Σε ένα σκηνικό έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ανοίγει σήμερα τις εργασίες της υπό το βαρύ αποτύπωμα που έχει αφήσει ο Ντόναλντ Τραμπ στις διατλαντικές σχέσεις. Έναν χρόνο μετά την επεισοδιακή παρέμβαση του Τζέι Ντι Βανς, οι Ευρωπαίοι ηγέτες φτάνουν στη βαυαρική πρωτεύουσα με διπλή αποστολή: να διατηρήσουν ζωντανό τον πυρήνα της συμμαχίας με τις ΗΠΑ και ταυτόχρονα να διαμορφώσουν μια πιο αυτόνομη στρατηγική για το μέλλον.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ δεν θα δώσει το «παρών» στη φετινή συνάντηση κορυφαίων αξιωματούχων άμυνας και ασφάλειας, η οποία ιδρύθηκε ως δυτικό φόρουμ στον Ψυχρό Πόλεμο. Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιείται μέσα σε κλίμα βαθιάς αβεβαιότητας: ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, η ένταση με το Ιράν παραμένει, ενώ πολλαπλά μέτωπα ανά τον κόσμο παραμένουν ανοιχτά. «Δεν θυμάμαι άλλη περίοδο με τόσους ταυτόχρονους πολέμους και κρίσεις τέτοιου μεγέθους», παραδέχθηκε ο πρόεδρος του φόρουμ, Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ.
Από την ελληνική πλευρά θα συμμετάσχει ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου, εκπροσωπώντας την ελληνική κυβέρνηση.
O κ. Παπασταύρου θα συμμετάσχει σε συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης για τον IMEC, ενώ θα είναι κεντρικός ομιλητής σε πάνελ με θέμα την διασφάλιση του ενεργειακού μέλλοντος της Ευρώπης. Αναμένεται να έχει και επιμέρους κατ΄ ιδίαν συναντήσεις με ομολόγους του και μέλη εθνικών αντιπροσωπειών.
Από το περσινό «σοκ Βανς» στο Μόναχο στη διπλωματία Ρούμπιο
Η περσινή ομιλία του Βανς αποτέλεσε καμπή. Με αιχμηρή ρητορική κατηγόρησε τους Ευρωπαίους για περιορισμό της ελευθερίας του λόγου και αποτυχία διαχείρισης της μετανάστευσης, υποστηρίζοντας ότι απειλούν τον δυτικό πολιτισμό. Το μήνυμα ερμηνεύτηκε ως σαφής ένδειξη ότι η νέα αμερικανική διοίκηση δεν αντιμετωπίζει πλέον την Ευρώπη ως αυτονόητο και ισότιμο εταίρο, αλλά ως πρόβλημα.
Φέτος, της αμερικανικής αποστολής ηγείται ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος αναμένεται να κρατήσει πιο ήπιους τόνους. «Είμαστε στενά συνδεδεμένοι με την Ευρώπη», δήλωσε πριν αναχωρήσει, επισημαίνοντας ωστόσο ότι «ζούμε σε μια νέα γεωπολιτική εποχή» που απαιτεί επαναξιολόγηση σχέσεων και προτεραιοτήτων.
Παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις, η καχυποψία δεν έχει υποχωρήσει. Οι απειλές Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας — εδάφους της Δανίας και μέλους του ΝΑΤΟ — καθώς και οι δασμοί που επιβλήθηκαν τόσο σε συμμάχους όσο και σε αντιπάλους, έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη. Για πολλούς Ευρωπαίους, η Ουάσινγκτον δεν αποτελεί πλέον αδιαμφισβήτητο πυλώνα σταθερότητας, αλλά έναν παράγοντα απρόβλεπτο.
Η Ευρώπη σε αναζήτηση «γλώσσας ισχύος»
Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, ανοίγει τις εργασίες επιχειρώντας μια λεπτή ισορροπία: διατήρηση των διατλαντικών δεσμών, αλλά και ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Έχει ήδη τονίσει ότι η Ευρώπη οφείλει να «μάθει τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος», επενδύοντας περισσότερο στην άμυνα, στην τεχνολογική ανεξαρτησία και στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της.
Η ανάγκη αυτή καθίσταται επιτακτική, καθώς η εξάρτηση από τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνατότητες δεν μπορεί να ανατραπεί άμεσα. Η σύγκρουση με τη Ρωσία για την Ουκρανία συνεχίζεται, ενώ οι συζητήσεις για πιθανές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο επανέρχονται δυναμικά.
Στο Μόναχο αναμένονται περίπου 70 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων και πάνω από 140 υπουργοί, μεταξύ των οποίων ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Κιρ Στάρμερ και ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Ουάνγκ Γι. Η παρουσία τους καταδεικνύει ότι το φόρουμ ξεπερνά τις διατλαντικές σχέσεις και αγγίζει τη συνολική αναδιάταξη της παγκόσμιας ισορροπίας.
Ρωγμές και ανακατατάξεις
Ο Μακρόν έχει υιοθετήσει πιο αιχμηρή στάση, κάνοντας λόγο για «ανοιχτά αντιαμερικανική» προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ και προειδοποιώντας για κλιμάκωση μετά το «επεισόδιο της Γροιλανδίας». Παράλληλα, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ αναζητά νέες εμπορικές συμμαχίες, ακόμη και με την Κίνα, ως αντίβαρο στην αμερικανική αστάθεια.
Η Ρωσία δεν θα εκπροσωπηθεί στη φετινή Διάσκεψη, ενώ οι προσκλήσεις προς Ιρανούς αξιωματούχους ανακλήθηκαν έπειτα από τη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων. Το μήνυμα είναι σαφές: η μεταπολεμική διεθνής τάξη δοκιμάζεται.
Όπως επισημαίνει ο Ίσινγκερ, οι διατλαντικές σχέσεις περνούν «σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας». Η φετινή Διάσκεψη δεν αναμένεται να δώσει άμεσες απαντήσεις. Θα λειτουργήσει όμως ως βαρόμετρο για το αν ΗΠΑ και Ευρώπη μπορούν να επανακαθορίσουν τη συνεργασία τους σε μια εποχή όπου η ισχύς φαίνεται να επιστρέφει στο προσκήνιο.
Για τρεις ημέρες, το Μόναχο θα βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας — αλλά και των διαδηλώσεων και των πολιτικών μηνυμάτων. Το ερώτημα που αιωρείται είναι αν η Δύση μπορεί να παραμείνει ενωμένη ή αν η εποχή Τραμπ σηματοδοτεί μια βαθύτερη και ίσως μόνιμη αναδιάταξη της παγκόσμιας τάξης.
Στη φετινή Διάσκεψη αναμένονται περίπου 65 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, εκπρόσωποι από διεθνείς οργανισμούς, ειδικοί σε θέματα άμυνας και ασφάλειας, ακαδημαϊκοί και ηγέτες της βιομηχανίας από περισσότερες από 115 χώρες.
