ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ- ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε μια συντονισμένη προσπάθεια ομαλοποίησης των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θέτοντας ωστόσο σαφείς κόκκινες γραμμές και προειδοποιήσεις προς την Ουάσιγκτον, μετά την έκτακτη σύνοδο που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη στις Βρυξέλλες. Η στάση αυτή διαμορφώθηκε στον απόηχο των απειλών του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή δασμών και της δημόσιας αμφισβήτησης της κυριαρχίας της Γροιλανδίας κινήσεις που, παρά τη μερική υπαναχώρησή του, άφησαν έντονο αποτύπωμα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Όπως σχολίαζαν διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες, η αποκλιμάκωση της αμερικανικής ρητορικής δεν εκλαμβάνεται ως επιστροφή στην προτέρα κανονικότητα, αλλά ως μια προσωρινή ανάπαυλα σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Όλοι στην ΕΕ έχουν αποδεχθεί ότι αυτή πλέον είναι η νέα κανονικότητα και το βασικό δίδαγμα των τελευταίων ημερών, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, είναι η ανάγκη διαρκούς ετοιμότητας απέναντι σε πιέσεις που μπορούν να επανεμφανιστούν αιφνιδιαστικά.
«Σταθεροποίηση» της σχέσης, χωρίς αυταπάτες
Κατά την κοινή συνέντευξη Τύπου της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έστειλε μήνυμα πρόθεσης αποκατάστασης και σταθεροποίησης της διατλαντικής σχέσης, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι αυτό δεν συνεπάγεται υποχώρηση από τις θέσεις που κράτησε το προηγούμενο διάστημα.
Ο Αντόνιο Κόστα υπογράμμισε ότι «οι σχέσεις μεταξύ εταίρων και συμμάχων πρέπει να διαχειρίζονται με τρόπο φιλικό και με σεβασμό», χαρακτηρίζοντας θετική την ανακοίνωση ότι δεν θα επιβληθούν νέοι αμερικανικοί δασμοί στην Ευρώπη. Τόνισε όμως ότι η επιβολή πρόσθετων δασμών θα ήταν ασύμβατη με την εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ, σημειώνοντας πως πλέον το ζητούμενο είναι η προώθηση της εφαρμογής της, με στόχο την «αποτελεσματική σταθεροποίηση» των εμπορικών σχέσεων.
Την ίδια στιγμή, ξεκαθάρισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της, τα κράτη-μέλη, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της απέναντι σε κάθε μορφή πίεσης. Όπως είπε, η ΕΕ διαθέτει τη δύναμη και τα εργαλεία και θα τα χρησιμοποιήσει εφόσον χρειαστεί.
Η εμπορική συμφωνία και το «ξεπάγωμα» στο Ευρωκοινοβούλιο
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επανέλαβε ότι «μια συμφωνία είναι συμφωνία» (A deal is a deal). Η συμφωνία, που προβλέπει μηδενικούς δασμούς για αμερικανικά προϊόντα στην ΕΕ, επρόκειτο να τεθεί προς έγκριση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αυτή την εβδομάδα, ωστόσο η διαδικασία ανεστάλη τις προηγούμενες ημέρες ως πολιτικό αντίμετρο στις απειλές Τραμπ.
Μετά την υπαναχώρηση του Αμερικανού προέδρου, τόσο η φον ντερ Λάιεν όσο και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα ξεκαθάρισαν ότι η διαδικασία θα επανεκκινήσει εντός των επόμενων ημερών. Όπως δήλωσε η Μέτσολα, «η κλιμάκωση είναι προς το παρόν εκτός τραπεζιού», ανοίγοντας τον δρόμο για να προχωρήσει η ψηφοφορία.
«Σταθερή αλλά μη κλιμακούμενη» στάση απέναντι στις ΗΠΑ
Η πρόεδρος της Επιτροπής περιέγραψε τέσσερις βασικούς άξονες που καθόρισαν τη στάση της Ένωσης τις τελευταίες ημέρες:
την αδιαμφισβήτητη αλληλεγγύη προς τη Δανία και τη Γροιλανδία,
τη σταθερή στήριξη προς τα κράτη-μέλη που απειλήθηκαν με δασμούς,
την ενεργή αλλά «σταθερή και μη κλιμακούμενη» εμπλοκή με την Ουάσιγκτον,
καθώς και την προετοιμασία εμπορικών αντιμέτρων και μη δασμολογικών εργαλείων σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης.
Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η ενότητα που επέδειξε η ΕΕ τόσο απέναντι στη Δανία και τη Γροιλανδία όσο και στα κράτη-μέλη που βρέθηκαν στο στόχαστρο δασμών, λειτούργησε καταλυτικά, στέλνοντας μήνυμα συνοχής και αξιοπιστίας.
Αρκτική και Γροιλανδία: στρατηγικό πεδίο
Παράλληλα, τόσο η φον ντερ Λάιεν όσο και ο Κόστα έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στη στρατηγική σημασία της Αρκτικής, όχι μόνο ως πεδίου ασφάλειας αλλά και ως περιοχής αυξανόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου υπογράμμισε ότι Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κοινό συμφέρον στην ασφάλεια της περιοχής, ιδίως μέσω του ΝΑΤΟ, σημειώνοντας ότι η ΕΕ θα διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο.
Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι το Βασίλειο της Δανίας και η Γροιλανδία έχουν την πλήρη στήριξη της Ένωσης και ότι μόνο αυτές μπορούν να αποφασίζουν για ζητήματα που τις αφορούν μια θέση που, όπως είπε, απορρέει από τη σταθερή προσήλωση της ΕΕ στο διεθνές δίκαιο, την εδαφική ακεραιότητα και την εθνική κυριαρχία.
Η φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για χρόνια υποεπένδυση της Ευρώπης στην Αρκτική, προαναγγέλλοντας ενίσχυση της ευρωπαϊκής παρουσίας μέσω νέων επενδύσεων και στενότερης συνεργασίας με τη Γροιλανδία και συμμάχους στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, τονίζοντας ότι η ασφάλεια της περιοχής έχει πλέον καταστεί πραγματική γεωπολιτική αναγκαιότητα.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι κανείς δεν φαίνεται να έχει γνώση της συγκεκριμένης συμφωνίας που πέτυχε ο ΓΓ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούττε με τον Αμερικανό πρόεδρο
Ουκρανία και ενιαίο Πλαίσιο Ευημερίας
Σε ό,τι αφορά την Ουκρανία, η πρόεδρος της Επιτροπής απάντησε εμμέσως στη σκληρή κριτική που είχε διατυπώσει νωρίτερα ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, περιγράφοντας αναλυτικά τη στήριξη της ΕΕ σε μια περίοδο εντεινόμενων ρωσικών επιθέσεων. Ανακοίνωσε την αποστολή 447 γεννητριών έκτακτης ανάγκης για κρίσιμες υποδομές, ενώ στάθηκε ιδιαίτερα στο ενιαίο Πλαίσιο Ευημερίας, στο οποίο η ΕΕ βρίσκεται πολύ κοντά σε συμφωνία με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία.
Το πλαίσιο αυτό αποτυπώνει το συλλογικό όραμα για το μεταπολεμικό μέλλον της χώρας και βασίζεται σε πέντε πυλώνες, με έμφαση στις επενδύσεις, τις μεταρρυθμίσεις, τον διεθνή συντονισμό χρηματοδότησης και, κυρίως, την ενίσχυση του κράτους δικαίου και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε το πλαίσιο «πολύ σημαντικό ορόσημο», σημειώνοντας ότι η ΕΕ προετοιμάζει ενεργά το μέλλον της Ουκρανίας ως σύγχρονης, κυρίαρχης και ελεύθερης χώρας.
Γάζα, Συμβούλιο Ειρήνης και Mercosur
Για το προτεινόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» για τη Γάζα, ο Αντόνιο Κόστα δήλωσε ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να συνεργαστεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την εφαρμογή του συνολικού Σχεδίου Ειρήνης, εξέφρασε όμως σοβαρές επιφυλάξεις ως προς το εύρος, τη διακυβέρνηση και τη συμβατότητά του με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ. Αντίστοιχοι προβληματισμοί εκφράζονται και από την Ελλάδα, η οποία υπογραμμίζει ότι κάθε πρωτοβουλία για τη Γάζα πρέπει να κινείται αυστηρά εντός του πλαισίου των αποφάσεων του ΟΗΕ και του Ψηφίσματος 2803.
Τέλος, σε ερώτημα για τη συμφωνία ΕΕ–Mercosur, η οποία θα λειτουργούσε ως αντίβαρο στην αμερικανική εμπορική πολιτική έναντι της ΕΕ, η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι υπάρχει «ξεκάθαρο ενδιαφέρον» για την ταχύτερη δυνατή εφαρμογή της, σημειώνοντας ότι αρκετοί ηγέτες έθεσαν το ζήτημα της προσωρινής εφαρμογής κάτι που θα μπορούσε να οξύνει τη θεσμική αντιπαράθεση με το Κοινοβούλιο. Υπενθυμίζεται, ότι η συμφωνία παραπέμφθηκε στο Δικαστήριο της ΕΕ από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
