Μία μεγάλη ξύλινη πλατφόρμα κάτω από ένα προϊστορικό τεχνητό νησί σε μια λίμνη («loch») της Σκωτίας ανακάλυψαν αρχαιολόγοι του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον.
Οι αρχαιολόγοι χρησιμοποίησαν μια τεχνική ονόματι στερεοφωτογραμμετρία για να «δουν» το νησί πάνω και κάτω από την επιφάνεια του νερού, ως μια ενιαία, συνεχή δομή. Συνεργαζόμενοι με το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ οι ερευνητές εξέτασαν το «crannog» στο Loch Bhorgastail στο νησί Λιούις, αποκαλύπτοντας μια δομή που είχε κατασκευαστεί πάνω από 5.000 χρόνια πριν. Οι έρευνες έφεραν στο φως μια ξύλινη κατασκευή κάτω από τις πέτρες από τις οποίες αποτελείται το μεγαλύτερο μέρος του νησιού, καθώς και εκατοντάδες νεολιθικά σκεύη/αγγεία στο νερό.
Η Στέφανι Μπλάνκσαϊν, αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, εξηγεί πως τα «crannogs» είναι μικρά τεχνητά νησιά, κατά κανόνα χιλιάδων ετών. Εκατοντάδες υπάρχουν στις λίμνες της Σκωτίας και πολλά παραμένουν ανεξερεύνητα. «Αν και για πολύ καιρό πίστευαν ότι είχαν φτιαχτεί, χρησιμοποιηθεί και ξαναχρησιμοποιηθεί κυρίως μεταξύ της Εποχής του Σιδήρου και της μεταμεσαιωνικής περιόδου, τώρα ξέρουμε ότι κάποια είχαν φτιαχτεί πολύ νωρίτερα, κατά τη Νεολιθική, μεταξύ 3800 και 3300 πΧ».
Αρχαιολόγοι είχαν αποκαλύψει σε βάθος ετών τα διαφορετικά στάδια της εξέλιξης του νησιού, χρησιμοποιώντας «παραδοσιακές» τεχνικές ανασκαφής. Είχε φτιαχτεί αρχικά πάνω από 5.000 χρόνια πριν, κάτι που το καθιστά παλαιότερο από διάσημα μνημεία όπως το Στόουνχεντζ. Άρχισε ως μια κυκλική ξύλινη πλατφόρμα, διαμέτρου 23 μέτρων, καλυμμένη με φρύγανα. Περίπου 2.000 χρόνια μετά κατά τα μέσα της Εποχής του Χαλκού, προστέθηκαν άλλο ένα στρώμα από φρύγανα και πέτρες, πριν άλλη μια φάση δραστηριότητας 1.000 χρόνια μετά, κατά την Εποχή του Σιδήρου. Το νησί ενωνόταν με την ακτή μέσω ενός λίθινου διαδρόμου, που σήμερα βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του νερού.
Σε βάθος χρόνου αρχαιολόγοι ανακάλυψαν εκατοντάδες σκεύη της Νεολιθικής διάσπαρτα στον βυθό γύρω από το νησί. Αυτό δείχνει ότι ο χώρος είχε κατασκευαστεί εκείνη την περίοδο, πριν την Εποχή του Χαλκού.
«Αν και δεν ξέρουμε ακόμα ακριβώς γιατί χτίστηκαν αυτά τα νησιά, οι πόροι και η δουλειά που χρειάστηκαν για την κατασκευή τους δεν δείχνουν μόνο πολύπλοκες κοινωνίες ικανές για τέτοια έργα, μα επίσης και τη μεγάλη σημασία αυτών των χώρων. Μεγάλες ποσότητες σκευών, συχνά με απομεινάρια φαγητού, και δουλεμένες πέτρες πάνω και γύρω από τα νησιά, δείχνουν τη χρήση τους για κοινωνικές δραστηριότητες, όπως μαγείρεμα ή γιορτές» είπε η Μπλάνκσαϊν.
Κατά τη διάρκεια ερευνών το 2021, αρχαιολόγοι σχεδίασαν και εφάρμοσαν μια νέα τεχνική για τη χρήση στερεοφωτογραμμετρίας σε ρηχά ύδατα. Χρησιμοποίησαν αυτή την τεχνική για την εξέταση του πυθμένα της λίμνης γύρω από τη νησί. Η τεχνική περιγράφεται σε άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Advances in Archaeological Practice. Η φωτογραμμετρία είναι ένας τρόπος δημιουργίας 3D εικόνων μέσω 2D φωτογραφιών που έχουν τραβηχτεί από διαφορετικές γωνίες ενός αντικειμένου και μετά ενώνονται για τη δημιουργία ενός υψηλής ανάλυσης ψηφιακού μοντέλου.
Η χρήση της τεχνικής αυτής στα ρηχά είναι δύσκολη υπόθεση, οπότε οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δύο μικρές αδιάβροχες κάμερες, σε μια «stereo» μέθοδο όπου οι εικόνες αλληλοεπικαλύπτονταν, για να καλυφθούν τα κενά που προκύπτουν από προβληματικά δεδομένα. Οι κάμερες τοποθετήθηκαν σε ακρίβεια εκατοστού, παρέχοντας το τελικό αποτέλεσμα.
