Τουλάχιστον 211 εκατ. ευρώ σε χρηματοδότηση και άλλες συνεισφορές έχουν ήδη εξασφαλιστεί για την ενίσχυση της παγκόσμιας παρατήρησης των ωκεανών, στο πλαίσιο της νέας Διεθνούς Συμμαχίας OceanEye για το Παγκόσμιο Σύστημα Παρατήρησης των Ωκεανών, την οποία εγκαινίασαν στη Νέα Υόρκη η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ.
Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε σε εκδήλωση υψηλού επιπέδου στο περιθώριο της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, με τη συμμετοχή αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων, υπουργών και εκπροσώπων διεθνών οργανισμών.
Στόχος της είναι να ενισχύσει την παγκόσμια συνεργασία για την παρατήρηση των ωκεανών και να εξασφαλίσει σταθερότερη χρηματοδότηση για τα συστήματα που παρέχουν κρίσιμα δεδομένα για την πρόγνωση του καιρού και του κλίματος, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την προστασία των παράκτιων περιοχών και τη βιώσιμη γαλάζια οικονομία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε επιπλέον χρηματοδότηση 92 εκατ. ευρώ, ενώ ο Καναδάς δεσμεύθηκε να διαθέσει 82 εκατ. καναδικά δολάρια σε βάθος πενταετίας για την ενίσχυση των δυνατοτήτων παρατήρησης των ωκεανών.
Συνολικά, οι δεσμεύσεις των εταίρων ανέρχονται μέχρι στιγμής σε τουλάχιστον 211 εκατ. ευρώ και περιλαμβάνουν τόσο άμεση χρηματοδότηση όσο και συνεισφορές σε είδος, όπως ερευνητικά σκάφη, αισθητήρες, drones και υποδομές επεξεργασίας δεδομένων.
Και η Ελλάδα μεταξύ των μελών
Συνολικά, η Διεθνής Συμμαχία OceanEye αριθμεί 31 μέλη, δηλαδή την Ευρωπαϊκή Ένωση και 30 χώρες: Αγκόλα, Βέλγιο, Βραζιλία, Καναδάς, Χιλή, Κολομβία, Πράσινο Ακρωτήριο, Κόστα Ρίκα, Κροατία, Κύπρος, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ισλανδία, Ιρλανδία, Ιταλία, Μαδαγασκάρη, Μάλτα, Μαυρίκιος, Μεξικό, Νορβηγία, Ναμίμπια, Παλάου, Πορτογαλία, Σλοβενία, Νότια Κορέα, Ισπανία, Ολλανδία, Νήσοι Φερόες και Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι δεσμεύσεις θα στηρίξουν τη συντήρηση των υφιστάμενων πλατφορμών παρατήρησης, την κάλυψη κρίσιμων κενών στα δεδομένα, την ενίσχυση της γραμματείας και των κόμβων συντονισμού του Παγκόσμιου Συστήματος Παρατήρησης των Ωκεανών (Global Ocean Observing System – GOOS), καθώς και την ενίσχυση του κέντρου αναφοράς δεδομένων OceanOPS.
Φον ντερ Λάιεν: «Μάτια και αυτιά κάτω από τα κύματα»
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε τη σημασία της συλλογής αξιόπιστων δεδομένων για έναν θαλάσσιο κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα.
«Καθώς ο υποθαλάσσιος κόσμος αλλάζει ραγδαία, η παρατήρηση των ωκεανών μάς δίνει μάτια και αυτιά κάτω από τα κύματα», ανέφερε.
«Με το OceanEye μπορούμε να συγκεντρώνουμε τα δεδομένα που χρειαζόμαστε για να κατανοήσουμε και να προστατεύσουμε τον ωκεανό μας. Και με τη Συμμαχία OceanEye δημιουργούμε ένα ζωτικής σημασίας παγκόσμιο δίκτυο, για μια καλύτερη ζωή πάνω και δίπλα στον γαλάζιο πλανήτη μας», πρόσθεσε.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, τόνισε ότι η προστασία των ωκεανών δεν μπορεί να αποτελεί υπόθεση ενός μόνο κράτους.
«Κανένα κράτος δεν μπορεί μόνο του να κατανοήσει ή να προστατεύσει τον ωκεανό που μοιραζόμαστε. Αυτό που δεν μπορούμε να πετύχουμε ξεχωριστά, μπορούμε να το πετύχουμε μαζί», δήλωσε.
«Κάθε παρατήρηση που μοιραζόμαστε πολλαπλασιάζει την αξία της. Αυτή είναι η δύναμη της Συμμαχίας: δημιουργεί μια συνολική εικόνα που κανείς μας δεν θα μπορούσε να αποκτήσει μόνος του και την οποία κανείς μας δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει», πρόσθεσε.
Η τοποθέτηση του Ελληνα πρωθυπουργού
Αγαπητέ Mark, αγαπητή Ursula, ο ωκεανός είναι ζωτικής σημασίας για τον πλανήτη μας, το κλίμα μας και τις οικονομίες μας. Είμαστε ένα από τα κορυφαία ναυτιλιακά έθνη στον κόσμο. Διαθέτουμε τη μεγαλύτερη ακτογραμμή από όλες τις χώρες της ΕΕ. Επομένως, η προστασία των θαλασσών μας αποτελεί τόσο ευθύνη όσο και στρατηγική προτεραιότητα, και σίγουρα αναλαμβάνουμε αυτή την ευθύνη.
Πρόσφατα δημιουργήσαμε δύο πολύ μεγάλα νέα θαλάσσια εθνικά πάρκα, το ένα στο Ιόνιο Πέλαγος και το άλλο στις νότιες Κυκλάδες, στο εμβληματικό Αιγαίο. Θα προστατεύσουμε το 30% των χωρικών μας υδάτων πολύ πριν από τον στόχο του 2030. Γνωρίζουμε όμως πολύ καλά ότι η αποτελεσματική προστασία απαιτεί γνώση και πρέπει πράγματι να κατανοήσουμε πολύ καλύτερα τις θάλασσές μας και τους ωκεανούς μας, να παρατηρούμε τις αλλαγές σε πραγματικό χρόνο και να μετατρέπουμε τα δεδομένα σε δράση.
Υποστηρίζουμε θερμά αυτή τη διεθνή συμμαχία υπό την κοινή ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Καναδά. Μπορούμε να αναλάβουμε σήμερα τρεις πολύ συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Η πρώτη είναι ότι έχουμε ήδη υπογράψει τη σύμβαση για την ίδρυση του Mercator Ocean International ως διακυβερνητικού οργανισμού και δεσμευόμαστε για την ταχεία κύρωσή της από το Ελληνικό Κοινοβούλιο. Ενθαρρύνουμε και άλλες χώρες να πράξουν το ίδιο.
Το δεύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να θέσουμε τις αυξανόμενες υπολογιστικές μας δυνατότητες και τις δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης στην υπηρεσία αυτής της προσπάθειας. Διαθέτουμε σημαντική νέα υπολογιστική υποδομή -χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ, αγαπητή Ursula- στα εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης στην Ελλάδα. Μπορούμε να παρέχουμε πρόσθετη υπολογιστική ισχύ για την επεξεργασία ενός πραγματικά τεράστιου όγκου δεδομένων για τους ωκεανούς και να συμβάλλουμε στο «Ψηφιακό Δίδυμο των Ωκεανών».
Και τρίτον, μπορούμε να ενισχύσουμε τη συμβολή μας στην παρατήρηση και τη συλλογή δεδομένων για τους ωκεανούς μέσω των εθνικών πόρων μας για το διάστημα, των συστημάτων επιτόπιας παρατήρησης και της σημαντικής επιχειρησιακής μας παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο, που, όπως γνωρίζουμε, αποτελεί hotspot για την κλιματική αλλαγή. Μπορούμε να παρέχουμε πολύτιμα δεδομένα και να ενισχύσουμε την επίγνωση του θαλάσσιου χώρου.
Στο πλαίσιο αυτό, αναλαμβάνουμε επίσης τη χαρτογράφηση των θαλάσσιων οικοτόπων εντός του δικτύου «Natura 2000» και των δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και στο Ιόνιο. Αυτές είναι ορισμένες πρακτικές δεσμεύσεις, οι οποίες όμως αντανακλούν τις βασικές αρχές ότι μπορούμε να προστατεύσουμε μόνο ό,τι μετράμε και ό,τι πραγματικά κατανοούμε.
Συνεπώς, θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε στενά με τη Συμμαχία OceanEye, τον Mercator, τη Διακυβερνητική Επιτροπή Ωκεανογραφίας (IOC), την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όλους τους εταίρους μας, προκειμένου να εμβαθύνουμε τις γνώσεις μας για τους ωκεανούς.
Σε ευχαριστώ και πάλι, Ursula, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την ανάληψη αυτής της πολύ σημαντικής πρωτοβουλίας. Σας ευχαριστώ.
Συνάντηση Μητσοτάκη με τον πρωθυπουργό του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ
Στο πλαίσιο της συμμετοχής του στην Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό του Καναδά Μάρκ Κάρνεϊ.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης οι δύο ηγέτες αντάλλαξαν απόψεις για ζητήματα διμερούς και ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ενίσχυση της συνεργασίας Καναδά- Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τομείς κοινών προτεραιοτήτων όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, το διάστημα και η ενέργεια, καθώς και στο πλαίσιο της ελληνικής Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027.
Τα €92 εκατ. της ΕΕ
Η ευρωπαϊκή συνεισφορά ύψους 92 εκατ. ευρώ μέσω του Horizon Europe κατανέμεται σε τρεις βασικές δράσεις.
Τα 50 εκατ. ευρώ θα κατευθυνθούν απευθείας στα δίκτυα του Global Ocean Observing System, μεταξύ άλλων για την ανάπτυξη περισσότερου εξοπλισμού στην ανοικτή θάλασσα και για τη βελτιστοποίηση του συστήματος παρατήρησης.
Άλλα 30 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για την ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών παρατήρησης των ωκεανών, μέσω πρόκλησης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας, ενώ 12 εκατ. ευρώ θα χρησιμοποιηθούν για τη διατήρηση κρίσιμων διεθνών ροών θαλάσσιων δεδομένων.
Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμμετοχής στην OceanEye, ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών Κώστας Καδής αναμένεται επίσης να υπογράψει μνημόνιο κατανόησης με τη Διακυβερνητική Ωκεανογραφική Επιτροπή της UNESCO, θεσμοθετώντας μια μακροπρόθεσμη στρατηγική συνεργασία για την παγκόσμια παρατήρηση των ωκεανών.
120.000 παρατηρήσεις την ημέρα
Το Global Ocean Observing System, το οποίο υποστηρίζεται από τη Διακυβερνητική Ωκεανογραφική Επιτροπή της UNESCO και τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, παρέχει σήμερα περίπου 120.000 παρατηρήσεις ημερησίως από περίπου 8.000 πλατφόρμες, τις οποίες λειτουργούν 64 χώρες και 17 παγκόσμια δίκτυα παρατήρησης.
Τα δεδομένα αυτά θεωρούνται κρίσιμα για την κατανόηση και την πρόγνωση των καιρικών και κλιματικών φαινομένων, τη βελτίωση της θαλάσσιας ασφάλειας, την προστασία των παράκτιων κοινοτήτων και της βιοποικιλότητας και τη στήριξη βιώσιμων οικονομικών δραστηριοτήτων που συνδέονται με τη θάλασσα.
Ωστόσο, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το σύστημα παραμένει ευάλωτο λόγω χρηματοδοτικών ελλείψεων και γεωπολιτικών αναταράξεων, ενώ εξακολουθεί να στηρίζεται σε περιορισμένο αριθμό μεγάλων χρηματοδοτών.
Ευρωπαϊκός «ψηφιακός ωκεανός»
Η OceanEye προβλέπει παράλληλα τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Ψηφιακού Συστήματος Ωκεανών, το οποίο θα συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο σημείο πρόσβασης ευρωπαϊκές υπηρεσίες και βάσεις δεδομένων, όπως το Copernicus Marine Service, το EMODnet, το WISE Marine και το WISE Freshwater.
Στο σύστημα θα ενταχθεί και το Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Δίδυμο του Ωκεανού, το οποίο προβλέπεται να είναι πλήρως λειτουργικό έως το 2030, επιτρέποντας παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο και προγνωστικά μοντέλα για τη χάραξη πολιτικής και για οικονομικές δραστηριότητες.
Η πρωτοβουλία OceanEye αποτελεί συνέχεια της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που υιοθετήθηκε τον Ιούνιο του 2026 και έχει ως βασικό στόχο τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της παγκόσμιας παρατήρησης των ωκεανών και τη διασφάλιση ανοικτής και ελεύθερης πρόσβασης σε δεδομένα και επιστημονική γνώση.
Η διεθνής κινητοποίηση θα συνεχιστεί την περίοδο 2026–2028 και μετά, με νέες δεσμεύσεις να αναμένονται σε επόμενες διεθνείς συναντήσεις, μεταξύ των οποίων η COP31, η 12η Διάσκεψη Our Ocean στο Χάλιφαξ του Καναδά και η τέταρτη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας.
