Το καταστροφικό πυρηνικό δυστύχημα στο Τσερνόμπιλ της Ουκρανίας το 1986, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας αρνητικής άποψης γύρω από την πυρηνική ενέργεια στην Ευρώπη. Η οποία ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο, μετά το ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό του Κοσλοντούη στη Βουλγαρία το 2006 και στην Φουκουσίμα της Ιαπωνίας το 2011.
Όμως η ενεργειακή κρίση που έζησε η Ευρώπη το 2022 με τον πόλεμο στην Ουκρανία και αυτή που αναβιώνει σήμερα με το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ εν μέσω ενός νέου πολέμου, δείχνει ξεκάθαρα ότι η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει να κατακτήσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία. Παρά την σημαντική στροφή προς τις ΑΠΕ, η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια και εάν μπορεί να προσφέρει στην Ευρώπη μια σανίδα σωτηρίας, επανέρχεται στο τραπέζι.
Ο επικεφαλής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, είχε δηλώσει πρόσφατα στο CNBC ότι η πυρηνική ενέργεια θα «ενισχυθεί» μετά την κρίση εφοδιασμού στη Μέση Ανατολή και προέτρεψε τις κυβερνήσεις να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους με εναλλακτικές πηγές ενέργειας.
Η πυρηνική ενέργεια παράγει σημαντικά λιγότερες εκπομπές από τα ορυκτά καύσιμα, οι μονάδες καταλαμβάνουν ελάχιστο χώρο στο τοπίο και οι αντιδραστήρες είναι εξαιρετικά αξιόπιστοι σε όλες τις καιρικές συνθήκες.
«Νομίζω ότι η πυρηνική ενέργεια πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επίλυση αυτού του προβλήματος για την Ευρώπη», δήλωσε στο CNBC ο Κρις Σέιπλ, αντιπρόεδρος του τμήματος ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της Wood Mackenzie.
Οι ισχυροί στην πυρηνική ενέργεια
ΗΠΑ, Κίνα και Γαλλία έχουν σημαντικό πλεονέκτημα καθώς είναι οι τρεις μεγαλύτεροι παραγωγοί πυρηνικής ενέργειας παγκοσμίως.
«Εάν δεν έχετε φυσικό ενεργειακό εφοδιασμό, τότε το κόστος ενέργειας θα είναι υψηλότερο για να την εισαγάγετε από κάπου, ή θα πρέπει να κατασκευάσετε κάποιο βαθμό πυρηνικής ενέργειας», δήλωσε στο CNBC ο Michael Browne, στρατηγικός αναλυτής παγκόσμιων επενδύσεων στην Franklin Templeton.
«Είναι ακριβό αλλά πολύ αποτελεσματικό, όπως έχει δείξει η Γαλλία. Οι τιμές ενέργειας στη Γαλλία είναι σημαντικά χαμηλότερες από αυτές στη Γερμανία που είχε επαναπαυθεί για χρόνια στο φτηνό ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο».
Η Γαλλία θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες χώρες στην Ευρώπη καθώς πάνω από το 60% των ενεργειακών της αναγκών καλύπτονται από την πυρηνική ενέργεια.
Ο πόλεμος στο Ιράν αποτέλεσε την αφορμή ώστε και η Νότια Κορέα να απομακρυνθεί από το πετρέλαιο και να στραφεί σε εναλλακτικές λύσεις, σύμφωνα με τον υπουργό περιβάλλοντος και Κλίματος Kim Sung-hwan.
Σε συνέντευξή του στο CNBC, ο Sung-hwan δήλωσε ότι η πυρηνική ενέργεια και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα αποτελέσουν τους «δύο κεντρικούς πυλώνες» του μελλοντικού ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας.
Το ερώτημα είναι εάν το παράδειγμα αυτό θα ακολουθήσουν και ευρωπαϊκές χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, οι οποίες επί δεκαετίες παροπλίζουν τους αντιδραστήρες τους και απομακρύνονται από την πυρηνική ενέργεια.
Αλλαγή πολιτικής;
Έως το 2025, η πυρηνική ενέργεια αποτελεί μόλις το 11,8% του συνολικού ενεργειακού μείγματος της Ευρώπης, ενώ το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν πάνω από το ένα τρίτο, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat.
«Το λάθος που έκαναν η Γερμανία και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες ήταν ότι έθεσαν την ιδεολογία πάνω απ’ όλα, πιστεύοντας ότι η πυρηνική ενέργεια είναι κακή» υποστηρίζει ο Adnan Shihab-Eldin, επικεφαλής ερευνητής στο Ινστιτούτο Ενεργειακών Μελετών της Οξφόρδης.
Ωστόσο, ακόμη κι αν η Ευρώπη κάνει στροφή προς την πυρηνική ενέργεια, θα χρειαστούν ακόμη και δεκαετίες για να μπουν σε λειτουργία οι νέοι σταθμοί, σε αντίθεση με τις ΑΠΕ που μπορούν άμεσα να παράγουν ενέργεια.
Ο αντιδραστήρας Hinkley Point C του Ηνωμένου Βασιλείου – που πρόκειται να είναι ο πρώτος πυρηνικός αντιδραστήρας εδώ και πάνω από 30 χρόνια – ξεκίνησε να λειτουργεί το 2016 και δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Τότε, θα μπορεί να παρέχει ηλεκτρική ενέργεια σε 6 εκατομμύρια ανθρώπους και θα προμηθεύει το 7% της ενέργειας της χώρας.
Ο αντιδραστήρας Flamanville 3 στη Γαλλία, ο οποίος άνοιξε το 2024, χρειάστηκε 17 χρόνια για να τεθεί σε λειτουργία.
«Μέχρι να τεθεί σε λειτουργία ένας πυρηνικός σταθμός, το ενεργειακό τοπίο μπορεί να φαίνεται πολύ διαφορετικό», δήλωσε στο CNBC ο Chris Aylett, ερευνητής στο Κέντρο Περιβάλλοντος και Κοινωνίας στο Chatham House.
Παράλληλα, οι κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων εκτός από χρονοβόροι είναι και απίστευτα δαπανηροί. «Το κλειδί για την επιτυχία στα ευρωπαϊκά πυρηνικά έργα, είναι να βρεθεί ένας φθηνότερος τρόπος κατασκευής – και για αυτό θα πρέπει να βασιστούμε σε φθηνότερη τεχνολογία από την Κίνα» ανέφερε ο Seiple των Wood Mackenzie.
«Κατ’ αρχήν, η συνεργασία με κινεζικές εταιρείες για την ανάπτυξη πυρηνικών εγκαταστάσεων στην Ευρώπη θα μπορούσε να είναι φθηνότερη και ταχύτερη, αλλά φαίνεται σαν μια πολιτική αποτυχία, δεδομένων των ανησυχιών για την ασφάλεια και την απώλεια στρατηγικών βιομηχανιών», πρόσθεσε ο Aylett του Chatham House.
Το πιο σημαντικό όμως για ένα τέτοιο βήμα, είναι ότι το πολιτικό κλίμα είναι σαφώς πιο ευνοϊκό σήμερα, με τις κυβερνήσεις στην Ευρώπη να επανεξετάζουν το θέμα από μια διαφορετική σκοπιά. Η υιοθέτηση ωστόσο, μιας τέτοιας ενεργειακής πολιτικής απαιτεί τη μέγιστη βεβαιότητα από ευρωπαίους πολίτες και κυβερνήσεις, καθώς μια τέτοια απόφαση δεν μπορεί να ανακληθεί εύκολα.
