Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλεσε σε αυτοσυγκράτηση και σεβασμό του διεθνούς δικαίου μετά τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλα, Νικολάς Μαδούρο, από αμερικανικές δυνάμεις, σε επιχείρηση που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Σε θεσμικό επίπεδο, η αντίδραση των Βρυξελλών ήταν προβλέψιμη και συνεκτική. Η ΕΕ επανέλαβε ότι ο Νικολάς Μαδούρο στερείται δημοκρατικής νομιμοποίησης και ότι στηρίζει μια ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση στη Βενεζουέλα, θέτοντας ταυτόχρονα ως αδιαπραγμάτευτο όριο τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη του ΟΗΕ.
Πίσω από αυτή τη θεσμική ενότητα, οι αντιδράσεις των κρατών-μελών ανέδειξαν διαφοροποιήσεις ως προς τον πολιτικό τόνο και τη στάση απέναντι στη νομιμότητα της αμερικανικής επιχείρησης.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική Κάγια Κάλας δήλωσε ότι βρίσκεται σε επαφή με την Ουάσιγκτον και ότι η Ένωση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Σε ανάρτησή της στο X έγραψε:
«Μίλησα με τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο και με τον πρέσβη της ΕΕ στο Καράκας. Η ΕΕ παρακολουθεί στενά την κατάσταση στη Βενεζουέλα. Η ΕΕ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι ο κ. Μαδούρο στερείται νομιμοποίησης και έχει υποστηρίξει μια ειρηνική μετάβαση. Υπό όλες τις συνθήκες, οι αρχές του διεθνούς δικαίου και ο Χάρτης του ΟΗΕ πρέπει να γίνονται σεβαστές. Καλούμε σε αυτοσυγκράτηση. Η ασφάλεια των πολιτών της ΕΕ στη χώρα αποτελεί την ύψιστη προτεραιότητά μας.»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία ανέφερε:
«Παρακολουθώ πολύ στενά την κατάσταση στη Βενεζουέλα. Στεκόμαστε στο πλευρό του λαού της Βενεζουέλας και στηρίζουμε μια ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση. Κάθε λύση πρέπει να σέβεται το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη του ΟΗΕ.
Σε συνεργασία με την Ύπατη Εκπρόσωπο Κάγια Κάλας και σε συντονισμό με τα κράτη-μέλη της ΕΕ, διασφαλίζουμε ότι οι πολίτες της ΕΕ στη χώρα μπορούν να βασίζονται στην πλήρη στήριξή μας.»
Αντίστοιχη ήταν και η τοποθέτηση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος έγραψε:
«Παρακολουθώ την κατάσταση στη Βενεζουέλα με μεγάλη ανησυχία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλεί σε αποκλιμάκωση και σε μια λύση με πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των αρχών που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να στηρίζει μια ειρηνική, δημοκρατική και χωρίς αποκλεισμούς λύση στη Βενεζουέλα.
Στηρίζουμε τις προσπάθειες της Ύπατης Εκπροσώπου, σε συντονισμό με τα κράτη-μέλη, για τη διασφάλιση της ασφάλειας των Ευρωπαίων πολιτών στη χώρα.»
Σε επίπεδο κρατών-μελών, οι αντιδράσεις δεν ήταν ενιαίες. Η Γαλλία καταδίκασε ανοιχτά την αμερικανική επιχείρηση, με τον υπουργό Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό να δηλώνει ότι η στρατιωτική δράση αντιβαίνει στην αρχή μη χρήσης βίας και ότι καμία διαρκής πολιτική λύση δεν μπορεί να επιβληθεί από το εξωτερικό. Η Ισπανία κάλεσε σε αποκλιμάκωση και προσφέρθηκε να μεσολαβήσει για μια ειρηνική λύση, ενώ η Γερμανία επικεντρώθηκε κυρίως στην ασφάλεια των πολιτών της.
Αντίθετα, η Ιταλία εμφανίστηκε πιο θετική απέναντι στην αμερικανική ενέργεια, με την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι να τη χαρακτηρίζει «νόμιμη» υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αν και απέκλεισε τη στρατιωτική αλλαγή καθεστώτος ως γενικό μοντέλο.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υιοθέτησε σαφώς πιο πολιτικά φορτισμένο τόνο. Σε ανάρτησή του χαρακτήρισε τον Μαδούρο «βάναυσο και καταπιεστικό δικτάτορα που προκάλεσε αδιανόητο πόνο στον λαό της Βενεζουέλας», προσθέτοντας ότι «το τέλος του καθεστώτος του προσφέρει νέα ελπίδα για τη χώρα».
Ο Μητσοτάκης σημείωσε ότι «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών», υπογραμμίζοντας πως προτεραιότητα θα πρέπει να είναι «η διασφάλιση ειρηνικής και ταχείας μετάβασης σε μία νέα, συμπεριληπτική κυβέρνηση με πλήρη δημοκρατική νομιμοποίηση». Παράλληλα, τόνισε ότι η Ελλάδα θα κινηθεί «σε συντονισμό με τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ», με κύριο μέλημα «την ασφάλεια των Ελλήνων πολιτών στη χώρα».
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η πρόεδρος Ρομπέρτα Μέτσολα υιοθέτησε σαφώς πιο πολιτικό τόνο. Σε ανάρτησή της στο X ανέφερε:
«Οι πολίτες της Βενεζουέλας αξίζουν να ζήσουν ελεύθεροι μετά από χρόνια καταπίεσης.
Όπως έχει επανειλημμένα δηλώσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεν θεωρούμε τον Νικολάς Μαδούρο τον νόμιμο, εκλεγμένο ηγέτη της Βενεζουέλας. Οι επόμενες ώρες και ημέρες θα είναι κρίσιμες.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει πάντα καλέσει σε πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου, στήριξη της δημοκρατίας και αναγνώριση της νόμιμης βούλησης του λαού της Βενεζουέλας. Θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε ένα ειρηνικό, δημοκρατικό αποτέλεσμα.»
Συνολικά, οι αντιδράσεις αποτυπώνουν μια κοινή ευρωπαϊκή γραμμή αρχών απόρριψη της νομιμοποίησης του Μαδούρο και στήριξη της δημοκρατικής μετάβασης αλλά και εμφανείς διαφοροποιήσεις στον πολιτικό τόνο και στη στάση απέναντι στη νομιμότητα της αμερικανικής επέμβασης.
Όμως πέρα από τη Βενεζουέλα, το ευρύτερο διακύβευμα αφορά το διεθνές σύστημα κανόνων. Η επίκληση του Δόγματος Μονρόε από την Ουάσιγκτον αναβιώνει λογικές σφαιρών επιρροής, οι οποίες συγκρούονται ευθέως με τη βασική παραδοχή της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής: ότι η διεθνής τάξη στηρίζεται σε κανόνες και όχι στη δύναμη.
Έτσι η μονομερής ενέργεια του Ντόναλντ Τραμπ, εγείρει ανησυχίες εντός της ΕΕ ότι δημιουργείται ένα προηγούμενο που θα μπορούσε να ανοίξει τον «ασκό του Αιόλου» για παρόμοιες ενέργειες και σε άλλα γεωπολιτικά πλαίσια. Για την Ένωση, το ερώτημα δεν αφορά μόνο τη Βενεζουέλα, αλλά το κατά πόσο το διεθνές σύστημα κανόνων μπορεί να αντέξει επαναλαμβανόμενες μονομερείς παρεμβάσεις και ποιον ρόλο μπορεί ρεαλιστικά να διαδραματίσει η ίδια σε αυτό το νέο περιβάλλον.
