Τη δημιουργία υποθαλάσσιου καλωδίου που θα συνδέει απευθείας τη Γροιλανδία με την Ευρώπη, την προστασία κρίσιμων υποδομών και την ενίσχυση της θαλάσσιας ασφάλειας προβλέπει η νέα στρατηγική «Η βόρεια γειτονιά της Ευρώπης – Μια νέα στρατηγική για την Αρκτική», που παρουσίασαν σήμερα, 20 Οκτωβρίου, από κοινού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας.
«Η Αρκτική είναι ένα από τα μέρη όπου συγκρούονται οι τεκτονικές πλάκες της γεωπολιτικής», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επισημαίνοντας ότι η Ρωσία ανασυγκροτεί τη στρατιωτική παρουσία της στην περιοχή και ακολουθεί υβριδικές στρατηγικές εναντίον των γειτόνων της. «Οι κανόνες που στήριζαν τη σταθερότητα στην Αρκτική δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένοι», προειδοποίησε, τονίζοντας ότι η ΕΕ πρέπει να αναπροσαρμόσει τη στρατηγική της στάση και να υπερασπιστεί τις αξίες αυτές.
Το σχέδιο
Στο επίκεντρο βρίσκεται το σχέδιο Pan-Arctic Cable, για την απευθείας ψηφιακή σύνδεση Γροιλανδίας–Ευρώπης, με προοπτική επέκτασης του δικτύου μέσω Καναδά προς την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, για την οποία βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη μελέτες σκοπιμότητας.
Παράλληλα, η ΕΕ προωθεί τη δημιουργία ειδικού κόμβου προστασίας υποθαλάσσιων καλωδίων (Arctic Cable Hub), με προοπτική ανάπτυξης ενός ευρύτερου μηχανισμού θαλάσσιας επιτήρησης (Maritime Security Hub), καθώς και την ενίσχυση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων σε παγοθραυστικά.
Η ΕΕ δίνει επίσης βάρος στις νέες εμπορικές διαδρομές, στην ενεργειακή ασφάλεια, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις κρίσιμες πρώτες ύλες.
Η πρωτοβουλία αντανακλά μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όπως τονίζουν ευρωπαίοι αξιωματούχοι προσθέτοντας με έμφαση ότι μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Αρκτική κινδυνεύει να αποτελέσει το επόμενο πεδίο αντιπαράθεσης για την ασφάλεια. Οι ίδιοι επισημαίνουν τη σημασία των ρωσικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη χερσόνησο Κόλα.
Την ίδια στιγμή, σημειώνουν, πως η Αρκτική θερμαίνεται σχεδόν τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Αυτό σημαίνει πως η υποχώρηση των πάγων ανοίγει νέες θαλάσσιες οδούς και διευκολύνει την πρόσβαση σε φυσικούς πόρους, μεταβάλλοντας τις οικονομικές και στρατηγικές ισορροπίες.
Για την ΕΕ, η περιοχή δεν είναι μακρινή. Περισσότεροι από 500.000 πολίτες της ζουν εκεί, ενώ το Βασίλειο της Δανίας, η Φινλανδία και η Σουηδία έχουν αρκτική παρουσία. Η Ένωση επιδιώκει στενότερη συνεργασία με Νορβηγία, Ισλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδά και ΗΠΑ, προτάσσοντας τον σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας.
Ο παράγοντας ΗΠΑ
Η νέα στρατηγική παρουσιάζεται λιγότερο από έναν μήνα μετά τη συμφωνία ασφαλείας που υπέγραψαν στις 22 Σεπτεμβρίου οι ΗΠΑ, η Δανία και η Γροιλανδία, η οποία προβλέπει δύο νέες αμερικανικές βάσεις και επέκταση των δραστηριοτήτων στη βάση Πιτουφίκ. Τότε, παρότι αιφνιδίασε τις Βρυξέλλες, η συμφωνία χαιρετίστηκε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα ως θετικό βήμα για τη διατλαντική συνεργασία.
«Η Κομισιόν σήμερα αναφέρει ότι η συμφωνία ενισχύει την κοινή ασφάλεια στην Αρκτική, υπενθυμίζοντας ότι οι ΗΠΑ συγκαταλέγονται στα κράτη της περιοχής και αποτελούν ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ και του Αρκτικού Συμβουλίου».
«Μια προβλέψιμη εταιρική σχέση είναι κεντρικής σημασίας για την ευρωπαϊκή και διατλαντική ασφάλεια», τονίζει, υπογραμμίζοντας τη δέσμευση της ΕΕ για συνέχιση μιας πραγματιστικής συνεργασίας με την Ουάσιγκτον, βασισμένης σε κοινά συμφέροντα και αξίες. Παράλληλα, χαρακτηρίζει την εμβάθυνση της συνεργασίας με τη Γροιλανδία ακρογωνιαίο λίθο της νέας στρατηγικής, επαναλαμβάνοντας ότι το μέλλον του νησιού εναπόκειται στους ίδιους τους κατοίκους του.
«Η ασφάλεια της Αρκτικής είναι ευρωπαϊκή ασφάλεια», δήλωσε από την πλευρά της η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας, επισημαίνοντας την αυξανόμενη παρουσία Ρωσίας και Κίνας.
Η στρατηγική περιλαμβάνει τέσσερις προτεραιότητες:
1. Ασφάλεια και ανθεκτικότητα
Η ΕΕ επιδιώκει, σε στενή συνεργασία με το ΝΑΤΟ, ενίσχυση της στρατιωτικής κινητικότητας, των υποδομών διπλής χρήσης και των παγοθραυστικών, απαραίτητων για τη θαλάσσια ασφάλεια, τις επισκευές καλωδίων και την έρευνα. Όπως διευκρινίστηκε από ευρωπαϊκές πηγές θα προηγηθεί καταγραφή των αναγκών, ενώ δεν έχει αποφασιστεί εάν θα υπάρξουν κοινές προμήθειες ή διαμοιρασμός των υφιστάμενων εθνικών δυνατοτήτων. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Φινλανδία, η οποία διαθέτει σημαντική τεχνογνωσία στην κατασκευή παγοθραυστικών.
Το Arctic Cable Hub, στα πρότυπα αντίστοιχων πρωτοβουλιών στη Βαλτική και τη Μεσόγειο, θα αξιοποιεί ανταλλαγή πληροφοριών και έξυπνες τεχνολογίες για την παρακολούθηση, προστασία και επισκευή υποθαλάσσιων καλωδίων στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική.
Σταδιακά προβλέπεται η ανάπτυξη ευρύτερου Maritime Security Hub, για την παρακολούθηση πλοίων του «σκιώδους στόλου», την παράνομη αλιεία, τη ρύπανση και τον συντονισμό επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης.
2. Κλιματική αλλαγή
Ενισχύεται η παρακολούθηση των ωκεανών μέσω του OceanEye, με αξιοποίηση δεδομένων, υπερυπολογιστών και τεχνητής νοημοσύνης για καλύτερες κλιματικές προβλέψεις. Στη διεθνή συμμαχία συμμετέχει και η Ελλάδα.
3. Οικονομία, ενέργεια και στρατηγικές συνδέσεις
Η ΕΕ προωθεί την αναβάθμιση λιμανιών, σιδηροδρόμων και μεταφορικών διαδρόμων Ανατολής–Δύσης και Βορρά-Νότου, για πολιτική και στρατιωτική χρήση, καθώς και την επιτάχυνση του Rail Nordica. Προβλέπεται επίσης ειδική μελέτη για τις νέες αρκτικές θαλάσσιες οδούς.
Έμφαση δίνεται στις κρίσιμες πρώτες ύλες, στις ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες μέσω IRIS² και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η υδροηλεκτρική, η γεωθερμική και η αιολική ενέργεια, καθώς και το ανανεώσιμο υδρογόνο. Προωθούνται επίσης ηλεκτρικές διασυνδέσεις, όπως η Aurora Line μεταξύ Φινλανδίας και Σουηδίας, για την ενίσχυση της ενεργειακής συνδεσιμότητας.
Η νέα στρατηγική που παρουσίασαν από κοινού η Κομισιόν και η Κάγια Κάλας επαναβεβαιώνει τη θέση της ΕΕ ότι πετρέλαιο, άνθρακας και φυσικό αέριο πρέπει «να παραμείνουν στο υπέδαφος», ακόμη και στην Αρκτική. Ωστόσο, δεν επαναλαμβάνει την επιδίωξη του 2021 για μια διεθνή, νομικά δεσμευτική συμφωνία κατά των νέων εξορύξεων και της αγοράς των προϊόντων τους. Ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος απέδωσε τη διαφοροποίηση στις δυσκολίες επίτευξης πολυμερούς συμφωνίας υπό τις νέες διεθνείς συνθήκες. Η Νορβηγία έχει ζητήσει από την ΕΕ να εγκαταλείψει την αντίθεσή της στις νέες εξορύξεις, καθώς η παραγωγή της αναμένεται να μειωθεί τη δεκαετία του 2030.
4. Τοπικές κοινωνίες
Η στρατηγική στηρίζει τους αυτόχθονες πληθυσμούς, την απασχόληση και τους νέους μέσω Erasmus+ και νέου συμβουλευτικού οργάνου στη Γροιλανδία. Προβλέπει ακόμη συνεργασία με τις τοπικές αρχές και ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην ξένη παραπληροφόρηση.
