματική ελευθερία επιλογών. Έχουν μόνο την επιλογή του ισχυρότερου προστάτη.

Advertisement

Advertisement