Η αγορά πετρελαίου ζει ξανά με τον ρυθμό της διπλωματίας. Οι τιμές Brent και αμερικανικού αργού WTI υποχώρησαν έντονα τις τελευταίες ημέρες, όχι επειδή λύθηκε οριστικά η κρίση στη Μέση Ανατολή, αλλά επειδή οι επενδυτές άρχισαν να προεξοφλούν ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται κοντά σε μια προσωρινή συμφωνία 60 ημερών. Μια προσυμφωνία που, αν επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για αποκλιμάκωση, επαναφορά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και χαμηλότερες τιμές ενέργειας. Αν όμως χαθεί, το πετρέλαιο μπορεί να επιστρέψει πολύ γρήγορα στο σενάριο του πανικού.
Η εικόνα στις αγορές είναι εντυπωσιακή: το Brent έκλεισε στα 92,05 δολάρια το βαρέλι, με πτώση 1,8% στην τελευταία συνεδρίαση, ενώ το αμερικανικό WTI υποχώρησε στα 87,36 δολάρια, χάνοντας 1,7%. Σε μηνιαία βάση, η πτώση είναι ακόμη πιο καθαρή: περίπου 19% για το Brent και 17% για το WTI, σύμφωνα με τα στοιχεία που μετέδωσαν διεθνή οικονομικά μέσα και πρακτορεία.
Η αιτία δεν είναι κάποια ξαφνική υπερπροσφορά πετρελαίου. Είναι η προσδοκία. Οι traders βλέπουν ή θέλουν να δουν, ένα παράθυρο αποκλιμάκωσης στη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν, μετά τις αναφορές ότι οι δύο πλευρές έχουν καταλήξει κατ’ αρχήν σε παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες και σε συνέχιση των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Το Bloomberg, μέσω του Rigzone, μετέδωσε ότι υπάρχει προσωρινή συμφωνία για επέκταση της εκεχειρίας και περαιτέρω διαπραγματεύσεις, ενώ το Reuters σημείωσε ότι η συμφωνία εξακολουθεί να χρειάζεται πολιτική έγκριση και δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο: οι αγορές κινούνται σαν να υπάρχει σχεδόν συμφωνία, αλλά η διπλωματία δεν έχει ακόμη παραγάγει τελικό κείμενο με υπογραφές. Η ιρανική πλευρά, σύμφωνα με τα διεθνή ρεπορτάζ, εμφανίζεται επιφυλακτική, ενώ υπάρχουν ακόμη διαφωνίες για τους όρους, την άρση περιορισμών, τη ναυσιπλοΐα και το πυρηνικό πρόγραμμα. Το Reuters μετέδωσε ότι το ιρανικό πρακτορείο Tasnim ανέφερε πως το πιθανό μνημόνιο κατανόησης με τις ΗΠΑ δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί ή επιβεβαιωθεί.
Στο επίκεντρο βρίσκεται, όπως πάντα, το Στενό του Ορμούζ. Πρόκειται για έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη για τη μεταφορά πετρελαίου και LNG. Όσο παραμένει υπό καθεστώς αβεβαιότητας, η αγορά φοβάται έλλειψη προσφοράς. Όσο όμως αυξάνονται οι πιθανότητες να επανέλθει ομαλά η ναυσιπλοΐα, το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου αφαιρείται από την τιμή του βαρελιού.
Γι’ αυτό και το πετρέλαιο δεν πέφτει απλώς λόγω ειδήσεων. Πέφτει επειδή η αγορά αλλάζει αφήγημα. Πριν από λίγες ημέρες, το βασικό σενάριο ήταν η παράταση της κρίσης και η πιθανότητα νέων διαταραχών στην προσφορά. Τώρα, το βασικό σενάριο των επενδυτών είναι ότι μπορεί να υπάρξει προσωρινή διπλωματική ανάσα. Το Reuters είχε ήδη καταγράψει έντονη μεταβλητότητα μέσα στην εβδομάδα, με το Brent να υποχωρεί 5,31% στα 94,29 δολάρια και το WTI 5,55% στα 88,68 δολάρια, καθώς οι επενδυτές περίμεναν νεότερα για το πλαίσιο συμφωνίας.
Τα διεθνή ΜΜΕ περιγράφουν την ίδια εικόνα με διαφορετικές αποχρώσεις. Η Wall Street Journal στάθηκε στην πτώση των τιμών και στην προσδοκία ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει σε απελευθέρωση δεξαμενόπλοιων και σταδιακή αποκατάσταση ροών από τον Περσικό Κόλπο. Ο Guardian σημείωσε ότι το πετρέλαιο οδεύει προς τη μεγαλύτερη μηνιαία πτώση από το 2020, καθώς η αισιοδοξία για συμφωνία μειώνει τον φόβο μιας παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης. Το MarketWatch, από την πλευρά του, προειδοποίησε ότι η αγορά εξακολουθεί να κινείται μέσα σε ένα εύφλεκτο περιβάλλον, όπου η αποτυχία των συνομιλιών θα μπορούσε να ανατρέψει γρήγορα το κλίμα.
Το ενεργειακό διακύβευμα είναι διπλό. Πρώτον, αφορά την ίδια την τιμή του πετρελαίου, άρα και τον πληθωρισμό, τα καύσιμα, τις μεταφορές και το κόστος παραγωγής. Δεύτερον, αφορά τις ισορροπίες ισχύος στην περιοχή. Αν η προσωρινή συμφωνία οδηγήσει σε πιο μόνιμο πλαίσιο, τότε η αγορά θα αρχίσει να υπολογίζει όχι μόνο χαμηλότερο γεωπολιτικό ρίσκο, αλλά και πιθανή επιστροφή μεγαλύτερων ποσοτήτων πετρελαίου στο διεθνές εμπόριο.
Ωστόσο, η αποκλιμάκωση δεν σημαίνει αυτόματη ομαλοποίηση. Ακόμη κι αν υπάρξει συμφωνία, η επαναφορά της ναυσιπλοΐας, η αποδέσμευση φορτίων, η ασφάλιση πλοίων και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγοραστών δεν γίνονται από τη μία ημέρα στην άλλη. Αυτό εξηγεί γιατί, παρά τη μεγάλη πτώση, οι τιμές δεν έχουν καταρρεύσει. Το Brent στα 92 δολάρια εξακολουθεί να ενσωματώνει γεωπολιτικό κίνδυνο.
Για την Ευρώπη, η εξέλιξη έχει άμεση σημασία. Η αποκλιμάκωση στις τιμές του πετρελαίου λειτουργεί ανακουφιστικά για τις οικονομίες που εξακολουθούν να παλεύουν με το ενεργειακό κόστος. Για την Ελλάδα, ειδικά ενόψει καλοκαιρινής περιόδου, η πορεία του πετρελαίου επηρεάζει τις τιμές στα καύσιμα, τις μεταφορές, την ακτοπλοΐα και συνολικά το κόστος τουριστικής δραστηριότητας.
Το συμπέρασμα είναι ότι η αγορά έχει ήδη «ψηφίσει» υπέρ της συμφωνίας, πριν αυτή υπάρξει πραγματικά. Αυτό είναι και το ρίσκο. Αν η προσυμφωνία των 60 ημερών επιβεβαιωθεί, οι τιμές μπορεί να παραμείνουν υπό πίεση και το ενεργειακό κλίμα να βελτιωθεί. Αν όμως οι συνομιλίες κολλήσουν, το πετρέλαιο μπορεί να γυρίσει απότομα προς τα πάνω.
Προς το παρόν, λοιπόν, δεν έχουμε ειρήνη στην αγορά πετρελαίου. Έχουμε ένα στοίχημα πάνω στην πιθανότητα της ειρήνης. Και όπως συμβαίνει πάντα στη Μέση Ανατολή, το στοίχημα αυτό μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγες ώρες.
