Στον βυθό των ωκεανών παίζεται ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της παγκόσμιας αποτροπής: πυρηνοκίνητα υποβρύχια που μπορούν να μένουν μήνες κάτω από το νερό, να κινούνται σχεδόν αθόρυβα και να μεταφέρουν όπλα ικανά να αλλάξουν την ισορροπία τρόμου.
Το νέο ρωσικό πυρηνοκίνητο υποβρύχιο Khabarovsk επανέφερε στο προσκήνιο τον πιο αθέατο αλλά και πιο τρομακτικό ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων: τον πόλεμο των υποβρυχίων. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το σκάφος έχει σχεδιαστεί για να μεταφέρει έως έξι πυρηνικές τορπίλες Poseidon, ένα όπλο που η Μόσχα παρουσιάζει ως σχεδόν αδύνατο να αναχαιτιστεί.
Η Poseidon δεν είναι μια συνηθισμένη τορπίλη. Πρόκειται για πυρηνοκίνητο υποβρύχιο drone, ικανό, σύμφωνα με ρωσικούς ισχυρισμούς και δυτικές εκτιμήσεις, να μεταφέρει πυρηνική κεφαλή και να πλήξει παράκτιες περιοχές. Η πραγματική επιχειρησιακή του κατάσταση παραμένει ασαφής, όμως η ίδια η ύπαρξή του λειτουργεί ήδη ως εργαλείο στρατηγικού εκφοβισμού.
Τα πυρηνικά υποβρύχια χωρίζονται κυρίως σε τρεις κατηγορίες: τα SSBN, που μεταφέρουν βαλλιστικούς πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές· τα SSN, που είναι πυρηνοκίνητα επιθετικά υποβρύχια αλλά συνήθως δεν φέρουν πυρηνικά όπλα· και τα SSGN, που μεταφέρουν πυραύλους κρουζ. Η διαφορά είναι κρίσιμη: «πυρηνικό υποβρύχιο» μπορεί να σημαίνει είτε πυρηνοκίνητο, είτε οπλισμένο με πυρηνικά, είτε και τα δύο.
Σήμερα, οι χώρες με επιχειρησιακά πυρηνοκίνητα υποβρύχια είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Κίνα, η Βρετανία, η Γαλλία και η Ινδία. Η Βόρεια Κορέα έχει παρουσιάσει σχέδια και υπό κατασκευή υποβρύχιο που περιγράφει ως πυρηνοκίνητο, αλλά η πραγματική επιχειρησιακή του δυνατότητα δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν την ισχυρότερη δύναμη πυρηνοκίνητων υποβρυχίων στον κόσμο, με κλάσεις όπως τα Ohio, Virginia, Seawolf και Los Angeles. Τα Ohio, στην έκδοση SSBN, αποτελούν βασικό πυλώνα της αμερικανικής πυρηνικής αποτροπής. Μπορούν να κινούνται βυθισμένα με ταχύτητα άνω των 20 κόμβων, να επιχειρούν σε βάθη άνω των 800 ποδιών, περίπου 240 μέτρων, και να μεταφέρουν πλήρωμα περίπου 150 ατόμων.
Η Ρωσία διαθέτει έναν από τους πιο σύνθετους στόλους, με υποβρύχια Borei, Yasen, Akula, Oscar και ειδικών αποστολών όπως το Belgorod. Το Belgorod έχει συνδεθεί επίσης με την Poseidon και θεωρείται από τα μεγαλύτερα υποβρύχια στον κόσμο. Η Ρωσία, σύμφωνα με στοιχεία του NTI, διαθέτει SSBN, SSN και SSGN, διατηρώντας ισχυρή παρουσία στον πυρηνικό βυθό.
Η Βρετανία βασίζεται στην κλάση Vanguard, τέσσερα πυρηνοκίνητα υποβρύχια με πυραύλους Trident II D5. Κάθε ένα έχει μήκος περίπου 150 μέτρα και εκτόπισμα 15.900 τόνων. Τα βρετανικά υποβρύχια διατηρούν τη λεγόμενη «συνεχή αποτροπή στη θάλασσα», δηλαδή πάντα ένα υποβρύχιο βρίσκεται σε περιπολία.
Η Γαλλία διαθέτει την κλάση Le Triomphant, τέσσερα πυρηνοκίνητα υποβρύχια βαλλιστικών πυραύλων. Έχουν μήκος 138 μέτρα, πλήρωμα περίπου 110 ατόμων, ταχύτητα άνω των 25 κόμβων και αναφερόμενο επιχειρησιακό βάθος άνω των 400 μέτρων.
Η Κίνα επενδύει μαζικά σε νέες κλάσεις υποβρυχίων, όπως τα Jin και τα νεότερα σχέδια Type 096, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη θαλάσσια πυρηνική της αποτροπή. Η Ινδία, από την πλευρά της, διαθέτει την κλάση Arihant, με το INS Arihant και το INS Arighaat να αποτελούν τον πυρήνα της ινδικής πυρηνικής τριάδας.
Τα ακριβή βάθη στα οποία μπορούν να επιχειρήσουν τα περισσότερα πυρηνικά υποβρύχια παραμένουν απόρρητα. Σε γενικές γραμμές, τα σύγχρονα υποβρύχια κινούνται σε βάθη εκατοντάδων μέτρων, ενώ ορισμένες κλάσεις αναφέρονται σε ανοικτές πηγές με δυνατότητες άνω των 300 ή 400 μέτρων. Η ταχύτητά τους, όταν είναι βυθισμένα, συνήθως ξεπερνά τους 20 με 25 κόμβους, δηλαδή περίπου 37 έως 46 χιλιόμετρα την ώρα.
Το μεγάλο τους πλεονέκτημα, όμως, δεν είναι μόνο η ταχύτητα. Είναι η παραμονή κάτω από το νερό. Ένα πυρηνοκίνητο υποβρύχιο δεν χρειάζεται να αναδύεται για καύσιμα ή αέρα όπως ένα συμβατικό. Θεωρητικά, ο αντιδραστήρας του μπορεί να το κρατήσει σε λειτουργία για χρόνια. Πρακτικά, ο περιορισμός είναι ο άνθρωπος: τρόφιμα, ψυχολογική αντοχή, συντήρηση και ανάγκες πληρώματος.
Συνήθως οι περιπολίες διαρκούν 60 έως 90 ημέρες, αν και σε περιόδους έντασης μπορούν να παραταθούν πολύ περισσότερο. Βρετανικά Vanguard έχουν καταγράψει περιπολίες άνω των έξι μηνών, με δημοσιεύματα να αναφέρουν ακόμη και 204 ημέρες στη θάλασσα.
Τα πληρώματα ποικίλλουν ανά κλάση. Ένα αμερικανικό Ohio μεταφέρει περίπου 150 ναυτικούς, ένα βρετανικό Vanguard περίπου 130, ένα γαλλικό Triomphant περίπου 110, ενώ νεότερα ρωσικά υποβρύχια όπως τα Yasen έχουν μικρότερα πληρώματα χάρη στον υψηλότερο αυτοματισμό.
Η ουσία είναι ότι τα πυρηνικά υποβρύχια δεν είναι απλώς πολεμικά πλοία. Είναι κινητές, αθέατες πλατφόρμες αποτροπής. Κρύβονται κάτω από τους ωκεανούς, περιμένοντας εντολές που όλοι ελπίζουν ότι δεν θα δοθούν ποτέ. Και όσο χώρες όπως η Ρωσία παρουσιάζουν όπλα τύπου Poseidon, τόσο ο βυθός μετατρέπεται στο πιο σκοτεινό μέτωπο της νέας πυρηνικής εποχής.
