Υπάρχουν ημερομηνίες που χωρίζουν την ιστορία ενός τόπου στα δύο. Για την Κεφαλονιά, τη Ζάκυνθο και την Ιθάκη αυτή η ημερομηνία είναι η 12η Αυγούστου 1953.
Στις 11 περίπου το πρωί, ένας καταστροφικός σεισμός μεγέθους 7,2 Ρίχτερ συγκλόνισε τα Επτάνησα. Δεν ήρθε, όμως, μόνος. Είχαν προηγηθεί δύο μεγάλοι σεισμοί: στις 9 Αυγούστου δόνηση 6,4 Ρίχτερ με επίκεντρο κοντά στην Ιθάκη και στις 11 Αυγούστου νέος σεισμός 6,8 Ρίχτερ. Τα κτίρια είχαν ήδη πληγωθεί όταν ήρθε το τελειωτικό χτύπημα της 12ης Αυγούστου.
871 νεκροί και 145.052 άνθρωποι χωρίς σπίτι
Ο επίσημος απολογισμός αποτυπώνει το μέγεθος της τραγωδίας: 871 νεκροί, 1.690 τραυματίες και 145.052 άστεγοι. Η Κεφαλονιά, η Ζάκυνθος και η Ιθάκη ισοπεδώθηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά.
Στην Κεφαλονιά το Αργοστόλι μετατράπηκε σε σωρό ερειπίων. Το ίδιο συνέβη στο Ληξούρι, στη Σάμη και σε δεκάδες χωριά. Στο Αργοστόλι, μάλιστα, μετά την κατάρρευση των κτιρίων ξέσπασαν πυρκαγιές, ολοκληρώνοντας την καταστροφή. Χάθηκαν μέσα σε ελάχιστο χρόνο αρχοντικά, εκκλησίες, δημόσια κτίρια και ένα τεράστιο κομμάτι της βενετσιάνικης και επτανησιακής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
Η καταστροφή ήταν τέτοια ώστε η Κεφαλονιά άλλαξε ακόμη και γεωλογικά: τμήματα του νησιού ανυψώθηκαν, σύμφωνα με μεταγενέστερες καταγραφές, έως και περίπου 70 εκατοστά. (Kefalonia.gr)
Το θαύμα του Φισκάρδου
Κι όμως, μέσα στην εικόνα της απόλυτης καταστροφής υπήρξε μία εντυπωσιακή εξαίρεση: το Φισκάρδο.
Ο ιστορικός οικισμός στο βορειότερο άκρο της Κεφαλονιάς γλίτωσε σε πολύ μεγάλο βαθμό από την ισοπέδωση που έσβησε σχεδόν ολόκληρο το υπόλοιπο νησί. Τα παλιά βενετσιάνικα και επτανησιακά σπίτια του παρέμειναν όρθια και αυτός είναι ο λόγος που ακόμη και σήμερα, περπατώντας στο Φισκάρδο, βλέπει κανείς μια Κεφαλονιά διαφορετική από εκείνη του Αργοστολίου και των άλλων περιοχών που ξαναχτίστηκαν μετά το 1953. (ionianreserve.com)
Η σχετική αντοχή της περιοχής αποδίδεται μεταξύ άλλων στη διαφορετική γεωλογική σύσταση του βόρειου άκρου και στο βραχώδες ασβεστολιθικό υπόβαθρο, χωρίς φυσικά να απουσιάζει και ο παράγοντας της τύχης.
Στην περιοχή του Φισκάρδου διατηρήθηκαν επίσης παλιά κτίσματα και στοιχεία της ναυτικής ιστορίας της βόρειας Κεφαλονιάς. Αντίθετα, ο εμβληματικός Φάρος των Αγίων Θεοδώρων στο Αργοστόλι, ένα από τα σύμβολα του νησιού, καταστράφηκε στους σεισμούς και ανακατασκευάστηκε αργότερα σύμφωνα με την αρχική του μορφή.
Η Ζάκυνθος στις φλόγες
Εξίσου εφιαλτική ήταν η εικόνα στη Ζάκυνθο. Μετά τον σεισμό, μεγάλες πυρκαγιές αποτέλειωσαν ό,τι είχε απομείνει όρθιο. Ένα μεγάλο μέρος της ιστορικής πόλης, με την ιδιαίτερη επτανησιακή και βενετσιάνικη φυσιογνωμία της, χάθηκε για πάντα.
Η Ιθάκη υπέστη επίσης τεράστιες καταστροφές. Σπίτια, εκκλησίες και ολόκληροι οικισμοί κατέρρευσαν, ενώ χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν ξαφνικά χωρίς στέγη.
Ένα ολόκληρο νησί εγκατέλειψε τον τόπο του
Οι σεισμοί δεν άλλαξαν μόνο τα κτίρια. Άλλαξαν και τον πληθυσμιακό χάρτη της Κεφαλονιάς.
Μετά την καταστροφή ακολούθησε μεγάλο κύμα μετανάστευσης. Οικογένειες που είχαν χάσει τα πάντα έφυγαν για την Αθήνα, αλλά και για την Αυστραλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και άλλες χώρες. Η Κεφαλονιά χρειάστηκε δεκαετίες για να επουλώσει τις πληγές της.
Ανάμεσα στους τραυματίες της καταστροφής αναφέρεται και ο διεθνής αμυντικός του Ολυμπιακού Σούλης (Θανάσης) Κίνλεϊ, ο οποίος εγκλωβίστηκε στα ερείπια του σπιτιού του.
Η 12η Αυγούστου 1953 δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος σεισμός. Ήταν η ημέρα κατά την οποία τρία νησιά έχασαν μέσα σε λίγα λεπτά ένα μεγάλο μέρος της αρχιτεκτονικής τους μνήμης και χιλιάδες οικογένειες ολόκληρη τη ζωή που γνώριζαν.
Και μέσα σε αυτή την καταστροφή, το Φισκάρδο έμεινε όρθιο. Σαν ένα μικρό παράθυρο στην Κεφαλονιά που υπήρχε πριν από εκείνο το πρωινό του Αυγούστου του 1953.
ΥΓ.: Αυτό το μικρό μου σημείωμα το αφιερώνω στον παππού μου και στη γιαγιά μου. Τον Σάββα και την Λουκία Λυκούδη. Από τα Φαρακλάτα της Κεφαλλονιά. Με τους σεισμούς καταστράφηκε το σπιτικό τους και μετακόμισαν στην Αθήνα. Στο Κουκάκι. Όταν χώρισαν οι γονείς μου, παιδί του νηπιαγωγείου εγώ, με πήραν στα χέρια τους για να μπορεί να δουλεύει η μητέρα μου. Με έφτασαν μέχρι το γυμνάσιο, τότε που πήρε νέα πορεία η ζωή μου με τη μητέρα μου και με έναν θαυμάσιο πατριό, φαρμακοποιό στο επάγγελμα. Παππού και γιαγιά σας ευχαριστώ. Να ξέρετε ότι είμαι πάντα κατά το ήμισυ, ένας κουρλός Κεφαλονίτης.
