Η πρόσφατη τροπολογία για τις συντάξεις χηρείας αποτελεί μια σημαντική θεσμική μεταβολή που επηρεάζει άμεσα χιλιάδες οικογένειες. Ως πρόεδρος του κόμματος των Συνταξιούχων, θεωρώ αναγκαίο να παρουσιαστεί η εικόνα με τεχνοκρατική καθαρότητα, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν τι αλλάζει, ποιοι ωφελούνται και ποια ζητήματα παραμένουν ανοιχτά.
Με την κατάργηση των περικοπών μετά την πρώτη τριετία, περίπου 8.469 συνταξιούχοι χηρείας του Δημοσίου θα δουν τις συντάξεις τους να επανέρχονται από το 35% στο 70%. Η μεταβολή αυτή συνεπάγεται αυξήσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν έως και 500 ευρώ μηνιαίως. Πρόκειται για μια ουσιαστική διόρθωση, καθώς η προηγούμενη ρύθμιση είχε μειώσει δραστικά το εισόδημα οικογενειών που είχαν ήδη υποστεί απώλεια.
Η τροπολογία εφαρμόζεται εφεξής, χωρίς αυτόματη καταβολή αναδρομικών για την περίοδο 2020–2026. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για νέο κύκλο δικαστικών διεκδικήσεων, καθώς οι δικαιούχοι μπορούν να αξιώσουν επιστροφή ποσών έξι ετών. Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει ήδη επισημάνει ότι υπάρχει έλλειψη ενιαίας μεταχείρισης μεταξύ όσων υπέστησαν περικοπή και όσων όχι, γεγονός που ενισχύει τη νομική βάση των προσφυγών.
Για περίπου 75.000 συνταξιούχους στους οποίους δεν είχαν εφαρμοστεί οι περικοπές του νόμου 4387/2016, το Δημόσιο παραιτείται από την αναζήτηση αναδρομικών καταλογισμών. Η απόφαση αυτή κλείνει μια πολυετή εκκρεμότητα και αποτρέπει την επιβολή σημαντικών οικονομικών βαρών σε ανθρώπους που δεν είχαν ευθύνη για τη μη εφαρμογή των περικοπών.
Οι 122.000 δικαιούχοι που λαμβάνουν ταυτόχρονα δική τους σύνταξη και σύνταξη χηρείας από διαφορετικά ταμεία διατηρούν και τις δύο εθνικές συντάξεις, χωρίς περικοπές ή αναδρομικές απαιτήσεις. Η ρύθμιση αυτή διασφαλίζει τη σταθερότητα εισοδήματος σε μια μεγάλη κατηγορία συνταξιούχων.
Τα παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς θα λαμβάνουν πλέον ολόκληρη την εθνική σύνταξη από κάθε γονέα, αντί για το 1/2. Η αλλαγή αυτή ενισχύει ουσιαστικά την οικονομική προστασία μιας ιδιαίτερα ευάλωτης ομάδας.
Η αύξηση των συντάξεων χηρείας έχει συγκεκριμένο δημοσιονομικό κόστος. Η πολιτεία οφείλει να παρουσιάσει αναλυτικά το ετήσιο κόστος της ρύθμισης, την επίδραση στο ασφαλιστικό ισοζύγιο, τις προβλέψεις για τα επόμενα έτη. Η διαφάνεια είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του συστήματος.
Η ύπαρξη δύο κατηγοριών δικαιούχων (35% και 70%) δημιουργεί ανισότητες που οδηγούν σε συνεχείς δικαστικές διεκδικήσεις. Απαιτείται ένα ενιαίο πλαίσιο, ώστε να μην επαναλαμβάνονται οι ίδιες στρεβλώσεις. Οι συνεχείς μεταβολές στο πλαίσιο των συντάξεων χηρείας δημιουργούν αβεβαιότητα. Η πολιτεία πρέπει να διαμορφώσει ένα σταθερό, προβλέψιμο σύστημα, ώστε οι δικαιούχοι να γνωρίζουν τι ισχύει και να μην ζουν σε μόνιμη αναμονή νέων ρυθμίσεων.
Η αύξηση των συντάξεων χηρείας και ο διπλασιασμός της εθνικής σύνταξης για ορφανά από δύο γονείς έχουν σημαντική κοινωνική διάσταση. Η πολιτεία πρέπει να ενισχύσει μονογονεϊκές οικογένειες, παιδιά χωρίς γονείς, ηλικιωμένους χωρίς πρόσθετο εισόδημα. Η κοινωνική πολιτική πρέπει να είναι στοχευμένη και αποτελεσματική.
*Ο Γιάννης Παπαγεωργίου είναι Πρόεδρος του Κόμματος των Συνταξιούχων.
