Η Γαλλία με καθυστέρηση σχεδόν τέσσερις αιώνων προχωρά στην κατάργηση της παρωχημένης νομοθεσίας που ορίζει τους ανθρώπους που ήταν σκλάβοι στις αποικίες της ως «κινητά αγαθά», σε μια συμβολική κίνηση καθώς η χώρα παλεύει με την σκοτεινή αποικιακή της κληρονομιά.
Οι Γάλλοι ήταν οι τρίτοι μεγαλύτεροι δουλεμπόροι στην Ευρώπη, μετά τους Βρετανούς και τους Πορτογάλους. Πλοία που αναχωρούσαν από γαλλικά λιμάνια μεταξύ του 17ου και του 19ου αιώνα μετέφεραν βίαια περισσότερους από ένα εκατομμύριο άνδρες, γυναίκες και παιδιά από την Αφρική σε φυτείες στις υπερπόντιες αποικίες της στην Καραϊβική, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών.
Η Γαλλία κατάργησε την υποδούλωση των ανθρώπων πριν από περισσότερα από 170 χρόνια και το 2001 αναγνώρισε τη δουλεία και το δουλεμπόριο ως «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας».
Ωστόσο, όπως αναφέρει το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), μια σειρά βασιλικών διαταγμάτων του 17ου και 18ου αιώνα που καθιέρωσαν το νομικό καθεστώς των σκλάβων στις αποικίες της, τα αποκαλούμενα «Code noir» ή «Μαύρος Κώδικας», δεν ανατράπηκαν ποτέ ρητά.
Ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος αποχωρεί του χρόνου μετά τις δύο θητείες στην εξουσία στο ανώτατο αξίωμα εξάφρσαε την υποστήριξή του στην κατάργηση αυτών των νόμων.
Τα μέλη της Κάτω Βουλής συζητούν σήμερα ένα νομοσχέδιο για την ακύρωση των βασιλικών διαταγμάτων και θα ακολουθήσει η Γερουσία.
Άρνηση της ανθρώπινης υπόστασης
Τα διατάγματα, το πρώτο από τα οποία υπέγραφε ο Λουδοβίκος ΙΔ΄, ρύθμιζαν τη ζωή των σκλάβων στις αποικίες. Διακήρυτταν ότι όλοι οι σκλάβοι έπρεπε να είναι Καθολικοί και απαγόρευαν στους ιδιοκτήτες να τους αναγκάζουν να εργάζονται τις Κυριακές, σύμφωνα με ένα αντίγραφο στον ιστότοπο του γαλλικού κοινοβουλίου.
Στα διατάγματα οι σκλάβοι αναφέρονται ως «κινητά αγαθά» που μπορούσαν να κληρονομηθούν, υπάρχουν αναφορές σε ενδεδειγμένες βάναυσες τιμωρίες -συμπεριλαμβανομένου του ακρωτηριασμού του αυτιού- σε περίπτωση προσπάθεας απόδρασης ενώ προβλεπαν πως τα τα παιδιά των σκλάβων θα ακολουθήσουν την ίδια μοίρα με τους γονείς τους.
Ο Μαξ Μαθιασίν, βολευτής από την πρώην αποικία της Γουαδελούπης, η οποία μετατράπηκε σε υπερπόντιο έδαφος, και ο οποίος υποστηρίζει το νομοσχέδιο, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι η κατάργηση των διαταγμάτων θα ήταν μια «ισχυρή συμβολική και πολιτική κίνηση».
Ο Μαύρος Κώδικας «οργάνωνε την άρνηση της ανθρώπινης υπόστασης των γυναικών, των ανδρών και των παιδιών που είχαν υποταχθεί σε δουλεία λόγω της καταγωγής τους και του χρώματος του δέρματός τους», είπε.
Η Γαλλία κατήργησε τη δουλεία το 1794 υπό τη Γαλλική Επανάσταση, αλλά ο Ναπολέων Βοναπάρτης διέταξε την αποστολή στρατευμάτων στη Γουαδελούπη το 1802 για να αποκαταστήσει την πρακτική. Η Γαλλία την κατάργησε ξανά το 1848.
Ωστόσο, οι ακτιβιστές λένε ότι η κληρονομιά της δουλείας «επιβιώνει» μέσα από τις ανισότητες μεταξύ της ηπειρωτικής Γαλλίας και των πρώην αποικιών που τώρα αποτελούν υπερπόντια εδάφη, καθώς και μέσα από τον ρατσισμό.
Ο Μακρόν την περασμένη εβδομάδα δήλωσε ότι το ζήτημα των αποζημιώσεων πρέπει να αντιμετωπιστεί, αλλά προειδοποίησε να μην δίνονται «ψευδείς υποσχέσεις» και δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένα μέτρα.
Ο Ντιεντόν Μπουτρέν, ακτιβιστής από το υπερπόντιο έδαφος της Μαρτινίκας που κατάγεται από οικογένεια σκλάβων, δήλωσε ότι η ακύρωση του Μαύρου Κώδικα έπρεπε να είχε γίνει εδώ και πολύ καιρό. «Δεν αλλάζει τίποτα. Οι μαύροι εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο», είπε. «Τώρα πρέπει να ξεπεράσουμε το συμβολικό», είπε, προτρέποντας σε ένα «πραγματικό πρόγραμμα αποζημιώσεων», συμπεριλαμβανομένων για παράδειγμα περισσότερων κονδυλίων για εκπαιδευτικά έργα για τη μεταλαμπάδευση της ιστορίας και την καταπολέμηση του συστημικού ρατσισμού.
Αίτημα για αποζημιώσεις και η περίπτωση της Αϊτής
Ο Σερτζ Λετσιμι, αξιωματούχος από τη Μαρτινίκα, σε ανοιχτή επιστολή προς τον Μακρόν νωρίτερα αυτόν τον μήνα ζήτησε επίσης αποζημιώσεις.
Προέτρεψε για «έναν νόμο που να θεσπίζει σαφώς την αρχή ότι τα εγκλήματα της εμπορίας ανθρώπων και της δουλείας έχουν προκαλέσει διαρκή ιστορική, πολιτιστική, κοινωνική, οικονομική και ψυχολογική βλάβη».
Αναφέρθηκε σε ένα σχέδιο 10 σημείων που έχουν υποβάλει τα έθνη της Καραϊβικής στα ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς διαγραφής χρέους, καθώς και της υποστήριξης για την υγειονομική περίθαλψη και την εξάλειψη του αναλφαβητισμού.
Μεταξύ των πρώην αποικιών της Γαλλίας, η Αϊτή – η φτωχότερη χώρα στην Καραϊβική – ξεχωρίζει ως η χώρα που υπέφερε ιδιαίτερα. Η Αϊτή έγινε το πρώτο ανεξάρτητο έθνος μαύρων στην Αμερική το 1804, αφού οι σκλάβοι επαναστάτησαν εναντίον των Γάλλων αφεντάδων τους στην τότε αποικία του Σεντ Ντομινικ.
Το 1825, δέχτηκε να καταβάλει στη Γαλλία ένα τεράστιο ποσό σε «αποζημιώσεις» σε αντάλλαγμα για την αναγνώριση της ανεξαρτησίας της, αλλά αναγκάστηκε να λάβει δάνεια με υψηλά επιτόκια από Γάλλους τραπεζίτες για να τα πληρώσει. Κατάφερε να αποπληρώσει αυτό το «διπλό χρέος» μόνο το 1952.
Ο Μακρόν δήλωσε πέρυσι ότι μια κοινή επιτροπή Γάλλων και Αϊτινών ιστορικών θα το εξετάσει αυτό και θα εκδώσει συστάσεις.
