Δεν έχω κανέναν λόγο να φοβάμαι την Τεχνητή Νοημοσύνη. Έχω όμως πολλούς λόγους να φοβάμαι τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αποφασίσουμε εμείς οι ίδιοι να τη χρησιμοποιήσουμε.
Ας ξεκινήσουμε από το αυτονόητο. Ένας άνθρωπος δεν μπορεί να ανταγωνιστεί έναν υπολογιστή στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών. Δεν μπορεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο να ψάξει εκατομμύρια αρχεία, δημοσιεύματα, μελέτες, στοιχεία και δεδομένα. Εκεί η AI είναι ασυναγώνιστη.
Και για έναν δημοσιογράφο αυτό μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο.
Τη χρησιμοποιώ κι εγώ. Το ChatGPT μπορεί να με βοηθήσει να αναζητήσω στοιχεία, να ανοίξω δρόμους σε μια έρευνα, να οργανώσω πληροφορίες, να εντοπίσω κάτι που διαφορετικά θα απαιτούσε πολύ περισσότερο χρόνο. Είναι ένα εργαλείο που, όταν χρησιμοποιείται σωστά, πολλαπλασιάζει τις δυνατότητες του επαγγελματία.
Αλλά δεν είναι ο δημοσιογράφος.
Το γράψιμο είναι δικό μας. Η σκέψη είναι δική μας. Η κρίση είναι δική μας. Η εμπειρία, το ένστικτο, η γνώση του ρεπορτάζ και, κυρίως, η ευθύνη απέναντι στον αναγνώστη δεν μπορούν να παραδοθούν σε έναν αλγόριθμο.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό: η διασταύρωση.
Από προσωπική εμπειρία γνωρίζω ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι αλάνθαστη. Υπάρχουν φορές που μπορεί να δώσει λανθασμένη πληροφορία, να μπερδέψει πρόσωπα, ημερομηνίες ή γεγονότα, ακόμη και να παρουσιάσει με μεγάλη βεβαιότητα κάτι που τελικά δεν ισχύει. Γι’ αυτό ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να παίρνει μια απάντηση της AI και να την αντιμετωπίζει ως θέσφατο.
Οι παλιοί κανόνες της δημοσιογραφίας δεν καταργήθηκαν επειδή εμφανίστηκε η Τεχνητή Νοημοσύνη. Πηγή, δεύτερη πηγή, έλεγχος, διασταύρωση.
Το μεγάλο όριο
Το πραγματικό ερώτημα, όμως, ξεπερνά τη δημοσιογραφία.
Πόσο χώρο είμαστε διατεθειμένοι να παραχωρήσουμε στην Τεχνητή Νοημοσύνη μέσα στη ζωή μας;
Γιατί άλλο πράγμα είναι να χρησιμοποιείς ένα πανίσχυρο εργαλείο και εντελώς διαφορετικό να αρχίσεις να εξαρτάσαι από αυτό. Να μη γράφεις χωρίς αυτό. Να μη σκέφτεσαι χωρίς αυτό. Να μην αποφασίζεις χωρίς αυτό.
Εκεί βρίσκεται για μένα η κόκκινη γραμμή.
Ο άνθρωπος δεν μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό του να γίνει δέσμιος, υπηρέτης και, πολύ περισσότερο, δούλος της AI.
Δεν πρέπει να φτάσουμε σε μια κοινωνία όπου, επειδή οι μηχανές μπορούν να κάνουν περισσότερα και γρηγορότερα, θα θεωρήσουμε ότι ο άνθρωπος περισσεύει.
Γιατί ο άνθρωπος διαθέτει κάτι που δεν μετριέται σε ταχύτητα επεξεργασίας: συνείδηση, συναίσθημα, βιώματα, ηθική ευθύνη, αμφιβολία, κρίση.
Και ιδιαίτερα στη δημοσιογραφία υπάρχει ακόμη μία λέξη: υπογραφή.
Όταν ένα κείμενο φέρει το όνομά μου, πρέπει να είναι δικό μου. Μπορεί να έχω χρησιμοποιήσει όλα τα σύγχρονα εργαλεία για την έρευνά μου. Μπορεί η AI να με βοήθησε να βρω στοιχεία που θα έψαχνα ώρες. Αλλά αυτά που γράφω, ο τρόπος που τα αξιολογώ και η ευθύνη γι’ αυτά πρέπει να είναι δικά μου.
Να μη γυρίσουν οι ρόλοι ανάποδα
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ίσως ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος. Και ακριβώς επειδή είναι τόσο ισχυρό, χρειάζεται όρια.
Δεν χρειάζεται ούτε να τη δαιμονοποιήσουμε ούτε να την προσκυνήσουμε.
Να τη χρησιμοποιήσουμε.
Να μας βοηθήσει στην επιστήμη, στην έρευνα, στην εκπαίδευση, στην ενημέρωση, στην καθημερινή εργασία. Να κάνει γρηγορότερα όσα μέχρι χθες απαιτούσαν ατελείωτες ώρες.
Αλλά οι ρόλοι πρέπει να παραμείνουν ξεκάθαροι:
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργήθηκε για να υπηρετεί τις ανάγκες του ανθρώπου. Όχι ο άνθρωπος τις ανάγκες της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Γιατί την ημέρα που θα ξεχάσουμε αυτή τη διαφορά, το πρόβλημα δεν θα είναι πόσο έξυπνες έγιναν οι μηχανές.
Θα είναι πόσο πρόθυμοι γίναμε εμείς να τους παραδώσουμε τη δική μας σκέψη.
