Πριν από δεκαπέντε χρόνια, οι διάδρομοι ενός νευρολογικού νοσοκομείου στο Λονδίνο έγιναν μάρτυρες ενός ιατρικού μυστηρίου. Μια σειρά γυναικών παρουσίαζαν μια αλλόκοτη εικόνα: άλλες ήταν ακίνητες σε κατάσταση ληθάργου και άλλες σπαράζονταν από κρίσεις και κινητικά προβλήματα.
Όμως, το κοινό τους σημείο ήταν ανατριχιαστικό: όλα είχαν ξεκινήσει ως «κλασικά» επεισόδια ψύχωσης, με παραισθήσεις, παραλήρημα και έντονη ταραχή.
Για τον νευροψυχίατρο Thomas Pollak, οι φάκελοι αυτοί έμοιαζαν αρχικά με τυπικές περιπτώσεις βαριάς ψυχικής νόσου. Η πραγματικότητα, όμως, ήταν μια επιστημονική «βόμβα»: οι γυναίκες αυτές έπασχαν από αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα. Το ανοσοποιητικό τους σύστημα, αντί για ασπίδα, είχε γίνει ο δήμιός τους, προκαλώντας φλεγμονή στον εγκέφαλο. «Μου τίναξε το μυαλό», εξομολογείται ο Pollak, καθώς η ανακάλυψη αυτή γκρέμισε το τείχος ανάμεσα στην Ψυχιατρική και τη Νευρολογία.
Όταν το ανοσοποιητικό «δαγκώνει» τον εγκέφαλο
Η αυτοανοσία είναι ένα δίκοπο μαχαίρι. Τα ίδια όπλα (αντισώματα, Τ-κύτταρα) που εξοντώνουν ιούς, μπορούν ξαφνικά να «βραχυκυκλώσουν» και να επιτεθούν σε υγιή όργανα. «Κάθε όργανο μπορεί να πληγεί», εξηγεί ο Christopher Bartley του NIH. Ο εγκέφαλος δεν αποτελεί εξαίρεση.
Πριν από 20 χρόνια, η επιστήμη περιέγραψε την εγκεφαλίτιδα anti-NMDAR. Εκεί, συγκεκριμένα αντισώματα επιτίθενται στους υποδοχείς του εγκεφάλου, προκαλώντας μια εικόνα που δεν ξεχωρίζει από τη σχιζοφρένεια. Η διαφορά; Ενώ τα αντιψυχωσικά φάρμακα συχνά αποτυγχάνουν, οι θεραπείες που ρυθμίζουν το ανοσοποιητικό μπορούν κυριολεκτικά να επαναφέρουν τον ασθενή στη ζωή.
Η τραγωδία της λάθος διάγνωσης
«Είναι μια υπέροχη διάγνωση, γιατί μπορείς να μεταμορφώσεις ζωές με απλές θεραπείες», λέει η Belinda Lennox (Πανεπιστήμιο Οξφόρδης). Όμως, αν δεν γίνει έλεγχος για αυτοαντισώματα, η διάγνωση χάνεται.
Τα αποτελέσματα είναι συχνά μοιραία: Χαμένα χρόνια: Ασθενείς παραμένουν έγκλειστοι σε ψυχιατρεία για δεκαετίες, ενώ η αιτία είναι οργανική.
Θάνατοι: Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένα 12χρονο κορίτσι αυτοκτόνησε επειδή οι γιατροί παρέλειψαν μια απλή εξέταση (οσφυονωτιαία παρακέντηση) που θα μπορούσε να είχε σώσει τη ζωή της.
Το «εργοστάσιο» αντισωμάτων και η γυναίκα που «ξύπνησε» μετά από 20 χρόνια
Ο Bartley υποψιάζεται ότι είμαστε μόνο στην κορυφή του παγόβουνου. Το σώμα μας παράγει ασύλληπτο αριθμό αντισωμάτων και πολλά από αυτά που προκαλούν ψυχικά συμπτώματα παραμένουν αχαρτογράφητα.
Η περίπτωση που συγκλόνισε την ιατρική κοινότητα το 2018 αφορούσε μια γυναίκα στη Νέα Υόρκη, η οποία ήταν έγκλειστη σε ίδρυμα για 20 ολόκληρα χρόνια με αθεράπευτη σχιζοφρένεια. Ο Anthony Zoghbi και η ομάδα του ανακάλυψαν βιοδείκτες λύκου και, παρόλο που δεν ήταν σίγουροι για την ακριβή πάθηση, τόλμησαν μια πειραματική θεραπεία καταστολής του ανοσοποιητικού. Το αποτέλεσμα;
Η γυναίκα, που βρισκόταν σε σχεδόν κατατονική κατάσταση για δύο δεκαετίες, άρχισε να συνέρχεται μέσα σε λίγους μήνες!
Προς ένα νέο μέλλον: Ψυχιατρική και Ανοσολογία σε ένα
Σήμερα, η έρευνα επεκτείνεται παντού: από την κατάθλιψη και το OCD μέχρι το PTSD και την άνοια. Στη Γερμανία, οι ασθενείς ελέγχονται ήδη συστηματικά, ενώ στη Νέα Υόρκη ξεκίνησε ένα γιγαντιαίο πρόγραμμα screening σε 3.000 εγκλείστους σε ψυχιατρικά νοσοκομεία.
Ο Pollak προειδοποιεί: δεν είναι όλες οι περιπτώσεις αυτοάνοσες και δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε την ψυχοθεραπεία. Όμως, αν έστω και ένα μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να θεραπευτεί οριστικά με ανοσοκατασταλτικά ή πλασμαφαίρεση, η ευθύνη της επιστήμης είναι τεράστια.
«Η έξυπνη ιατρική του μέλλοντος», καταλήγει ο Pollak, «θα συνδυάζει όλες αυτές τις πτυχές ταυτόχρονα», προσφέροντας ελπίδα εκεί που μέχρι χθες υπήρχε μόνο το σκοτάδι των «ανίατων» ψυχικών ασθενειών.
Με πληροφορίες από το New Scientist
