Στις 19 Φεβρουαρίου 1962 έφυγε από τη ζωή στο Μαϊάμι ο Έλληνας γιατρός και ερευνητής Γεώργιος Ν. Παπανικολάου, ο άνθρωπος πίσω από το Τεστ Παπ, μια εξέταση που καθιέρωσε την πρόληψη ως καθημερινή πράξη και άλλαξε ριζικά την ιστορία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.
Το Τεστ Παπανικολάου (Pap smear) δεν ήταν απλώς μια τεχνική. Ήταν μια νέα ιδέα για την Ιατρική: ότι μπορείς να εντοπίσεις πολύ νωρίς τις κυτταρικές αλλοιώσεις, πριν γίνουν απειλητικές. Ο Παπανικολάου θεμελίωσε ουσιαστικά την κυτταροπαθολογία ως κλάδο και έδειξε ότι ένα απλό επίχρισμα μπορεί να λειτουργήσει σαν «παράθυρο» στον οργανισμό.
Η πρώτη περιγραφή της μεθόδου του έγινε ήδη από το 1928, αλλά χρειάστηκε χρόνος για να πειστεί η επιστημονική κοινότητα. Η καθοριστική ώθηση ήρθε στις αρχές της δεκαετίας του ’40 και το 1943 η μέθοδος «κλείδωσε» με τη δημοσίευση της κλασικής μονογραφίας μαζί με τον Herbert Traut.
Το αποτέλεσμα; Η προληπτική εξέταση έγινε εργαλείο δημόσιας υγείας και με την οργάνωση προγραμμάτων screening, συνέβαλε στη δραστική μείωση θανάτων από καρκίνο τραχήλου σε χώρες που την εφάρμοσαν συστηματικά. (Το πόσο αποτελεσματική είναι, εξαρτάται πάντα από την πρόσβαση, τη συχνότητα ελέγχου και την ποιότητα του συστήματος υγείας.)
Τι είναι το Τεστ Παπ
Το Τεστ Παπανικολάου (Τεστ Παπ) είναι μια απλή, ανώδυνη γυναικολογική εξέταση πρόληψης, κατά την οποία ο γιατρός λαμβάνει δείγμα κυττάρων από τον τράχηλο της μήτρας και το εξετάζει στο μικροσκόπιο για τυχόν αλλοιώσεις. Στόχος δεν είναι να «βρει» τον καρκίνο σε προχωρημένο στάδιο, αλλά να εντοπίσει έγκαιρα προκαρκινικές αλλαγές που μπορούν να αντιμετωπιστούν πριν εξελιχθούν. Η καθιέρωσή του στη δημόσια υγεία μείωσε δραστικά τους θανάτους από καρκίνο τραχήλου της μήτρας στις χώρες όπου εφαρμόζεται συστηματικός προληπτικός έλεγχος, μετατρέποντας την πρόληψη σε πράξη ρουτίνας.
Ποιος ήταν ο Γεώργιος Παπανικολάου
Τα πρώτα χρόνια στην Ελλάδα
Ο Γεώργιος Παπανικολάου γεννήθηκε στις 13 Μαΐου 1883 στην Κύμη Ευβοίας. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνέχισε σπουδές/επιμόρφωση στη Γερμανία, μεταξύ άλλων στο Μόναχο.
Το μεγάλο άλμα: Αμερική και επιστημονική «μονιμότητα»
Το 1913 μετανάστευσε στις ΗΠΑ. Η πορεία του συνδέθηκε στενά με το Cornell και τα εργαστήρια της Νέας Υόρκης, όπου δούλεψε με επιμονή, συχνά χωρίς την άμεση αναγνώριση που άξιζε.
Η καθιέρωση και οι διακρίσεις
Για τη συμβολή του στην κλινική έρευνα και την πρόληψη τιμήθηκε με σημαντικές διακρίσεις, όπως το Lasker Award (1950).
Το τέλος μιας ζωής αφιερωμένης στην ανθρωπότητα
Το 1961 μετακινήθηκε στο Μαϊάμι για να αναπτύξει ένα ερευνητικό ινστιτούτο για τον καρκίνο, όμως πέθανε λίγους μήνες αργότερα, στις 19 Φεβρουαρίου 1962, από καρδιακή προσβολή.
Η κληρονομιά του «Δρ Παπ»
Ο Παπανικολάου δεν άφησε πίσω του μόνο μια εξέταση. Άφησε ένα νέο κοινωνικό αντανακλαστικό: ότι η υγεία δεν είναι μόνο θεραπεία, είναι και έγκαιρη φροντίδα. Και μέσα από το Τεστ Παπ, η πρόληψη απέκτησε πρόσωπο, όνομα και μια ελληνική υπογραφή που ακούγεται καθημερινά σε ιατρεία σε όλο τον κόσμο.
