Για να μας βλέπεις πιο συχνά στα αποτελέσματα αναζήτησης Προσθήκη της huffingtonpost.gr στην Google

Η Τουρκία διευρύνει συστηματικά το δίκτυο των αμυντικών και στρατηγικών συνεργασιών της, επιδιώκοντας να ενισχύσει την επιρροή της πέρα από το ευρωατλαντικό της περιβάλλον. Η συμφωνία αμοιβαίας άμυνας με το Κατάρ, που υπογράφηκε στις 13 Νοεμβρίου 2026, προστίθεται στη συμφωνία της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, η οποία υπεγράφη τον Αύγουστο και εγκρίθηκε από το τουρκικό κοινοβούλιο στις 6 Νοεμβρίου.

Οι συμφωνίες συνδέουν χώρες με διαφορετικές στρατιωτικές, οικονομικές και γεωπολιτικές δυνατότητες. Η Άγκυρα επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτή τη συμπληρωματικότητα, αποκτώντας περισσότερα ερείσματα σε μια περιοχή όπου οι κυβερνήσεις αναζητούν νέες επιλογές για την ασφάλειά τους.

Advertisement
Advertisement

Η εξέλιξη έχει ευρύτερη σημασία από το αμυντικό της σκέλος. Η Τουρκία επιχειρεί να αναδειχθεί σε εταίρο ασφαλείας και πολιτικό συνομιλητή σε διαφορετικά περιφερειακά συστήματα, αποκτώντας πρόσβαση σε κυβερνήσεις, στρατιωτικές δομές και οικονομικά κέντρα με σημαντική διεθνή επιρροή. Για την Ελλάδα, το ερώτημα είναι πώς αυτή η διεύρυνση επηρεάζει τους περιφερειακούς συσχετισμούς και ποιες δυνατότητες διαθέτει η Αθήνα για να διατηρήσει ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωσή τους.

Από τις αμυντικές συμφωνίες στη στρατηγική δικτύωση

Η συμφωνία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν περιλαμβάνει ρήτρα συλλογικής άμυνας, σύμφωνα με την οποία ένοπλη επίθεση εναντίον ενός συμβαλλόμενου κράτους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Προβλέπει, παράλληλα, ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των τριών πλευρών.

Η ρήτρα έχει σαφή πολιτική και στρατηγική βαρύτητα, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως ενιαία στρατιωτική διοίκηση ή προκαθορισμένη αποστολή στρατευμάτων. Η μορφή της συνδρομής θα εξαρτηθεί από τις προβλέψεις της συμφωνίας, τις περιστάσεις και τις αποφάσεις των κυβερνήσεων.

Η συμφωνία με το Κατάρ προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο θεσμικής σύνδεσης. Η ανακοίνωση της τουρκικής προεδρίας αναφέρεται σε κοινή στάση απέναντι σε εξωτερική ένοπλη επίθεση και σε διεύρυνση της συνεργασίας στους τομείς της στρατιωτικής εκπαίδευσης, των ασκήσεων και της αμυντικής βιομηχανίας. Επειδή το πλήρες κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, η ακριβής έκταση των δεσμεύσεων θα πρέπει να αξιολογηθεί όταν γίνουν γνωστές οι επιμέρους προβλέψεις του.

Στο ίδιο ευρύτερο πλαίσιο εντάσσεται το Μνημόνιο Badr, που υπεγράφη στις 21 Οκτωβρίου από την Τουρκία, το Κατάρ, το Πακιστάν και την Ινδονησία. Αφορά την αμυντική παραγωγή, την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την εκπαίδευση. Δεν αποτελεί σύμφωνο συλλογικής άμυνας, δημιουργεί όμως πρόσθετες δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών των συμμετεχόντων.

Advertisement

Η ουσία της τουρκικής προσέγγισης βρίσκεται στη σύνδεση διαφορετικών πεδίων: πολιτικές δεσμεύσεις, στρατιωτικός συντονισμός και βιομηχανική συνεργασία. Η Άγκυρα επιδιώκει να μετατρέψει τις επιμέρους διμερείς και πολυμερείς σχέσεις σε ένα ευρύτερο δίκτυο επιρροής, το οποίο θα της προσφέρει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ σε περιφερειακό επίπεδο.

Η Σαουδική Αραβία δεν επιλέγει αποκλειστικά στρατόπεδα

Η ενίσχυση των σχέσεων Άγκυρας και Ριάντ δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την ελληνική διπλωματία. Χρειάζεται, ωστόσο, να αποφευχθεί η εντύπωση ότι η Σαουδική Αραβία έχει εγκαταλείψει τη συνεργασία της με την Ελλάδα ή έχει επιλέξει αποκλειστική στρατηγική ταύτιση με την Τουρκία. Η σαουδαραβική εξωτερική πολιτική επιδιώκει να διατηρεί πολλαπλά κανάλια συνεργασίας, ανάλογα με τις ανάγκες ασφάλειας και τις οικονομικές της προτεραιότητες.

Advertisement

Η ελληνική παρουσία στο Βασίλειο διαθέτει ήδη επιχειρησιακό περιεχόμενο. Η συστοιχία Patriot, στο πλαίσιο της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας, βρίσκεται στην περιοχή Γιανμπού από το 2021 και συμβάλλει στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών. Κατά την επίσκεψή του στο Ριάντ στις 25 Οκτωβρίου, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επιβεβαίωσε τη θετική ανταπόκριση της Ελλάδας στο αίτημα για συνέχιση της παρουσίας της συστοιχίας.

Στις 5 Νοεμβρίου, Ελλάδα και Σαουδική Αραβία υπέγραψαν Πρόγραμμα Στρατιωτικής Συνεργασίας για το 2027 και Μνημόνιο Συνεργασίας στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. Παράλληλα, προχώρησαν οι διαβουλεύσεις για 19 πρωτοβουλίες συνεργασίας, που καλύπτουν μεταξύ άλλων τη στρατιωτική εκπαίδευση, τις στρατιωτικές πληροφορίες, την υγειονομική υποστήριξη και την προστασία του πολίτη.

Ιδιαίτερη σημασία είχαν επίσης οι επαφές μεταξύ επιχειρήσεων των δύο χωρών για την ανάπτυξη κοινών τεχνολογικών προγραμμάτων και την ενίσχυση της συνεργασίας στην αμυντική βιομηχανία.

Advertisement

Η εξέλιξη αυτή διευρύνει το περιεχόμενο της διμερούς σχέσης πέρα από τη στρατιωτική παρουσία. Η Αθήνα χρειάζεται να αξιοποιήσει τη σχέση με το Ριάντ για να συνδέσει την επιχειρησιακή συνεργασία με την αμυντική παραγωγή, την κυβερνοασφάλεια και την προστασία κρίσιμων υποδομών. Έτσι, η ελληνική παρουσία μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και πολιτικό βάρος, ανεξάρτητα από τις παράλληλες σχέσεις της Σαουδικής Αραβίας με την Άγκυρα.

Το Κατάρ και η σημασία της διπλωματικής πρόσβασης

Η συμφωνία Άγκυρας–Ντόχα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της ήδη στενής αμυντικής σχέσης των δύο χωρών και της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο Κατάρ. Η Ελλάδα, ωστόσο, διατηρεί ανοιχτό τον δικό της δίαυλο.

Advertisement

Στις 4 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκε ο πρώτος πολιτικός διάλογος Ελλάδας–Κατάρ, ενώ οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να θεσμοθετήσουν ετήσιο στρατηγικό διάλογο. Η κοινή δήλωση περιλαμβάνει αναφορές στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, στη θαλάσσια ασφάλεια, στην άμυνα και στις επενδύσεις.

Advertisement

Το Κατάρ διαθέτει σημαντική οικονομική ισχύ και διπλωματική παρουσία. Η Αθήνα έχει συμφέρον να διατηρεί απευθείας πρόσβαση στην πολιτική του ηγεσία και να αναπτύσσει σχέσεις με συγκεκριμένο περιεχόμενο. Η αμυντική προσέγγιση της Ντόχα με την Άγκυρα δεν προδικάζει τη στάση της απέναντι στην Ελλάδα. Καθιστά, όμως, ακόμη σημαντικότερη τη σταθερή ελληνική διπλωματική παρουσία.

Πώς επηρεάζονται οι ελληνοτουρκικοί συσχετισμοί;

Οι νέες συνεργασίες δεν σημαίνουν ότι η Τουρκία αποκτά αυτομάτως ένα ενιαίο στρατιωτικό μέτωπο που θα ενεργοποιηθεί σε περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης. Η επίδρασή τους μπορεί, ωστόσο, να εκδηλωθεί σε επίπεδο διπλωματίας, στρατιωτικής τεχνογνωσίας, πληροφοριών και περιφερειακής επιρροής.

Advertisement

Η Άγκυρα αποκτά περισσότερα σημεία επαφής με κυβερνήσεις που διαθέτουν οικονομικό βάρος και στρατιωτικές δυνατότητες. Σε περίοδο έντασης, αυτά τα δίκτυα μπορούν να επηρεάσουν το διπλωματικό περιβάλλον, τις πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης και τη διεθνή διαχείριση μιας κρίσης. Η δυνατότητα πολιτικής επιρροής και πρόσβασης σε περιφερειακά κέντρα αποφάσεων αποτελεί από μόνη της στρατηγικό πλεονέκτημα.

Για την Ελλάδα, η αποτροπή δεν εξαντλείται στις στρατιωτικές δυνατότητες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Συνδέεται επίσης με την αξιοπιστία των διεθνών συνεργασιών και την ικανότητα της χώρας να διαμορφώνει υποστηρικτικό πολιτικό περιβάλλον όταν προκύπτουν κρίσιμες εξελίξεις.

Η συμμετοχή Ελλάδας και Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, καθώς και η ιδιότητα της Ελλάδας ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προσθέτουν σημαντικές θεσμικές παραμέτρους. Το άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης προβλέπει συλλογική συνδρομή σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης, ενώ το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπει υποχρέωση βοήθειας και συνδρομής σε κράτος-μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση στο έδαφός του. Η πρακτική εφαρμογή τους εξαρτάται από τις συνθήκες κάθε κρίσης και τις αποφάσεις των εταίρων.

Η στρατηγική απάντηση της Αθήνας

Η Ελλάδα χρειάζεται να αντιμετωπίσει αυτή τη μεταβολή με πρωτοβουλίες που παράγουν μετρήσιμο αποτέλεσμα. Η συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία μπορεί να αναπτυχθεί μέσα από κοινά προγράμματα αμυντικής τεχνολογίας, κυβερνοασφάλειας και προστασίας κρίσιμων εγκαταστάσεων. Η ελληνική αμυντική βιομηχανία χρειάζεται να διεκδικήσει ουσιαστική θέση στην αγορά του Κόλπου, μέσα από συμπράξεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Με το Κατάρ, η θεσμοθέτηση του στρατηγικού διαλόγου πρέπει να συνοδευτεί από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες στη θαλάσσια ασφάλεια, στην τεχνολογία και στις επενδύσεις.

Παράλληλα, η Αθήνα οφείλει να ενισχύσει τη διασύνδεση των συνεργασιών της με την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τη Γαλλία. Χρειάζεται να επιδιώξει μεγαλύτερο συντονισμό σε ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας, προστασίας θαλάσσιων υποδομών και αμυντικής τεχνολογίας, ώστε οι επιμέρους διμερείς σχέσεις να λειτουργούν συμπληρωματικά και να ενισχύουν τη συνολική περιφερειακή της παρουσία.

Στο εσωτερικό, απαιτούνται επενδύσεις σε συστήματα αντιμετώπισης μη επανδρωμένων απειλών, ηλεκτρονικό πόλεμο και αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα. Η εξωτερική πολιτική αποκτά μεγαλύτερη αξιοπιστία όταν στηρίζεται σε πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητες και σε συνεργασίες που παράγουν αμοιβαία οφέλη.

Το στρατηγικό βάθος θα κρίνει την επόμενη ημέρα

Η Τουρκία επενδύει στη διεύρυνση των στρατηγικών της επιλογών, από τον Κόλπο έως τη Νότια Ασία. Η ελληνική απάντηση χρειάζεται αντίστοιχη περιφερειακή οπτική. Η χώρα διαθέτει διπλωματικά ερείσματα, θεσμική συμμετοχή, αμυντικές συνεργασίες και γεωγραφική θέση με ιδιαίτερη σημασία για τις θαλάσσιες οδούς και την ενεργειακή ασφάλεια.

Το ζητούμενο είναι να συνδέσει αυτά τα πλεονεκτήματα σε μια συνεκτική στρατηγική, με σταθερούς στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να αντιγράψει το μοντέλο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Χρειάζεται να αξιοποιήσει τα δικά της συγκριτικά πλεονεκτήματα, να εμβαθύνει τις υπάρχουσες συνεργασίες και να δημιουργήσει νέες σχέσεις με ουσιαστικό περιεχόμενο.

Η Τουρκία επιδιώκει να μετατρέψει τις συνεργασίες της σε στρατηγικό βάθος. Η Ελλάδα οφείλει να μετατρέψει τα δικά της ερείσματα σε στρατηγική επιρροή. Η διαφορά ανάμεσα στην παρουσία και στην ισχύ θα κριθεί από το κατά πόσο η Αθήνα μπορεί να επηρεάζει τις εξελίξεις και όχι απλώς να τις παρακολουθεί.