Το αρχαιότερο σωζόμενο γραπτό απόσπασμα της Οδύσσειας του Ομήρου επέστρεψε στις αίθουσες του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης (Met), μετά από μεγάλο διάστημα κατά το οποίο παρέμενε εκτός έκθεσης. Ο πολύτιμος πάπυρος παρουσιάζεται πλέον στην Αίθουσα 162, στο Τμήμα Ελληνικής και Ρωμαϊκής Τέχνης του Μουσείου.
Η επανέκθεσή του συμπίπτει όπως είναι ευνόητο με το ενδιαφέρον για το ομηρικό έπος που πυροδότησε η ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν. Το Met δημιούργησε μάλιστα, ειδικό αφιέρωμα με επτά αντικείμενα από τις συλλογές του που φωτίζουν διαφορετικές πτυχές της ιστορίας του Οδυσσέα και της μακραίωνης επίδρασής της στην τέχνη.
Ο πάπυρος δημιουργήθηκε στην Αίγυπτο και χρονολογείται περίπου στο 285-250 π.Χ., στην πρώιμη πτολεμαϊκή περίοδο. Χρονολογείται στις αρχές της ελληνιστικής εποχής, μετά τον Μέγα Αλέξανδρο, όταν ιδρύθηκε η περίφημη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και άρχισε να συγκεντρώνει έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.
Έχει ύψος περίπου 19 εκατοστά και διασώζει τμήμα της 20ής ραψωδίας της Οδύσσειας. Σύμφωνα με το Met, πρόκειται για το πρώτο απόσπασμα του έργου από την πρώιμη πτολεμαϊκή εποχή που έχει ανακαλυφθεί. Το κείμενο έχει γραφτεί με ενα μείγμα από αιθάλη και νερό.
Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του είναι ότι περιλαμβάνει τρεις στίχους οι οποίοι δεν υπάρχουν στο κείμενο της Οδύσσειας που γνωρίζουμε σήμερα. Η διαφορά αυτή προσφέρει ένα πολύτιμο «παράθυρο» στον τρόπο με τον οποίο το ομηρικό έπος μεταδιδόταν και μεταβαλλόταν επί αιώνες.
Προτού αποκτήσει τη γραπτή μορφή με την οποία έφτασε έως εμάς, η Οδύσσεια ανήκε σε μια μακρά προφορική παράδοση. Όπως εξηγεί ο Sean Hemingway, επικεφαλής επιμελητής του Τμήματος Ελληνικής και Ρωμαϊκής Τέχνης του Met, οι αοιδοί και ραψωδοί μπορούσαν κατά την απαγγελία να εμπλουτίζουν την αφήγηση ή να μεταφέρουν διαφορετικές εκδοχές της. Οι τρεις επιπλέον στίχοι αποτελούν συνεπώς ένα σπάνιο τεκμήριο μιας εποχής κατά την οποία το ομηρικό κείμενο εξακολουθούσε να παρουσιάζει παραλλαγές. Παρεμβάλλονται σε μια σκηνή κατά τη συνομιλία του Οδυσσέα με την Αθηνά, δεν σώζονται, ωστόσο, ακέραιοι ώστε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα το πλήρες περιεχόμενό τους.
Ο πάπυρος έχει τοποθετηθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπει στους επισκέπτες να βλέπουν και τις δύο όψεις του, αναδεικνύοντας όχι μόνο το κείμενο αλλά και το ίδιο το υλικό στο οποίο διασώθηκε. Όπως σημειώνει εύστοχα το Met, το συγκεκριμένο αντικείμενο θυμίζει ότι, όπως ο ίδιος ο Οδυσσέας, έτσι και η αφήγηση της Οδύσσειας έκανε το δικό της ξεχωριστό ταξίδι μέσα στην Ιστορία.
Με πληροφορίες από Artnews, Met
