Δώδεκα κράτη-μέλη της ΕΕ, μεταξύ τους η Ελλάδα, καλούν την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει «πιο στρατηγικό και προληπτικό ρόλο» στην Αρκτική, με περισσότερους πόρους και επενδύσεις στην ασφάλεια, τη στρατιωτική κινητικότητα, τις υποδομές, τη θαλάσσια επιτήρηση και τις δορυφορικές δυνατότητες. Την κοινή δήλωση, μετά την Ευρωπαϊκή Σύνοδο για την Αρκτική στο Ροβανιέμι της Φινλανδίας, υπογράφουν Φινλανδία, Δανία, Εσθονία, Γαλλία, Ελλάδα, Γερμανία, Λετονία, Λιθουανία, Ολλανδία, Πολωνία, Ρουμανία και Σουηδία.
Οι 12 εκφράζουν «σοβαρή ανησυχία» για τη «σημαντική και μακροπρόθεσμη απειλή» που, όπως αναφέρουν, συνιστά η Ρωσία για την ευρωατλαντική ασφάλεια, ενώ επισημαίνουν και το αυξανόμενο ενδιαφέρον της Κίνας για την περιοχή.
«Συμφωνούμε ότι η ΕΕ πρέπει να εντείνει τη δράση της για την προώθηση της σταθερότητας, της βιώσιμης ανάπτυξης και της ευημερίας, προστατεύοντας παράλληλα τα συμφέροντά της», αναφέρουν.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έδωσε το πολιτικό στίγμα της συνόδου με μία φράση: «Η ασφάλεια της Αρκτικής είναι ευρωπαϊκή ασφάλεια».
Οι 12 ζητούν περισσότερη παρουσία, επιτήρηση και υποδομές
Η κοινή διακήρυξη δεν περιορίζεται σε μια γενική έκκληση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή παρουσία. Περιγράφει συγκεκριμένους τομείς στους οποίους η ΕΕ και τα κράτη-μέλη πρέπει να ενισχύσουν τις δυνατότητές τους.
Οι 12 ζητούν καλύτερη προετοιμασία και μεγαλύτερη επίγνωση της κατάστασης στη θάλασσα, μέσω ενίσχυσης των εθνικών δυνατοτήτων παρακολούθησης και ανάλυσης, αξιοποίησης των διαστημικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών και καλύτερης ανταλλαγής πληροφοριών, ώστε να υπάρχει «ολοκληρωμένη εικόνα» για το τι συμβαίνει στην περιοχή.
Παράλληλα, καλούν για περισσότερες επενδύσεις στη στρατιωτική κινητικότητα, στις διασυνοριακές μεταφορές, στην ψηφιακή συνδεσιμότητα, στις δορυφορικές τεχνολογίες και υπηρεσίες και στις υποδομές των βορειότερων περιοχών της ΕΕ.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, αλλά και στην ανάγκη προστασίας κρίσιμων υποδομών στην ξηρά και στη θάλασσα. Η ανάπτυξη υποδομών διπλής χρήσης –πολιτικής και στρατιωτικής– χαρακτηρίζεται ουσιαστικά ως οριζόντια προτεραιότητα για την περιοχή.
Οι 12 επιμένουν επίσης ότι η ασφάλεια στην Αρκτική «πρέπει να επιτευχθεί συλλογικά» και ότι η στενή συνεργασία της ΕΕ με το ΝΑΤΟ και άλλους ομοϊδεάτες εταίρους παραμένει απαραίτητη, ιδίως σε ό,τι αφορά την αποτροπή, την άμυνα και την ανθεκτικότητα.
Κόστα: «Νέα γεωπολιτική πραγματικότητα»
«Αυτό που έχει σημασία για την Αρκτική έχει σημασία για όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης», είπε ο Κόστα. «Τρία από τα κράτη-μέλη μας –η Δανία, η Φινλανδία και η Σουηδία– είναι αρκτικές χώρες. Αυτό που συμβαίνει εδώ δεν είναι μια περιφερειακή ιστορία, είναι μια ευρωπαϊκή ιστορία».
Οι βασικές προτεραιότητες της ευρωπαϊκής στρατηγικής του 2021 –προστασία του κλίματος, βιώσιμη ανάπτυξη και ειρηνική συνεργασία– παραμένουν, όπως τόνισε, σε ισχύ. Στην ασφάλεια, όμως, η ΕΕ πρέπει πλέον «να προσαρμοστεί στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα».
«Η κυριαρχία και ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένα και θεμελιώδεις έννοιες του διεθνούς δικαίου, όπως η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, αμφισβητούνται», δήλωσε.
Και κατονόμασε ευθέως τη Μόσχα: «Η Ρωσία, η μεγαλύτερη αρκτική χώρα, είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες αυτής της τάσης».
Ο Κόστα ζήτησε παράλληλα τη δημιουργία ενός «δακτυλίου εταίρων» από τη Βαλτική, μέσω της Αρκτικής και έως τον Βόρειο Ατλαντικό, ενώ συνέδεσε τη νέα ευρωπαϊκή στάση με τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, στον οποίο αναμένονται αυξημένες επενδύσεις στην ασφάλεια και την άμυνα, συμπεριλαμβανομένης της Αρκτικής.
Κάλας: Ρωσικές βάσεις, πύραυλοι και Κίνα
Ακόμη πιο συγκεκριμένη ήταν η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας.
«Βλέπουμε ότι η Ρωσία ανοίγει ξανά πρώην σοβιετικές στρατιωτικές βάσεις. Πραγματοποιεί επίσης ασκήσεις με πυραύλους εδώ, στον Άπω Βορρά. Βλέπουμε επίσης ότι η Κίνα ενδιαφέρεται ολοένα περισσότερο για την περιοχή, επομένως πρέπει να παραμείνουμε σε επαγρύπνηση», δήλωσε κατά την άφιξή της στη σύνοδο.
Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την Αρκτική, που αναμένεται τον Οκτώβριο, θα έχει, σύμφωνα με την Κάλας, «την ασφάλεια στον πυρήνα της», καθώς «είναι σαφές ότι αυτό αποτελεί μέρος της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ευρώπης».
Η Ρωσία ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στην Αρκτική. Και η Κίνα δείχνει ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την περιοχή.
Η ασφάλεια της Αρκτικής είναι ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Ευρώπη πρέπει να ενεργήσει αναλόγως.
Γι’ αυτό και τον Οκτώβριο θα παρουσιάσουμε μια νέα στρατηγική της ΕΕ για την Αρκτική, με την ασφάλεια στον πυρήνα της.
Παγοθραυστικά και δυνατότητα δράσης στον Βορρά
Στο Ροβανιέμι μπήκε στο τραπέζι και ένα πολύ συγκεκριμένο ευρωπαϊκό project: η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ικανότητας σε παγοθραυστικά.
Η Φινλανδία προωθεί την ιδέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενων πλοίων και βρήκε υποστήριξη από τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος υπογράμμισε ότι η ανάγκη για περισσότερα παγοθραυστικά δεν αφορά μόνο τη Φινλανδία ή τις σκανδιναβικές χώρες αλλά την Ευρώπη συνολικά.
Η Κάλας ανέφερε επίσης ότι υπήρξε ευρεία υποστήριξη στη σύνοδο για αύξηση της σχετικής δυναμικότητας.
Η κοινή διακήρυξη είναι σαφής και σε αυτό το σημείο: καθώς η Αρκτική «ανοίγει», η ΕΕ και τα κράτη-μέλη πρέπει να διαθέτουν την ικανότητα να επιχειρούν στην περιοχή και να εξασφαλίζουν ασφαλή ναυσιπλοΐα σε αρκτικές συνθήκες.
Γροιλανδία, Τραμπ και τα 200 εκατ. ευρώ
Στο φόντο της συνόδου βρίσκεται και η ένταση γύρω από τη Γροιλανδία, μετά τις επανειλημμένες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τον έλεγχο του αυτόνομου εδάφους του Βασιλείου της Δανίας για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν δήλωσε ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ συνεχίζονται μέσω ομάδας εργασίας υψηλού επιπέδου και εμφανίστηκε «αρκετά αισιόδοξη» ότι μπορεί να βρεθεί ειρηνική λύση.
Ο Κόστα υπενθύμισε ότι η ΕΕ έχει εκφράσει πλήρη στήριξη στη Δανία.
Η σύνοδος πραγματοποιήθηκε μόλις μία εβδομάδα μετά την επίσκεψη της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη Γροιλανδία, όπου ανακοίνωσε πακέτο εταιρικής σχέσης ΕΕ-Γροιλανδίας ύψους 200 εκατ. ευρώ για το 2026-2027, για τομείς όπως η συνδεσιμότητα, η καθαρή ενέργεια, οι κρίσιμες πρώτες ύλες, η εκπαίδευση, η αλιεία και η στέγαση. Το πακέτο χαιρετίζεται ρητά και στο κοινό ανακοινωθέν των 12.
Κρίσιμες πρώτες ύλες, ναυσιπλοΐα και κλίμα
Οι 12 βλέπουν όμως στην Αρκτική και σημαντικές οικονομικές ευκαιρίες. Στη διακήρυξη αναφέρονται οι κρίσιμες πρώτες ύλες, οι διαστημικές τεχνολογίες, η αρκτική και διηπειρωτική ναυσιπλοΐα, η συνδεσιμότητα και ο τουρισμός ως τομείς που μπορούν να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη στις τοπικές κοινωνίες.
Οι αρκτικοί πόροι, εφόσον εξορύσσονται με βιώσιμο και υπεύθυνο τρόπο, μπορούν επίσης, σύμφωνα με τη δήλωση, να ενισχύσουν την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης σε κρίσιμα υλικά.
Ταυτόχρονα, οι χώρες υπογραμμίζουν ότι η προστασία του εύθραυστου περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων της Αρκτικής πρέπει να παραμείνει στον πυρήνα της πολιτικής. Δίνουν έμφαση στην καθαρή ενέργεια, στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, στην επιστημονική έρευνα και στη συμμετοχή των αυτόχθονων πληθυσμών και των τοπικών κοινοτήτων στις αποφάσεις που τους αφορούν.
Η Κομισιόν και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης ολοκληρώνουν τώρα την αναθεώρηση της στρατηγικής για την Αρκτική, ενώ ο Κόστα προανήγγειλε ότι το θέμα θα επιστρέψει και σε μελλοντική συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
