Η αποχώρηση των Εμιράτων από τον OPEC εκφράζει την επιθυμία του να τοποθετηθεί σε άλλους οργανισμούς, στους οποίους ο ρόλος του θα έχει παρόμοιο βάρος με το Ριάντ. Σηματοδοτεί η κίνηση αυτή την επανατοποθέτηση σ’ ένα διαμορφούμενο ανταγωνιστικό περιβάλλον περιφερειακών υποδομών. Η πολιτική των υγρών καυσίμων στο νέο αυτό περιβάλλον υποτάσσεται σ’ ένα ευρύτερο σκοπό: Τον έλεγχο σε συστήματα πάνω στα οποία ενεργοποιούνται η ενέργεια, το εμπόριο, τα data και θέματα ασφάλειας. Το Άμπου Ντάμπι αναδιαμορφώνει τη νέα θέση του μακριά από σχήματα καρτέλ κατευθυνόμενα από τη Σαουδική Αραβία. Η σημασία αυτής της κίνησης αφορά όχι μόνο τις ποσότητες, αλλά και την δυνατότητα να συνδυαστεί η ροή της ενέργειας με πλέγμα λιμένων, λογιστικών κόμβων, ψηφιακών υποδομών και συμμαχιών ασφαλείας, που όλα να εκτείνονται από τον Περσικό κόλπο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο, και πέραν αυτής την Ευρώπη και Αφρική.
Η νέα προοπτική του Αμπου Ντάμπι συνδέεται με την Ανατολική Μεσόγειο που ενέχει τεράστια στρατηγική αξία. Σ’ αυτή Η Ελλάδα, η Κύπρος, και το Ισραήλ συνδέουν την Ευρώπη με τα εφόδια της Μέσης Ανατολής, και δίνουν πρόσβαση στον Βαλκανικό άξονα μεταφοράς. Οι υποδομές τους, η εγγύτητα στις πηγές ενέργειες και η ενσωμάτωση τους στο δίκτυο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργούν μια πλατφόρμα από την οποία μπορεί να προβάλλεται στην Ευρώπη.
Ένα σύνολο υποδομών και οικονομικών εργαλείων τώρα συνιστούν τη ραχοκοκαλιά της εξωτερικής πολιτικής των Εμιράτων. Λιμενικές εγκαταστάσεις, ελεύθερες ζώνες και παντός είδους επενδύσεις έχουν ξεδιπλωθεί σε τρόπο που να επιτρέπει στο AbuDhabiνα κινεί αγαθά και κεφάλαια σε πολλαπλά θέατρα. Οι εξαγωγές των υδρογονανθράκων δεν αντιμετωπίζονται πλέον σαν ανεξάρτητη ροή, αλλά σαν ένα μέρος ενός ολοκληρωμένου και συντονισμένου σχεδίου και υποδομής στο οποίο η εξαγωγή, η αποθήκευση, η μεταφορά και διάθεση ελέγχονται από τα Εμιράτα. Η έξοδος από τον OPEC καθιστά δυνατή την ευθυγράμμιση της στρατηγικής παραγωγής με την υποδομή αυτή.
Ο OPEC αποτελούσε μια αρένα στην οποία η Σαουδική Αραβία εξασκούσε τον περιοχικό συντονισμό πολιτικής. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επένδυσαν μέχρι τώρα συστηματικά σε δίκτυο που ξαπλώνεται από την Αραβική Χερσόνησο στη λεκάνη της Ερυθράς Θάλασσας και στην Ανατολική Αφρική. Επεκτείνοντας το στην Ανατολική Μεσόγειο αποκτά τη δυνατότητα να συνδεθεί άμεσα με τις ευρωπαϊκές αγορές και τα ευρωπαϊκά συστήματα, χωρίς ενδιάμεσα σχήματα.
Το Άμπου Ντάμπι έκρινε ότι αυτό που ευρέως θεωρείται σαν συμμαχία αντιμετώπισης του τουρκικού επεκτατισμού στην Ανατολική Μεσόγειο το εξυπηρετεί πολύ καλά με τη τοποθέτηση του ενάντια στον Saudi-Turkishάξονα. Επιπλέον η συμμετοχή του στο φόρουμ Cairo Eastern Mediterranean Gas Forum, που ελέγχεται από το Κάϊρο και αποκλείει τη Τουρκία θα κρατεί την Αίγυπτο σε ισορροπία μεταξύ των συμμαχιών της στην Ανατολική Μεσόγειο με Ελλάδα, Κύπρο, Ιταλία, Ισραήλ και Χαφτάρ στη Λιβύη από μια πλευρά, και της αμυντικής του συνεργασίας με το Πακιστάν, τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία από την άλλη.
Ο τριμερής ανταγωνισμός μεταξύ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας με τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα εκάστου είναι ήδη σε εξέλιξη. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναπτύσσουν κέντρα που ευθυγραμμίζουν την ενεργειακή πολιτική με τα δίκτυα λογισμικού και τα ναυτιλιακά δίκτυα. Το Κατάρ λειτουργεί με συνδυασμό εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου και στοχευμένες επενδύσεις. Η Σαουδική Αραβία βασίζεται στο οικονομικό μέγεθος και το πολιτικό της βάρος, ειδικά ευθυγραζόμενη με τη Τουρκία.
Η πρόσφατη συνάντηση μεταξύ του εμίρη του Κατάρ, Σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη δημιούργησε το πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών που επεκτείνεται στην ενέργεια, την άμυνα, τις υποδομές, τις ψηφιακές εφαρμογές, τη γεωργία και την εκπαίδευση. Η επένδυση του Κατάρ στα ελληνικά ενεργειακά δίκτυα και στα κέντρα εφαρμογών τοποθετεί τη Ντόχα στο εσωτερικό τω υποδομών του διαδρόμου της Ανατολικής Μεσογείου. Εξασφαλίζοντας την παρουσία στις θέσεις αυτές-κλειδιά, το Κατάρ συνδέεται με την όλη υποδομή που συνδέει τα ευρωπαϊκά συστήματα με αυτά της Μέσης Ανατολής. Η συνεργασία στον αγροτικό τομέα εξασφαλίζει τη σύνδεση του σε ότι αφορά την αγροτική παραγωγή, με το σταθερό ευρωπαϊκό περιβάλλον. Και με τις πρωτοβουλίες σε θέματα παιδείας και τα πολιτιστικά ενδυναμώνονται έτι περαιτέρω οι σχέσεις των δύο κρατών.
Η ιδέα του ενεργειακού διαδρόμου της Ανατολικής Μεσογείου EastMed για μεταφορά φυσικού αερίου εξακολουθεί να θέλγει τα στρατηγικά think tanks. Οι Ηνωμένες Πολιτείες όμως απομακρύνθηκαν από τον EastMedαγωγό τον Ιαν 2022 για τρεις λόγους: το κόστος, τους κλιματικούς λόγους και τις προστριβές στην περιοχή. Η κυβέρνηση Μπάιντεν θέλησε τότε να δώσει έμφαση στα projects μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, και ένας από τους λόγους ήταν ότι η Τουρκία με τον αγωγό EastMed παρεκάμπτετο.
To νέο αντίστοιχο project μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας εξυπηρετεί πολλούς σκοπούς: Μειώνει τις προστριβές με τη Τουρκία, έχει ευνοϊκές οικονομικές προοπτικές και αφορά περισσότερο ευέλικτες διαδρομές. Mετά την διακοπή της ρωσικής ενέργειας προς την Ευρώπη η αρχική ιδέα του EastMedξαναζωντάνευσε, αλλά μετασχηματίστηκε σε πολλά παράλληλα στοιχεία: Εξαγωγή φυσικού αερίου μέσω των αιγυπτιακών υποδομών LNG, βραχύτεροι αγωγοί σύνδεσης των Ισραηλινών και Κυπριακών αγωγών, δημιουργία του ηλεκτρικού καλωδίου διασύνδεσης Great Sea Interconnector, συνεργασία Ισραήλ και Ελλάδας σε θέματα ενέργειας, και νέα συζήτηση των ενεργειακών διαδρόμων της Μεσογείου.
Το Άμπου Ντάμπι δεν χρειάζεται τώρα τον αγωγό EastMed (Eastern Mediterranean Pipeline), αλλά την αρχιτεκτονική που θα τον περιέβαλλε: τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG terminals), εκσυγχρονισμό λιμένων, υποδομές μεταφοράς και αποθήκευσης, ψηφιακό εκσυγχρονισμό και ασφάλεια. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν να συμμετέχουν σε υποδομές, όπως εγκαταστάσεις LNG και υποδομές αποθήκευσης, στον εκσυγχρονισμό λιμένων και δικτύων λογισμικού.
Στο πλαίσιο της ευγενούς άμιλλας θα εκδηλωθεί και ο ανταγωνισμός μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Κατάρ και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Το Κατάρ έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να χρησιμοποιεί εύκολα τα ελληνικά τερματικά και την ευρωπαϊκή υποδομή φυσικού αερίου. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν το πλεονέκτημα ότι μπορούν να ενσωματωθούν εύκολα σε λιμενικές διευκολύνσεις, δίκτυα logistics, οικονομικές υποδομές και δίκτυα ασφαλείας. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τα κεφάλαια για να συμμετάσχει στον διάδρομο, αλλά έχει το μειονέκτημα της ευθυγράμμισης με την Τουρκία, η οποία θα έβλεπε με καχυποψία τη συμμετοχή της στην ενεργειακή αρχιτεκτονική Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Οι προοπτικές για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και τα Βαλκάνια είναι τεράστιες. Κατέχουν ευνοϊκές θέσεις ώστε να εξελιχθούν στον συνδετικό κρίκο μεταξύ της ενέργειας και των κεφαλαίων του Κόλπου και των ευρωπαϊκών αγορών.
Η σύνδεση της Ελλάδας με τα ευρωπαϊκά δίκτυα και οι λιμενικές της υποδομές ανοίγουν διάπλατα την πύλη προς την Ευρώπη. Η γεωγραφική θέση της Κύπρου και η σύνδεσή της με την Ευρωπαϊκή Ένωση προσδίδουν πρόσθετο βάρος στη στρατηγική της αξία. Η Κύπρος συμμετέχει σε ευρείς ενεργειακούς σχεδιασμούς που υποστηρίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως ο Great Sea Interconnector (πρώην EuroAsia Interconnector), που αποσκοπεί στη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από το Ισραήλ προς την Ευρώπη, ο EuroAfrica Interconnector, που αποβλέπει στη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από την Αίγυπτο προς την Ευρώπη, και ο Eastern Mediterranean Interconnector (EastMed), για τη μεταφορά φυσικού αερίου από το Ισραήλ προς την Ευρώπη. Επιπλέον, η Κύπρος πρόκειται να συμμετάσχει στον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), που θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη, ενώ συγχρόνως είναι μέλος του Φόρουμ Φυσικού Αερίου Ανατολικής Μεσογείου (Eastern Mediterranean Gas Forum – EMGF), το οποίο, μεταξύ άλλων, επικεντρώνεται στην ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η έξοδος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον OPEC σηματοδοτεί την έναρξη μιας προσπάθειας οικοδόμησης ενός στρατηγικού συστήματος που ενσωματώνει ενέργεια, υποδομές και ασφάλεια. Η Ανατολική Μεσόγειος λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος για όλες αυτές τις εξελίξεις και συνιστά μια πλατφόρμα σύνδεσης με την Ευρώπη. Η άμιλλα μεταξύ των κρατών του Κόλπου στον χώρο αυτό αναμένεται να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων διαδρόμων, στην ανακατανομή της οικονομικής και στρατηγικής ισχύος και στη διαμόρφωση νέων συμμαχιών στην περιοχή.
*Ο Γεώργιος Γκορέζης είναι υποστράτηγος ε.α., αρθρογράφος, συγγραφέας
