Η 14η Αυγούστου είναι μία από τις πιο μαύρες ημερομηνίες στην ιστορία του Ελληνισμού. Σαν σήμερα το 1974 η Τουρκία εξαπέλυσε τον «Αττίλα 2», τη δεύτερη και καταστροφικότερη φάση της εισβολής στην Κύπρο. Μέσα σε λίγες ημέρες οι τουρκικές δυνάμεις κατέλαβαν την Αμμόχωστο, τη Μόρφου και δεκάδες χωριά και έφτασαν στη γραμμή κατοχής που, με μικρές διαφοροποιήσεις, παραμένει μέχρι σήμερα. Περίπου το 37% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας βρέθηκε υπό τουρκικό έλεγχο. (Κυβέρνηση Κύπρου)
Η Γενεύη κατέρρευσε και άρχισαν τα όπλα
Μετά την πρώτη εισβολή της 20ής Ιουλίου και την κατάπαυση του πυρός, Ελλάδα, Τουρκία και Βρετανία βρέθηκαν στη Γενεύη σε μια ύστατη προσπάθεια διπλωματικής διευθέτησης.
Οι συνομιλίες οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο. Η Άγκυρα απαίτησε ουσιαστικά την αποδοχή τετελεσμένων επί του εδάφους και, τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου 1974, οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις πέρασαν ξανά σε γενικευμένη επίθεση.
Ο «Αττίλας 2» είχε αρχίσει.
Με αεροπορικούς βομβαρδισμούς, πυροβολικό, τεθωρακισμένα και αριθμητικά υπέρτερες χερσαίες δυνάμεις, ο τουρκικός στρατός άρχισε να προελαύνει προς ανατολάς και δυσμάς.
Η Αμμόχωστος πέφτει
Μία από τις μεγαλύτερες πληγές ήταν η Αμμόχωστος, μία από τις σημαντικότερες και πιο ανεπτυγμένες πόλεις της Κύπρου.
Οι κάτοικοί της εγκατέλειπαν πανικόβλητοι τα σπίτια τους μπροστά στην τουρκική προέλαση, πιστεύοντας πολλοί ότι θα επέστρεφαν ύστερα από λίγες ημέρες.
Δεν επέστρεψαν ποτέ.
Η δεύτερη φάση της εισβολής έθεσε υπό τουρκικό έλεγχο την Αμμόχωστο και στη συνέχεια τη Μόρφου και μεγάλες εκτάσεις της Μεσαορίας. Η επίσημη Κυπριακή Δημοκρατία υπολογίζει ότι περισσότερο από το 36% του εδάφους της εξακολουθεί να βρίσκεται υπό κατοχή.
Η περίκλειστη περιοχή των Βαρωσίων εξελίχθηκε έκτοτε σε ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της κυπριακής τραγωδίας.
Η επική μάχη της ΕΛΔΥΚ
Από τις συγκλονιστικότερες σελίδες εκείνων των ημερών γράφτηκε στο στρατόπεδο της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου – ΕΛΔΥΚ, κοντά στη Λευκωσία.
Από τις 14 έως τις 16 Αυγούστου οι υπερασπιστές του έδωσαν μία εξαιρετικά άνιση μάχη.
Στρατιωτική πηγή του Γενικού Επιτελείου Στρατού, παρουσιάζοντας το χρονικό της μάχης, αναφέρει 318 Έλληνες μαχητές απέναντι σε περίπου 6.900 άνδρες των τουρκικών δυνάμεων. Για τρεις ημέρες κράτησαν τις θέσεις τους υπό συνεχή πίεση και βομβαρδισμούς. (Stelexi)
Ανάμεσα στους ανθρώπους που έγραψαν εκεί ιστορία ήταν ο λοχαγός Σωτήριος Σταυριανάκος. Σύμφωνα με τον Ελληνικό Στρατό, είχε προηγουμένως συμβάλει στην απόκρουση εννέα τουρκικών επιθέσεων και έπεσε μαχόμενος στις 16 Αυγούστου κατά την υπεράσπιση του στρατοπέδου.
Η ΕΛΔΥΚ, η Εθνική Φρουρά και μονάδες καταδρομών πολέμησαν σε μια αναμέτρηση με τεράστια ανισορροπία δυνάμεων, ενώ η Κύπρος πλήρωνε ήδη το χάος που είχε προηγηθεί μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου κατά του Μακαρίου.
Η ανθρώπινη τραγωδία
Πίσω από τους στρατιωτικούς χάρτες υπήρχαν άνθρωποι.
Ολόκληρες οικογένειες εγκατέλειπαν σπίτια, περιουσίες και χωριά μέσα σε λίγες ώρες. Σύμφωνα με στοιχεία της Κυπριακής Δημοκρατίας, περίπου 200.000 άνθρωποι μετακινήθηκαν προς το νότιο τμήμα του νησιού, ενώ επίσημη ενημέρωση του κυπριακού ΥΠΕΞ αναφέρει 162.000 Ελληνοκύπριους που είχαν αρχικά εκτοπιστεί από τις εστίες τους. (Κύπρος 1974)
Το άλλο μεγάλο ανοικτό τραύμα ήταν και παραμένει οι αγνοούμενοι.
Η Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων έχει στον συμφωνημένο κατάλογό της 2.002 πρόσωπα και από τις δύο κοινότητες, εκ των οποίων 1.510 Ελληνοκύπριοι και 492 Τουρκοκύπριοι, από τα γεγονότα του 1963-64 και του 1974. Η Κυπριακή Δημοκρατία διατηρεί ειδικότερα καταλόγους 1.493 Ελληνοκυπρίων και Ελλαδιτών αγνοουμένων της τουρκικής εισβολής των οποίων οι υποθέσεις κατατέθηκαν στη ΔΕΑ, καθώς και άλλες 126 υποθέσεις που δεν είχαν αρχικά κατατεθεί. Πολλές υποθέσεις έχουν πλέον διαλευκανθεί μέσω εκταφών και ταυτοποιήσεων DNA, αλλά το έργο συνεχίζεται περισσότερο από μισό αιώνα μετά. (CMP)
Πίσω από κάθε αριθμό βρίσκεται μία οικογένεια που περίμενε και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί να περιμένει μια απάντηση.
14 Αυγούστου 1996: Η ίδια ημερομηνία, ο Σολωμός Σολωμού
Και υπάρχει μία ανατριχιαστική σύμπτωση της Ιστορίας που αξίζει να θυμόμαστε.
Ακριβώς 22 χρόνια αργότερα, στις 14 Αυγούστου 1996, η Κύπρος θα ζούσε μία ακόμη αιματηρή στιγμή.
Ήταν δύο ημέρες μετά τη δολοφονία του Τάσου Ισαάκ στη νεκρή ζώνη της Δερύνειας. Ο Σολωμός Σολωμού, κατά τη διάρκεια διαδήλωσης, πέρασε στη νεκρή ζώνη και άρχισε να σκαρφαλώνει σε ιστό για να κατεβάσει την τουρκική σημαία.
Πυροβολήθηκε και έπεσε νεκρός.
Η εικόνα του πάνω στον ιστό έγινε ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του Κυπριακού.
Έτσι, η 14η Αυγούστου κουβαλά δύο διαφορετικές αλλά άρρηκτα συνδεδεμένες σελίδες της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας: τον «Αττίλα 2» του 1974 και, 22 χρόνια αργότερα, τη δολοφονία του Σολωμού Σολωμού.
Πενήντα δύο χρόνια μετά τον «Αττίλα 2», η Κύπρος εξακολουθεί να είναι η μοναδική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τμήμα του εδάφους της υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή. Η Αμμόχωστος, η Μόρφου, η Κερύνεια και δεκάδες χωριά παραμένουν στην άλλη πλευρά της γραμμής. Και η 14η Αυγούστου δεν είναι απλώς μία επέτειος. Είναι μία από τις ημέρες που υπενθυμίζουν ότι το Κυπριακό παραμένει ανοικτή πληγή.
