Η υποχώρηση της διεθνούς τιμής του πετρελαίου -κάθε φορά που σημειώνεται- δημιουργεί εύλογα ένα ερώτημα στους οδηγούς: Αφού πέφτει το Brent, γιατί δεν υποχωρεί με την ίδια ταχύτητα και η βενζίνη στην αντλία;
Η απάντηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτό που συμβαίνει μετά το αργό πετρέλαιο και πριν από το πρατήριο: Στα διυλιστήρια και στη διεθνή αγορά έτοιμων καυσίμων.
Η σημερινή ενεργειακή κρίση έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Η πίεση δεν εντοπίζεται μόνο στην παραγωγή πετρελαίου αλλά και στην ικανότητα του παγκόσμιου συστήματος να το μετατρέπει σε βενζίνη, diesel και καύσιμα αεροπορίας. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) υπολογίζει ότι τον Ιούλιο η παγκόσμια επεξεργασία αργού στα διυλιστήρια βρισκόταν στα 80,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σχεδόν 5 εκατ. βαρέλια χαμηλότερα από έναν χρόνο νωρίτερα. Παράλληλα, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά περίπου 410 εκατ. βαρέλια από την έναρξη του πολέμου.
Το Brent δεν είναι βενζίνη!
Αυτή είναι η βασική διάκριση που εξηγεί τι βλέπει σήμερα ο καταναλωτής.
| Brent – Αργό πετρέλαιο | Βενζίνη – Diesel – Jet fuel |
|---|---|
| Πρώτη ύλη | Τελικά προϊόντα διύλισης |
| Τιμή από την παγκόσμια αγορά αργού | Διαφορετική αγορά για κάθε καύσιμο |
| Επηρεάζεται από παραγωγή και ζήτηση αργού | Επηρεάζεται και από δυναμικότητα διυλιστηρίων |
| Μπορεί να αποκλιμακώνεται | Το καύσιμο μπορεί να παραμένει ακριβό |
| Δεν είναι η τιμή που «αγοράζει» το πρατήριο | Πλησιέστερη σύνδεση με το κόστος του τελικού καυσίμου |
Το Brent έφθασε σε πολύ υψηλότερα επίπεδα κατά τη διάρκεια της κρίσης και στη συνέχεια αποκλιμακώθηκε. Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, ακόμη και με το Brent γύρω στα 88 δολάρια το βαρέλι, οι τιμές των διυλισμένων προϊόντων παρέμεναν σε πολύ υψηλά επίπεδα.
Η νέα εστία της κρίσης: Τα διυλιστήρια
Η Ευρώπη έχει χάσει διυλιστική δυναμικότητα τα προηγούμενα χρόνια, ενώ η γεωγραφία της παγκόσμιας διύλισης μετατοπίζεται. Σύμφωνα με τη Rystad Energy, από το 2015 έως το 2026 άνοιξαν παγκοσμίως 59 διυλιστήρια αλλά έκλεισαν 83, με την Ευρώπη να εμφανίζει καθαρή υποχώρηση δυναμικότητας.
Πάνω σε αυτή την ήδη πιεσμένη αγορά προστέθηκαν οι γεωπολιτικές αναταράξεις. Στη Μέση Ανατολή, πολεμικές επιχειρήσεις και προβλήματα στις μεταφορές μέσω του Στενού του Ορμούζ έχουν πλήξει παραγωγή, διυλιστήρια και εξαγωγές. Η IEA εκτιμά ότι τον Ιούλιο η παραγωγή του Κόλπου παρέμενε 8,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα. Στη Ρωσία, τα ουκρανικά πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν επίσης περιορίσει τη διύλιση. Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη διακοπή λειτουργίας του διυλιστηρίου του Orsk, δυναμικότητας περίπου 6 εκατ. τόνων ετησίως, μετά από επίθεση με drones.
Γιατί η πίεση περνά στην αντλία
Η διαδρομή από το πετρέλαιο μέχρι το ρεζερβουάρ έχει πολλούς κρίκους:
| Τι καθορίζει την τελική τιμή | Τι συμβαίνει σήμερα | Επίδραση |
|---|---|---|
| Τιμή αργού | Έχει αποκλιμακωθεί από τα υψηλά | ↓ |
| Διαθέσιμη διύλιση | Περιορισμένη σε κρίσιμες αγορές | ↑ |
| Ρωσικά διυλιστήρια | Πλήγματα και χαμηλότερη παραγωγή | ↑ |
| Μέση Ανατολή | Πόλεμος και διαταραχές | ↑ |
| Αποθέματα προϊόντων | Περιορισμένα | ↑ |
| Θερινή ζήτηση | Αυξημένες μετακινήσεις | ↑ |
| Μεταφορές/εφοδιασμός | Γεωπολιτικός κίνδυνος | ↑ |
Το αποτέλεσμα είναι ότι το περιθώριο διύλισης, δηλαδή χονδρικά η διαφορά μεταξύ της αξίας του αργού και των προϊόντων που παράγονται από αυτό, έχει αυξηθεί εντυπωσιακά. Η IEA αναφέρει ότι τον Ιούλιο τα περιθώρια διύλισης στον Ατλαντικό έφθασαν σε ιστορικά υψηλά, καθώς ενισχύθηκαν τα περιθώρια για diesel, jet fuel αλλά και βενζίνη.
Η Ελλάδα μέσα στη διεθνή αγορά
Η ελληνική αγορά δεν λειτουργεί απομονωμένα από αυτές τις εξελίξεις. Τα ελληνικά διυλιστήρια αγοράζουν πρώτη ύλη και διαθέτουν προϊόντα μέσα σε μια διεθνοποιημένη αγορά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ελληνικός όμιλος διύλισης ανακοίνωσε για το πρώτο εξάμηνο του 2026 αύξηση 35% στις εξαγωγές diesel και jet fuel, κυρίως προς ευρωπαϊκές αγορές που αντιμετώπιζαν ελλείψεις. Παράλληλα, το ενδεικτικό περιθώριο διύλισής του αυξήθηκε στο δεύτερο τρίμηνο στα 9,5 δολάρια ανά βαρέλι, από 5,7 δολάρια έναν χρόνο νωρίτερα.
Το συμπέρασμα για τον οδηγό είναι απλό: Δεν αρκεί να κοιτάζει κανείς μόνο το Brent για να προβλέψει πότε θα πέσει η βενζίνη. Για να υπάρξει ουσιαστική και διατηρήσιμη αποκλιμάκωση στην αντλία πρέπει να χαλαρώσουν ταυτόχρονα οι πιέσεις στην αγορά αργού, στα διυλιστήρια, στα αποθέματα και στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Γι’ αυτό και στη σημερινή συγκυρία μπορεί να συμβαίνει κάτι που εκ πρώτης όψεως μοιάζει παράδοξο. Το πετρέλαιο να πέφτει, αλλά η βενζίνη να αντιστέκεται στην πτώση!
