Επιστήμονες πλημμυρίζουν επίτηδες τον θαλάσσιο πάγο της Αρκτικής για να τον κάνουν παχύτερο και να καθυστερήσουν την εξαφάνισή του. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά, αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν: μπορεί να πρόκειται για μια πανάκριβη λύση με αβέβαιο μέλλον.
Καθώς η Αρκτική θερμαίνεται σχεδόν τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο και οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα πρώτα καλοκαίρια χωρίς θαλάσσιο πάγο μπορεί να εμφανιστούν ήδη πριν από το 2030, μια ομάδα ερευνητών και ιδιωτικών εταιρειών δοκιμάζει μια ιδέα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε με επιστημονική φαντασία: να «κατασκευάζει» περισσότερο πάγο μέσα στον χειμώνα για να επιβραδύνει την κλιματική κατάρρευση της Αρκτικής.
Η βασική ιδέα προέρχεται από τους παγωμένους δρόμους του Καναδά. Κάθε χρόνο κατασκευάζονται περισσότερα από 7.000 χιλιόμετρα διαδρομών πάνω σε παγωμένες λίμνες, με εργάτες να ανοίγουν τρύπες στον πάγο και να αντλούν νερό στην επιφάνεια. Το νερό παγώνει, αυξάνει το πάχος του πάγου και επιτρέπει τη διέλευση βαρέων οχημάτων.
Το ερώτημα ήταν απλό: αν αυτή η τεχνική λειτουργεί στις λίμνες, θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στον θαλάσσιο πάγο της Αρκτικής;
Για να το διαπιστώσουν, ερευνητές πραγματοποίησαν δύο σημαντικές πειραματικές δοκιμές το 2024 και το 2025, στη Νορβηγία και τον Καναδά αντίστοιχα.
Τον Απρίλιο του 2024, η ολλανδική εταιρεία Arctic Reflections πραγματοποίησε την πρώτη ολοκληρωμένη δοκιμή στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ. Οι ερευνητές άνοιξαν τρύπα σε θαλάσσιο πάγο πάχους σχεδόν ενός μέτρου και άντλησαν θαλασσινό νερό πάνω από το χιόνι που κάλυπτε την επιφάνεια. Μέσα σε λίγες ημέρες δημιουργήθηκε ένα νέο στρώμα πάγου που αύξησε το συνολικό πάχος από 90 εκατοστά σε 1,16 μέτρα.
Τα αποτελέσματα, ωστόσο, αποδείχθηκαν λιγότερο εντυπωσιακά από ό,τι περίμεναν οι ερευνητές. Αν και ο παχύτερος πάγος άρχισε να αποσυντίθεται αργότερα την άνοιξη, τελικά έλιωσε την ίδια ημέρα με τον φυσικό πάγο στις γειτονικές περιοχές.
Λίγους μήνες αργότερα, μεταξύ Δεκεμβρίου 2024 και Φεβρουαρίου 2025, η βρετανική εταιρεία Real Ice πραγματοποίησε πολύ μεγαλύτερη επιχείρηση στο Βορειοδυτικό Πέρασμα του Καναδά, κοντά στο χωριό των Ινουίτ Cambridge Bay. Συνολικά πλημμυρίστηκαν περίπου 250.000 τετραγωνικά μέτρα θαλάσσιου πάγου σε οκτώ διαφορετικές τοποθεσίες.
Μέχρι τον Μάιο του 2025, οι περιοχές που είχαν υποστεί την παρέμβαση είχαν μέσο πάχος 1,93 μέτρα, έναντι 1,62 μέτρων στις περιοχές ελέγχου. Οι αισθητήρες θερμοκρασίας που είχαν τοποθετηθεί μέσα στον πάγο έδειξαν ότι τα σημεία αυτά πιθανόν παρέμειναν παγωμένα επτά έως δέκα ημέρες περισσότερο από τον ιστορικό μέσο όρο.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι ο τεχνητά παχύτερος πάγος αντανακλούσε περισσότερο ηλιακό φως. Σε δορυφορικές εικόνες του Ιουνίου οι περιοχές των πειραμάτων εμφανίζονταν ως φωτεινές λευκές κηλίδες ανάμεσα στα σκούρα μπλε νερά της τήξης. Θεωρητικά, αυτή η αυξημένη ανακλαστικότητα θα μπορούσε να μειώσει την απορρόφηση θερμότητας από τον ωκεανό και να επιβραδύνει περαιτέρω τη θέρμανση της περιοχής.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί παραμένουν επιφυλακτικοί. Ο Christian Haas του Ινστιτούτου Alfred Wegener επισημαίνει ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο το πάχος αλλά και η ποιότητα του πάγου. Όταν το θαλασσινό νερό παγώνει, αποβάλλει αλάτι με τη μορφή άλμης, δημιουργώντας πόρους και αυξάνοντας την αλατότητα του πάγου. Αν αυτοί οι πόροι παραμείνουν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ενδέχεται να επιταχύνουν το λιώσιμο αντί να το επιβραδύνουν.
Η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στη φυσική του πάγου. Οι επιστήμονες προσπαθούν να καταλάβουν πώς θα επηρεαστούν τα οικοσυστήματα της Αρκτικής, από τα μικροσκοπικά φύκη που ζουν κάτω από τον πάγο μέχρι τις φώκιες και τις πολικές αρκούδες που εξαρτώνται από αυτόν για την επιβίωσή τους.
Παρά τις αβεβαιότητες, οι υποστηρικτές της ιδέας εξετάζουν ήδη σενάρια μαζικής εφαρμογής. Η Real Ice υποστηρίζει ότι στο μέλλον έως και 500.000 αυτόνομα υποβρύχια drones θα μπορούσαν να επαναπαγώνουν περίπου 1 εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιου πάγου κάθε χρόνο, χρησιμοποιώντας θερμαινόμενους σωλήνες που θα μεταφέρουν θαλασσινό νερό στην επιφάνεια.
Άλλες προτάσεις επικεντρώνονται σε στρατηγικές περιοχές της Αρκτικής, όπως στενά περάσματα από τα οποία ο πάγος παρασύρεται προς θερμότερα νερά και λιώνει.
Η ιδέα, πάντως, έχει ήδη προκαλέσει έντονη επιστημονική αντιπαράθεση. Πέρυσι, 42 ερευνητές υπέγραψαν κοινό άρθρο υποστηρίζοντας ότι τέτοιες μορφές πολικής γεωμηχανικής είναι εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα και κινδυνεύουν να αποσπάσουν την προσοχή από τη βασική λύση: τη δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η ανησυχία τους δεν είναι αβάσιμη. Σύμφωνα με πρόσφατες επιστημονικές εκτιμήσεις, η Αρκτική έχει ήδη χάσει το μεγαλύτερο μέρος του παλαιότερου και παχύτερου πολυετούς πάγου της, ενώ αρκετές μελέτες προβλέπουν ότι ένα σχεδόν χωρίς πάγο αρκτικό καλοκαίρι μπορεί να εμφανιστεί μέσα στη δεκαετία του 2030, ακόμη και αν οι παγκόσμιες εκπομπές μειωθούν σημαντικά τα επόμενα χρόνια.
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: μπορεί η ανθρωπότητα να «επισκευάσει» τον πάγο που χάνει ή προσπαθεί απλώς να κερδίσει λίγο χρόνο απέναντι σε μια κρίση που έχει ήδη ξεκινήσει;
Με πληροφορίες Newscientist / Agupubs / Realice
