Το φθινόπωρο του 1955, η Νέα Υόρκη υποδέχθηκε μια ταινία που έμελλε να γίνει σημείο αναφοράς για ολόκληρες γενιές. Ο «Επαναστάτης χωρίς αιτία» («Rebel Without a Cause») άρχισε να προβάλλεται }στην πόλη στις 26 Οκτωβρίου, ενώ η επίσημη ημερομηνία ευρύτερης κυκλοφορίας καταγράφεται ως η 29η Οκτωβρίου. Στην οθόνη πρωταγωνιστούσε ο Τζέιμς Ντιν, αλλά ο ίδιος δεν ζούσε πια: είχε σκοτωθεί στις 30 Σεπτεμβρίου, μόλις 24 ετών.
Η ιστορία τριών νέων
Ο Νίκολας Ρέι αφηγείται την ιστορία του Τζιμ Σταρκ, ενός εφήβου που αναζητεί αποδοχή σε μια καινούργια πόλη. Η σύγκρουσή του με την οικογένεια, οι αντιπαραθέσεις με μια παρέα συνομηλίκων και η γνωριμία του με την Τζούντι και τον μοναχικό Πλάτο οδηγούν σε ένα δραματικό εικοσιτετράωρο. Δίπλα στον Ντιν εμφανίζονται η Νάταλι Γουντ και ο Σαλ Μινέο. Η ταινία δεν περιορίζεται στην παραβατικότητα: αναδεικνύει τη μοναξιά, την ανάγκη για αγάπη και το χάσμα ανάμεσα σε γονείς και παιδιά.
Το κόκκινο μπουφάν και μια νέα κινηματογραφική γλώσσα
Η παραγωγή ξεκίνησε ως μικρότερη ασπρόμαυρη ταινία. Η Warner Bros. όμως αντιλήφθηκε τη δυναμική του Ντιν και αποφάσισε να γυρίσει ξανά το έργο έγχρωμο, σε CinemaScope. Έτσι γεννήθηκε και μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες του κινηματογράφου: ο νεαρός ηθοποιός με το κόκκινο μπουφάν και το λευκό μπλουζάκι. Η σκηνή της επικίνδυνης αυτοκινητιστικής αναμέτρησης κοντά σε γκρεμό ενίσχυσε τη δραματική ένταση και έδωσε στην ταινία μια τραγική ειρωνεία μετά τον θάνατό του.
Ο θάνατος που συγκλόνισε το Χόλιγουντ
Στις 30 Σεπτεμβρίου 1955, ο Τζέιμς Ντιν οδηγούσε την Porsche 550 Spyder προς αγώνες αυτοκινήτου στην Καλιφόρνια, όταν συγκρούστηκε με άλλο όχημα. Ο θάνατός του σε ηλικία 24 ετών μεταμόρφωσε μια πολλά υποσχόμενη καριέρα σε μύθο. Είχε προλάβει να πρωταγωνιστήσει σε τρεις μεγάλες ταινίες: «Ανατολικά της Εδέμ», «Επαναστάτης χωρίς αιτία» και «Ο γίγας». Η τελευταία κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του. Η εικόνα του νεαρού που αρνείται τη συμμόρφωση συνδέθηκε οριστικά με το πρόσωπό του.
Η Νάταλι Γουντ και οι άλλοι πρωταγωνιστές
Η Νάταλι Γουντ, ήδη γνωστή από παιδικούς ρόλους, απέκτησε με την ερμηνεία της ως Τζούντι μια νέα κινηματογραφική ταυτότητα και προτάθηκε για Όσκαρ δεύτερου γυναικείου ρόλου. Αργότερα πρωταγωνίστησε σε μεγάλες επιτυχίες, όπως το «West Side Story». Η ίδια πέθανε το 1981, σε ηλικία 43 ετών, έπειτα από πνιγμό στη θάλασσα. Ο Σαλ Μινέο, που υποδύθηκε τον Πλάτο και επίσης προτάθηκε για Όσκαρ, δολοφονήθηκε το 1976, στα 37 του. Οι πρόωροι θάνατοι των τριών πρωταγωνιστών ενίσχυσαν την ιδιαίτερη θέση της ταινίας στη συλλογική μνήμη.
Γιατί εξακολουθεί να μας αφορά
Πίσω από τα αυτοκίνητα, τους καβγάδες και την εφηβική οργή, ο «Επαναστάτης χωρίς αιτία» μιλά για κάτι διαχρονικό: την αγωνία των νέων να ακουστούν και την αδυναμία των μεγάλων να τους καταλάβουν. Το 1990 εντάχθηκε στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των ΗΠΑ για τη σημασία του. Επτά δεκαετίες αργότερα, ο Τζέιμς Ντιν παραμένει το πρόσωπο μιας επανάστασης που δεν πρόλαβε να γεράσει.
Πηγές: American Film Institute (AFI Catalog), Library of Congress, Yale Film Archive, HISTORY.
