Τι μπορεί να συνδέει τον ασυμβίβαστο σταρ του αμερικανικού κινηματογράφου με έναν Καναδό ποιητή που βρήκε καταφύγιο στο ελληνικό φως; Εκ πρώτης όψεως, ελάχιστα. Κι όμως, ο Στιβ ΜακΚουίν και ο Λέοναρντ Κοέν μοιράζονται την ίδια ημερομηνία θανάτου, την 7η Νοεμβρίου, με απόσταση 36 ετών. Ο ένας μετέτρεψε τη φυγή και την αντίσταση σε κινηματογραφική εικόνα. Ο άλλος έκανε τον έρωτα, την απώλεια και την αναζήτηση της ελευθερίας τραγούδι. Και οι δύο άφησαν πίσω τους έργο που εξακολουθεί να συγκινεί διαφορετικές γενιές.
Στιβ ΜακΚουίν: Ο «βασιλιάς του cool»
Ο Τέρενς Στίβεν ΜακΚουίν γεννήθηκε στις 24 Μαρτίου 1930 στην Ιντιάνα των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα δύσκολα παιδικά χρόνια και η παραμονή του σε αναμορφωτικό ίδρυμα διαμόρφωσαν μια αντισυμβατική προσωπικότητα. Υπηρέτησε στους Πεζοναύτες και στη συνέχεια στράφηκε στην υποκριτική. Από την τηλεοπτική σειρά «Wanted: Dead or Alive» πέρασε στην κορυφή του Χόλιγουντ, καλλιεργώντας την εικόνα ενός ανθρώπου λιγομίλητου, σκληρού, αλλά βαθιά ανθρώπινου.
Οι «Επτά υπέροχοι» (1960), «Η μεγάλη απόδραση» (1963), «Τα βότσαλα της άμμου» (1966), «Μπούλιτ» (1968), «Η υπόθεση Τόμας Κράουν» (1968) και «Ο πύργος της κολάσεως» (1974) καθιέρωσαν τον ΜακΚουίν. Η καταδίωξη με αυτοκίνητα στους δρόμους του Σαν Φρανσίσκο στο «Μπούλιτ» έμεινε στην ιστορία του κινηματογράφου, ενώ για «Τα βότσαλα της άμμου» έλαβε τη μοναδική υποψηφιότητά του για Όσκαρ πρώτου ανδρικού ρόλου.
«Ο Πεταλούδας»: Η φυλακή δεν νικά την ανάγκη για ελευθερία
Το 1973 ο ΜακΚουίν πρωταγωνίστησε στον «Πεταλούδα» («Papillon»), στο πλευρό του Ντάστιν Χόφμαν, υπό τη σκηνοθεσία του Φράνκλιν Τζ. Σάφνερ. Υποδύθηκε τον Ανρί Σαριέρ, έναν κατάδικο με το παρατσούκλι «Πεταλούδας», που μεταφέρεται στη γαλλική αποικία καταδίκων στη Γουιάνα και δεν σταματά να σχεδιάζει την απόδρασή του. Ο Χόφμαν ενσάρκωσε τον συγκρατούμενό του Λουί Ντεγκά. Η ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο αυτοβιογραφικό βιβλίο του Σαριέρ, του οποίου όμως η ιστορική ακρίβεια έχει αμφισβητηθεί.
Η μοναξιά της απομόνωσης, η εξουθένωση του σώματος και η ακατάβλητη επιθυμία για ελευθερία έδωσαν στον ΜακΚουίν έναν από τους πιο δυνατούς ρόλους της καριέρας του. Δεν ήταν μια απλή περιπέτεια απόδρασης. Ήταν μια κινηματογραφική υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος μπορεί να φυλακιστεί, αλλά δύσκολα παραιτείται από την ελπίδα.
Ο ΜακΚουίν αγαπούσε τις μοτοσικλέτες και τους αγώνες αυτοκινήτου όσο και την υποκριτική. Πέθανε στις 7 Νοεμβρίου 1980 στο Μεξικό, μόλις 50 ετών, ύστερα από μάχη με το μεσοθηλίωμα και ενώ είχε καταφύγει σε μη τεκμηριωμένες εναλλακτικές θεραπείες. Η απώλειά του έκλεισε πρόωρα μια κινηματογραφική διαδρομή, όχι όμως και τον μύθο του.
Λέοναρντ Κοέν: Ο ποιητής της βαθιάς φωνής
Ο Λέοναρντ Κοέν γεννήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 1934 στο Μόντρεαλ του Καναδά. Πριν γίνει παγκόσμια γνωστός τραγουδοποιός, είχε ήδη ακολουθήσει τον δρόμο της λογοτεχνίας, δημοσιεύοντας ποίηση και μυθιστορήματα. Η χαρακτηριστική βαθιά φωνή και ο στοχαστικός λόγος του ξεχώρισαν σε τραγούδια όπως «Suzanne», «Famous Blue Raincoat», «Dance Me to the End of Love», «Hallelujah» και «You Want It Darker».
Στα τραγούδια του συναντιούνται η επιθυμία, η πνευματικότητα, το χιούμορ, η μελαγχολία και μια επίμονη αναζήτηση νοήματος. Ήταν καλλιτέχνης που δεν χρειαζόταν φωνητικές επιδείξεις: η δύναμή του βρισκόταν στο πώς αφηγούνταν τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.
Η Ύδρα, το σπίτι και η Μαριάν
Η σχέση του Κοέν με την Ελλάδα υπήρξε βαθιά και δημιουργική. Το 1960 εγκαταστάθηκε στην Ύδρα και αγόρασε ένα παλιό σπίτι, στο οποίο έγραφε και περνούσε μεγάλα διαστήματα της ζωής του. Το νησί, με τα καλντερίμια, τη θάλασσα, τους καλλιτέχνες και τον αργό ρυθμό του, έγινε ένα από τα σημαντικότερα καταφύγιά του. Εκεί συνδέθηκε με τη Νορβηγίδα Μαριάν Ίλεν, που εξελίχθηκε σε σύντροφο και μούσα του.
Από αυτή τη σχέση γεννήθηκε το διαχρονικό «So Long, Marianne», που κυκλοφόρησε στον πρώτο του δίσκο, «Songs of Leonard Cohen», το 1967. Το «Bird on the Wire», από το άλμπουμ «Songs from a Room» του 1969, συνδέεται επίσης με την Ύδρα: την έμπνευση πρόσφερε ένα πουλί που καθόταν σε καλώδιο κοντά στο σπίτι του. Δύο τραγούδια που κουβαλούν, με διαφορετικό τρόπο, το αποτύπωμα του ελληνικού νησιού.
Η Μαριάν πέθανε το καλοκαίρι του 2016. Λίγο πριν από το τέλος της, ο Κοέν τής έστειλε ένα συγκινητικό αποχαιρετιστήριο μήνυμα, μιλώντας για την αγάπη που τους ένωνε και τη δική του εγγύτητα στο τέλος της ζωής. Στις 7 Νοεμβρίου της ίδιας χρονιάς, ο ίδιος πέθανε σε ηλικία 82 ετών. Στην Ύδρα, όμως, η παρουσία του παραμένει ζωντανή μέσα από το σπίτι, τις αναμνήσεις και τους ανθρώπους που αναζητούν ακόμη τα ίχνη του.
Δύο διαφορετικές εκδοχές της ελευθερίας
Ο «Πεταλούδας» του ΜακΚουίν θέλει να σπάσει τα δεσμά μιας πραγματικής φυλακής. Ο άνθρωπος των τραγουδιών του Κοέν παλεύει με τα αόρατα δεσμά του έρωτα, του χρόνου και της μοναξιάς. Αυτή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα γέφυρα ανάμεσά τους: το όνειρο να παραμείνεις ελεύθερος ακόμη και όταν η ζωή θέτει τα δικά της όρια. Κάθε 7 Νοεμβρίου, ο κινηματογράφος και η μουσική θυμούνται δύο δημιουργούς που δεν χωρούσαν εύκολα σε καλούπια.
