Οι ΗΠΑ και το Ιράν φαίνονται να κινούνται με ταχύτητα προς την κατεύθυνση μιας στρατιωτικής σύγκρουσης, καθώς «ξεθωριάζουν» οι ελπίδες για διπλωματική λύση στην αντιπαράθεση σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, σημειώνουν αξιωματούχοι και από τις δύο πλευρές, καθώς και διπλωμάτες στον Κόλπο και την Ευρώπη.
Οι γείτονες του Ιράν στον Κόλπο και το Ισραήλ θεωρούν πλέον πως μια σύγκρουση είναι πιο πιθανή από μία συμφωνία, αναφέρουν οι πηγές αυτές, με την Ουάσινγκτον να πραγματοποιεί μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή από την εισβολή στο Ιράκ το 2003. Η κυβέρνηση του Ισραήλ θεωρεί ότι Τεχεράνη και Ουάσινγκτον είναι σε αδιέξοδο και ετοιμάζεται για κοινή στρατιωτική δράση με τις ΗΠΑ, αν και δεν έχει ληφθεί ακόμα σχετική απόφαση, ανέφερε στο Reuters πηγή ενήμερη για τους σχεδιασμούς. Εάν κάτι τέτοιο γίνει όντως, θα πρόκειται για τη δεύτερη φορά που ΗΠΑ και Ισραήλ χτυπούν το Ιράν μέσα σε διάστημα μικρότερο του ενός έτους.
Περιφερειακοί αξιωματούχοι λένε πως οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου ετοιμάζονται για μια στρατιωτική σύγκρουση για την οποία φοβούνται ότι θα μπορούσε να ξεφύγει εκτός ελέγχου και να αποσταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή. Δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι είπαν στο Reuters πως η Τεχεράνη κάνει μεγάλο λάθος αρνούμενη να προβεί σε συμβιβασμούς, με τον Τραμπ να έχει ο ίδιος «αποκλειστεί» λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης αμερικανικών δυνάμεων που διέταξε ο ίδιος: Δεν μπορεί να την ανακαλέσει χωρίς να έχει απώλεια γοήτρου αν δεν υπάρξει σαφής δέσμευση από το Ιράν για εγκατάλειψη των πυρηνικών του φιλοδοξιών.
«Και οι δύο πλευρές επιμένουν στις θέσεις τους» είπε ο Άλαν Έιρ, Αμερικανός πρώην διπλωμάτης και ειδικός σε θέματα Ιράν, προσθέτοντας πως δεν μπορεί να προκύψει τίποτα ουσιώδες, εκτός αν οι ΗΠΑ και το Ιράν κάνουν πίσω από τις «κόκκινες γραμμές» τους- «που δε νομίζω ότι θα συμβεί».
«Αυτό που δεν μπορεί να κάνει ο Τραμπ είναι να μαζέψει όλες αυτές τις δυνάμεις και μετά να έρθει με μια συμφωνία “έτσι κι έτσι” και να αποσύρει τις δυνάμεις. Νομίζω πως θεωρεί ότι θα πληγεί η εικόνα του» σχολίασε. «Αν επιτεθεί, τα πράγματα θα γίνουν πολύ άσχημα γρήγορα»
Δύο γύροι συνομιλιών ΗΠΑ- Ιράν «κόλλησαν» σε σημαντικά ζητήματα, από τον εμπλουτισμό ουρανίου μέχρι τους πυραύλους και την άρση κυρώσεων. Μετά τις συνομιλίες στη Γενεύη την Τρίτη ο Ιρανός ΥΠΕΞ, Αμπάς Αρακτσί, είπε ότι οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει σε «κατευθυντήριες αρχές», μα ο Λευκός Οίκος είπε ότι υπήρχε ακόμα απόσταση μεταξύ τους.
Το Ιράν αναμένεται να υποβάλει γραπτή πρόταση τις επόμενες ημέρες, είπε Αμερικανός αξιωματούχος, και ο Αρακτσί είπε την Παρασκευή πως αναμένει να έχει γραπτή αντιπρόταση έτοιμη εντός ημερών. Ωστόσο ο Τραμπ, που έχει στείλει αεροπλανοφόρα και άλλα πολεμικά πλοία και μαχητικά αεροσκάφη στη Μέση Ανατολή, προειδοποίησε το Ιράν την Πέμπτη ότι πρέπει να κλείσει συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα, αλλιώς θα συμβούν «πολύ κακά πράγματα». Φάνηκε να ορίζει προθεσμία 10-15 ημερών, με την Τεχεράνη να απειλεί με επιθέσεις αντιποίνων σε αμερικανικές βάσεις αν δεχτεί επίθεση. Οι εντάσεις έχουν φέρει άνοδο στην τιμή του πετρελαίου.
Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε ότι ο Τραμπ δεν έχει πάρει ακόμα απόφαση όσον αφορά στη χρήση στρατιωτικής ισχύος, αν και παραδέχτηκε την Παρασκευή ότι θα μπορούσε να διατάξει ένα πλήγμα περιορισμένης κλίμακας για να προσπαθήσει να εξαναγκάσει το Ιράν σε μια συμφωνία. «Νομίζω ότι μπορώ να πω ότι το εξετάζω αυτό» είπε σε δημοσιογράφους.
Το πότε θα μπορούσε να συμβεί αυτό είναι ασαφές: Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο αναμένεται να συναντήσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου στις 28 Φεβρουαρίου για συζητήσεις σχετικά με το Ιράν. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος είπε ότι όλες οι αμερικανικές δυνάμεις θα είναι στις θέσεις τους κατά τα μέσα Μαρτίου.
Ο «θολός» απώτερος στόχος – και η μορφή μιας επίθεσης
Ευρωπαίοι και περιφερειακοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η κλίμακα της ανάπτυξης των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή θα επέτρεπε στην Ουάσινγκτον να εξαπολύσει πλήγματα στο Ιράν προστατεύοντας παράλληλα τις βάσεις της και τους συμμάχους της, περιλαμβανομένου του Ισραήλ. Η κύρια απαίτηση των ΗΠΑ παραμένει ίδια: Κανένας εμπλουτισμός ουρανίου σε ιρανικό έδαφος. Το Ιράν, από πλευράς του, λέει ότι πρέπει να διατηρήσει την πυρηνική του δυνατότητα και αρνείται να συζητήσει για τους βαλλιστικούς του πυραύλους, ενώ αρνείται πως σχεδιάζει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Αν οι συνομιλίες δεν οδηγήσουν κάπου, ο αμυντικός αναλυτής Ντέιβιντ Ντες Ρόχες εκτιμά πως η αμερικανική δραστηριότητα στον Κόλπο δείχνει ήδη πώς θα άρχιζε μια επιχείρηση: Πρώτα θα «τυφλωνόταν» η αεράμυνα του Ιράν και μετά θα ακολουθούσαν χτυπήματα στο ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης- η δύναμη πίσω από τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και τις απειλές για κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου περνά το 1/5 του πετρελαίου παγκοσμίως.
Αμερικανικές δυνάμεις θα στόχευαν με πλήγματα ακριβείας βάσεις των Φρουρών της Επανάστασης και των Μπασίζ (παραστρατιωτική δύναμη που υπάγεται στους Φρουρούς), βάσεις εκτόξευσης και αποθήκευσης πυραύλων. Ιδανικά, το καθεστώς θα ανατρεπόταν, προσβλέποντας στη μετατροπή του Ιράν σε δημοκρατία- ωστόσο το συγκεκριμένο σενάριο εκλαμβάνεται ως πολύ αισιόδοξο, λαμβάνοντας υπόψιν τι συνέβη στο Ιράκ και στη Λιβύη.
Αν το καθεστώς επιβιώσει, ένα αισιόδοξο ενδεχόμενο θα ήταν να μετριάσει τις πολιτικές του- ωστόσο και πάλι θεωρείται ότι οι πιθανότητες για αυτό (που χαρακτηρίζεται ως μοντέλο Βενεζουέλας πλέον) θα ήταν μικρές. Αρκετά πιθανό θεωρείται το ενδεχόμενο της κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος και της αντικατάστασής του από μια κυβέρνηση στρατιωτικού τύπου, ενδεχομένως με πολλά στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης. Αντίστοιχα, βεβαίως, πολύ πιθανό θεωρείται και το ενδεχόμενο να καταρρεύσει το ιρανικό καθεστώς και να ακολουθήσει χάος, με μειονότητες να επιδιώκουν να προστατευτούν και να επιδιώκουν παράλληλα οφέλη- ενώ παράλληλα πυροδοτείται μια μεγάλη ανθρωπιστική και προσφυγική κρίση.
Σε κάθε περίπτωση, μια αμερικανική επίθεση θεωρείται εξαιρετικά πιθανό ότι θα την ακολουθούσε ιρανική αντεπίθεση με πυραύλους και drones κατά αμερικανικών βάσεων και συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή, μεταξύ των οποίων το Ισραήλ και η Ιορδανία. Επίσης, αρκετά πιθανή θα ήταν και η πόντιση ναρκών στον Κόλπο. Το ενδεχόμενο να πληγεί κάποιο αμερικανικό πλοίο φαντάζει αρκετά μικρό, δεδομένου του χάσματος στις δυνατότητες των δύο πλευρών, αλλά δε θα μπορούσε να αποκλειστεί- και θα ήταν σκληρό πλήγμα στην εικόνα των ΗΠΑ.
Ωστόσο κάποιοι Άραβες και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι λένε πως δεν είναι βέβαιοι για τον στόχο του Τραμπ και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θέλουν οι ΗΠΑ να αποσαφηνίσουν τι θα προορίζονταν να επιτύχουν τα πλήγματα- την υποβάθμιση των πυρηνικών και πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν, την αποτροπή κλιμάκωσης ή κάτι πιο φιλόδοξο, όπως η αλλαγή καθεστώτος. Περιφερειακοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν ερωτήματα όσον αφορά στο κατά πόσο η στρατιωτική δράση θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα όσον αφορά στο καθεστώς του Ιράν, του οποίου ηγείται ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και προστατεύεται από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Κάποιοι λένε ότι, χωρίς κάποια εμφανή εναλλακτική πολιτική (αντιπολιτευόμενη) δύναμη στο Ιράν, και με την ηγεσία να έχει επιβιώσει ως τώρα, είναι επικίνδυνο να λέμε ότι τα πλήγματα θα οδηγούσαν σε «αλλαγή καθεστώτος». Η στρατιωτική δράση είναι ευκολότερο να αρχίσει παρά να ελεγχθεί, και πολύ πιο δύσκολο να μεταμορφωθεί σε στρατηγικό αποτέλεσμα, τονίζουν.
Σε κάθε περίπτωση, έχουν υπάρξει λίγες ενδείξεις συμβιβασμού: Ο Αλί Λαριτζανί, στενός σύμβουλος του Χαμενεΐ, είπε στο Al Jazeera ότι το Ιράν ήταν έτοιμο να επιτρέψει στενή επίβλεψη από την ΙΑΕΑ για να αποδείξει ότι δεν επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Πηγή κοντά στις συνομιλίες είπε ότι η στήριξη του Ιράν σε ένοπλες πολιτοφυλακές στην περιοχή δεν έχει τεθεί ως θέμα στις συνομιλίες, μα η Τεχεράνη δεν αντιτίθεται επί της αρχής να συζητήσεις για τις αμερικανικές ανησυχίες σχετικά με τους «αντιπροσώπους» της.
Τρεις περιφερειακοί αξιωματούχο είπαν πως Ιρανοί διαπραγματευτές έχουν αποσαφηνίσει ότι οποιοσδήποτε ουσιώδης συμβιβασμός εναπόκειται στον Χαμενεΐ, που θεωρεί τον εμπλουτισμό και την ανάπτυξη πυραυλικού οπλοστασίου ως κυρίαρχα δικαιώματα της χώρας.
Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Μακόφσκι του The Washington Institute, η κάθε πλευρά «ποντάρει» στα όρια της άλλης: Η Ουάσινγκτον θεωρεί ότι η συντριπτική ισχύς θα έκανε την Τεχεράνη να υποκύψει, ενώ η Τεχεράνη πιστεύει ότι ο Τραμπ δεν θέλει μια παρατεταμένη σύγκρουση- και το Ισραήλ πιστεύει ότι τα χάσματα είναι πολύ μεγάλα για να καλυφθούν, κάτι που καθιστά τη σύγκρουση πρακτικά αναπόφευκτη.
Στην αμερικανική πλευρά, επίσης, σύμβουλοι του Τραμπ τον καλούν να εστιάσει περισσότερο στις ανησυχίες των ψηφοφόρων για την κατάσταση της οικονομίας, λαμβάνοντας υπόψιν τα πολιτικά ρίσκα μιας στρατιωτικής σύγκρουσης εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών φέτος- και ειδικά από τη στιγμή που δεν έχει εξηγήσει ξεκάθαρα στο αμερικανικό κοινό γιατί φαίνεται να οδηγεί τις ΗΠΑ στην πιο επιθετική τους δράση κατά του Ιράν από το 1979 και μετά.
Με πληροφορίες από Reuters, BBC
