Η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή (Northern Sea Route) αποτελεί το νέο πεδίο όπου θα ισχυροποιηθούν οι εμπορικοί και ενεργειακοί δεσμοί μεταξύ Ρωσίας και Κίνας. Αν και καλύπτεται με πάγο το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, επιτρέπει τη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης σε σημαντικά ταχύτερους χρόνους σε σύγκριση με την παραδοσιακή οδό της Διώρυγας του Σουέζ, προσφέροντας στη Μόσχα και το Πεκίνο εναλλακτικές διαδρομές μακριά από την αβεβαιότητα των διαδρομών στη Μέση Ανατολή που επηρεάζονται συχνότερα από πολέμους, όπως αυτός που ξέσπασε κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Όπως μεταδίδει το CNN, στα τέλη Μαΐου, το δεξαμενόπλοιο Christophe de Margerie πραγματοποίησε το πρώτο ταξίδι της σεζόν μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού. Είχε προηγουμένως παραλάβει φορτίο από εγκατάσταση LNG-2 στην Αρκτική, η οποία βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις. Έπειτα από περίπου δύο εβδομάδες, έφτασε στην Καμτσάτκα, στη ρωσική Άπω Ανατολή, όπου δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το ειδησεογραφικό μέσο δείχνουν ότι προσέγγισε πλωτή μονάδα αποθήκευσης LNG.
Λίγο αργότερα, στο ίδιο σημείο έφτασε το επίσης υπό αμερικανικές κυρώσεις Arctic Mulan. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το πλοίο παρέμεινε για ημέρες στην περιοχή και στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς την Κίνα, πιθανότατα μεταφέροντας το ρωσικό φορτίο.
Η διαδικασία επαναλήφθηκε τον Ιούλιο, γεγονός που μαρτυρά πώς η Βόρεια Θαλάσσια Οδός προτιμάται για την ταχύτερη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ Πεκίνου και Μόσχας και επιτρέπει την πρόσβαση της Κίνας σε ρωσικό LNG που υπόκειται σε αμερικανικές κυρώσεις.
Οι στρατηγικές επιδιώξεις
Η Ρωσία επιδιώκει να αποκτήσει πρόσβαση σε άλλες αγορές και να επενδύσει στον εντοπισμό κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου με σκοπό να αποσυμπιεστεί από το βάρος των δυτικών κυρώσεων. Καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή (Ερυθρά Θάλασσα, Στενά του Ορμούζ) παραλύουν τις παραδοσιακές ναυτιλιακές αρτηρίες, ο Βλαντίμιρ Πούτιν προβάλλει τη Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή ως την «πιο ασφαλή, αξιόπιστη και αποτελεσματική» εναλλακτική.
Για την Κίνα, η θαλάσσια διαδρομή αποτελεί μία ευκαιρία για τον Κινέζο Πρόεδρο να εδραιώσει την επιρροή της χώρας του και σε άλλο πεδίο και να καλύψει τις ολοένα αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες του πληθυσμού.
Ο Σι Τζινπίνγκ έχει υποστηρίζει από το 2018 την ιδέα ενός «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού», ως αρκτική προέκταση της κινεζικής πρωτοβουλίας Belt and Road Initiative. Οι μεγάλης κλίμακας κινεζικές επενδύσεις που είχαν αρχικά προβλεφθεί δεν υλοποιήθηκαν, όμως η αποχώρηση δυτικών και άλλων διεθνών εταιρειών μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία άνοιξε περισσότερο χώρο για το Πεκίνο.
Η Κίνα αγοράζει επίσης πολύ περισσότερο ρωσικό αέριο σε σχέση με το παρελθόν. Μέσα στο πρώτο μισό της χρονιάς αύξησε τις εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) κατά σχεδόν 28%. Ο λόγος; Οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή δυσκόλεψαν τις αποστολές αερίου από εκείνες τις χώρες, οπότε η Κίνα στραφηκε στη Ρωσία για να καλύψει τις ανάγκες της.
Βέβαια, η Ευρώπη παραμένει ο μεγαλύτερος πελάτης της Ρωσίας στο αέριο. Στις διακηρύξεις, η Ευρώπη κατακεραυνώνει τη Ρωσία. De facto, συνεχίζει να αγοράζει τη μεγαλύτερη ποσότητα ρωσικού LNG από εργοστάσια που δεν έχουν μπει σε λίστες κυρώσεων (όπως το Yamal LNG στη ρωσική Αρκτική). Η διαφορά είναι ότι αυτά τα φορτία φτάνουν στην Ευρώπη από τις συνηθισμένες θαλάσσιες διαδρομές και όχι μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής πάνω από την Αρκτική.
Μία ευκαιρία που αξίζει να αξιοποιηθεί
Αν και ο όγκος των εμπορευμάτων που διέρχεται από τη Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή παραμένει μικρός σε σύγκριση με το Σουέζ, η Ρωσία και η Κίνα βλέπουν μια ευκαιρία που δεν μπορούν να αφήσουν αναξιοποίητη.
«Είναι οι μόνες χώρες που χρησιμοποιούν ουσιαστικά αυτή τη διαδρομή, βλέποντάς την ως αναπόσπαστο κομμάτι της στενής διμερούς τους συνεργασίας, επισημαίνει ο Kjell Stokvik, Διευθύνων Σύμβουλος του Centre for High North Logistics (CHNL) στο Πανεπιστήμιο Nord της Νορβηγίας. Πράγματι, τα περισσότερα δεξαμενόπλοια που περνάνε μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).
Η εμπορική δραστηριότητα για τη Ρωσία και την Κίνα στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό έχει ενισχυθεί. Σύμφωνα με την Ένωση Κινέζων Εφοπλιστών, τουλάχιστον έξι κινεζικές εταιρείες αναμένεται να πραγματοποιήσουν πάνω από 50 ταξίδια κατά τη διάρκεια της φετινής σεζόν.
Η κινεζική ναυτιλιακή εταιρεία Sea Legend σχεδιάζει να αναπτύξει μία τακτική γραμμή διεύλευσης για να περνούν τα container μεταξύ Κίνας και Ευρώπης (από το Νινγκμπό στο Φήλιξστοου του Ηνωμένου Βασιλείου), με εκτιμώμενο χρόνο διέλευσης έως και μόλις 20 ημέρες.
Έχουν εγκαινιαστεί και νέες διαδρομές, όπως η New New Shipping που καλύπτει την απόσταση Τιαντζίν – Μούρμανσκ, διευκολύνοντας την ανταλλαγή κινεζικών βιομηχανικών προϊόντων με ρωσικές πρώτες ύλες.
Περιβαλλοντικά και γραφειοκρατικά εμπόδια
Ωστόσο, παραμένουν σοβαρές προκλήσεις. Αν και η Ρωσία και η Κίνα μπορούν να εξοικονομήσουν χρόνο για τα εμπορεύματά τους, δεν είναι πάντα εφικτό να χρησιμοποιήσουν αυτή τη διαδρομή.
Η ναυσιπλοία μπορεί να επηρεαστεί από τις εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, τις δύσκολες καιρικές συνθήκες και τον ίδιο τον πάγο, εμποδίζοντας τη διεύλευση σκαφών. Αυτό μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα να συμβούν ατυχήματα. Η διαδρομή, μήκους περίπου 5.600 χιλιομέτρων κατά μήκος των ρωσικών αρκτικών ακτών, παραμένει παγωμένη για μεγάλο μέρος του έτους και μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς παγοθραυστικά μόνο για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα το καλοκαίρι.
Υπάρχουν επίσης και γραφειοκρατικά εμπόδια, γιατί απαιτείται ειδική έγκριση από τον ρωσικό κρατικό φορέα Rosatom που ελέγχει διοικητικά και επιχειρησιακά τον Βόρειο Θαλάσσιο Διάδρομο.Ο διάδρομος αυτός είναι χωρισμένος σε 28 τομείς και για να διαπλεύσει οποιοδήποτε πλοίο οποιονδήποτε από αυτούς τους τομείς, απαιτείται επίσημη άδεια από τις ρωσικές αρχές.
Επομένως, εάν η διαδρομή αναβαθμιστεί σε κύρια εμπορική αρτηρία, η Μόσχα θα μπορούσε να διεκδικήσει ρόλο στο παγκόσμιο εμπόδιο.
Οι ανησυχίες της Δύσης
Δεν πρέπει να αγνοούμε τις έντονες ανησυχίες της Δύσης απέναντι στη συνεργασία Ρωσίας – Κίνας. Το 2024, οι δύο χώρες πραγματοποίησαν κοινή άσκηση βομβαρδιστικών κοντά στην Αλάσκα, καθώς και κοινή επιχείρηση ακτοφυλακής σε αρκτικά ύδατα. Παράλληλα, οι κινεζικές ερευνητικές αποστολές στην περιοχή αυξάνονται, με το Πεκίνο να διαθέτει πλέον έναν ολοένα μεγαλύτερο στόλο πολικών ερευνητικών πλοίων.
Εκτιμώντας τις προκλήσεις που αναδύονται, οι ΗΠΑ προσεγγίζουν τη Φινλανδία με σκοπό να ενισχύσουν τον στόλο της με παγοθραυστικά. Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλλας έχει επισημάνει ότι η Κίνα θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις αρκτικές θαλάσσιες οδούς και τις εφοδιαστικές αλυσίδες για στρατηγικούς σκοπούς και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε έχει υποστηρίξει την ανάγκη συνεργασίας των χωρών της Συμμαχίας απέναντι στην Κίνα και τη Ρωσία.
Το Πεκίνο απορρίπτει τις παραπάνω κατηγορίες και υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητές του προάγουν την ειρήνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη και δεν έχουν σκοπό να απειλήσουν τα δυτικά συμφέροντα.
Η Αρκτική απέχει ακόμη πολύ από το να γίνει ένα νέο Σουέζ. Παραμένει δύσκολη και ακριβή διαδρομή και ένα ατύχημα ή μια πετρελαιοκηλίδα στις δύσκολες συνθήκες της Αρκτικής θα μπορούσε να έχει ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή ενδέχεται ευνοήσει την Κίνα και τη Ρωσία. Η υποχώρηση των πάγων μπορεί τις επόμενες δεκαετίες να επιμηκύνει την περίοδο ναυσιπλοΐας και να ανοίξει νέες διαδρομές, ακόμη και έναν πιθανό θαλάσσιο δρόμο που δεν θα περνά από τις ρωσικές ακτές. Επιπλέον, μία ενισχυμένη θαλάσσια διαδρομή θα συνοδευόταν με μειωμένους χρόνους μεταφοράς, χαμηλότερο κόστος, ελαττώνοντας την εξάρτηση από τα περάσματα της Μέσης Ανατολής που απειλούνται από τους Χούθι και το Ιράν.
Το κλίμα παραμένει ευμετάβλητο, ειδικά εάν λάβουμε υπόψιν ότι και άλλες ασιατικές χώρες εξετάζουν πλέον τις δυνατότητες της περιοχής. Η Νότια Κορέα, για παράδειγμα, σχεδιάζει δοκιμαστικό ταξίδι από το Μπουσάν προς την Ευρώπη μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, ενώ η Ινδία δεν πρόκειται να μείνει άπραγη, αφήνοντας στην Κίνα να εδραιωθεί σε ένα νέο πεδίο ανταγωνισμού.
Η βαρύτητα της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού δεν έγκειται τόσο στα πλοία που διέρχονται, όσο στο γεγονός ότι η Ρωσία και η Κίνα αναζητούν διαφορετικούς τρόπους να «χτυπήσουν» την ενεργειακή υπεροχή των ΗΠΑ, αμφισβητώντας παραδοσιακές διαδρομές.
Με πληροφορίες από CNN, Ynet News
