Αλλαγή ώρας 2026: Την Κυριακή 25 Οκτωβρίου, στις 4 τα ξημερώματα, οι δείκτες των ρολογιών στην Ελλάδα θα γυρίσουν μία ώρα πίσω, στις 3, σηματοδοτώντας την επιστροφή στη χειμερινή ώρα. Μαζί επανέρχεται και ένα ερώτημα που απασχολεί εδώ και χρόνια την επιστημονική κοινότητα: Αν καταργούσαμε οριστικά την αλλαγή της ώρας, θα ήταν προτιμότερο να διατηρήσουμε τη θερινή ή τη χειμερινή;
Μια νέα επιστημονική ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο Canadian Medical Association Journal, καταλήγει ότι η μόνιμη χειμερινή ώρα, δηλαδή η κανονική ώρα, αποτελεί την ευνοϊκότερη επιλογή από άποψη υγείας.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον ψυχίατρο Ρέιμοντ Λαμ από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, εξέτασαν επιστημονικά δεδομένα για τον ύπνο, τους βιολογικούς ρυθμούς, την ψυχική υγεία και τις επιπτώσεις της ώρας στην καθημερινότητα. Το συμπέρασμά τους αναδεικνύει έναν παράγοντα που συχνά παραβλέπουμε: τη σημασία της έκθεσης στο φυσικό φως κατά τις πρωινές ώρες.
Γιατί το πρωινό φως είναι τόσο σημαντικό
Ο οργανισμός μας διαθέτει ένα εσωτερικό βιολογικό ρολόι, το οποίο ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης, τη θερμοκρασία του σώματος, την έκκριση ορμονών και πολλές ακόμη φυσιολογικές λειτουργίες.
Για να παραμένει συγχρονισμένο με τον κύκλο ημέρας και νύχτας, χρειάζεται καθημερινά ερεθίσματα από το περιβάλλον. Το σημαντικότερο είναι το φυσικό φως.
Το πρωινό φως συμβάλλει στον συγχρονισμό του βιολογικού μας ρολογιού με τον φυσικό κύκλο ημέρας και νύχτας, ενώ η έκθεση στο φως αργά το απόγευμα και το βράδυ μπορεί να μεταθέσει την ώρα που νυστάζουμε.
Η μόνιμη θερινή ώρα θα σήμαινε ότι, κατά τους χειμερινούς μήνες, ο ήλιος θα ανέτελλε μία ώρα αργότερα σύμφωνα με το ρολόι. Έτσι, περισσότεροι άνθρωποι θα ξεκινούσαν την ημέρα τους στο σκοτάδι, χωρίς το φυσικό φως που διευκολύνει την αφύπνιση και τον συγχρονισμό των βιολογικών ρυθμών.
Οι επιπτώσεις στον ύπνο και την ψυχική υγεία
Η ανατολή του ήλιου αργότερα το πρωί μπορεί να εντείνει την απόκλιση ανάμεσα στο εσωτερικό βιολογικό μας ρολόι και στις υποχρεώσεις που επιβάλλει η καθημερινότητα.
Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «κοινωνικό τζετ λαγκ» και παρατηρείται όταν οι φυσικοί ρυθμοί ύπνου δεν συμβαδίζουν με το ωράριο εργασίας ή σχολείου. Έχει συσχετιστεί με ανεπαρκή ύπνο και δυσμενείς συνέπειες για τη σωματική και την ψυχική υγεία.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι ενδέχεται να είναι οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες, καθώς σε αυτές τις ηλικίες το βιολογικό ρολόι τείνει φυσιολογικά να μετατοπίζεται προς αργότερες ώρες.
Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης τη σχέση της πρωινής έκθεσης στο φως με την εποχική συναισθηματική διαταραχή, που συνοδεύεται από συμπτώματα κατάθλιψης τα οποία εμφανίζονται μόνο τους φθινοπωρινούς ή χειμερινούς μήνες. Η φωτοθεραπεία, δηλαδή η έκθεση σε έντονο τεχνητό φως μέσω ειδικής συσκευής, χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της εποχικής κατάθλιψης, καθώς βοηθά στον συγχρονισμό του βιολογικού ρολογιού.
Τα πλεονεκτήματα της θερινής ώρας
Η θερινή ώρα, πάντως, δεν στερείται πλεονεκτημάτων. Οι φωτεινότερες απογευματινές ώρες προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες για υπαίθριες δραστηριότητες, άσκηση και κοινωνικές συναναστροφές, ενώ ενδέχεται να ευνοούν ορισμένες οικονομικές δραστηριότητες.
Αντίθετα, η μόνιμη χειμερινή ώρα θα σήμαινε ότι το καλοκαίρι ο ήλιος θα ανέτελλε και θα έδυε νωρίτερα σύμφωνα με το ρολόι, κάτι που δεν εξυπηρετεί απαραίτητα τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής όλων.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι επιπτώσεις εξαρτώνται επίσης από τη γεωγραφική θέση και το γεωγραφικό πλάτος κάθε περιοχής.
Παράλληλα, αναγνωρίζουν ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων στοιχείων προέρχεται από μελέτες παρατήρησης και γεωγραφικές συγκρίσεις, οι οποίες δεν αρκούν για να αποδείξουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Επομένως, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας μόνιμης επιλογής ώρας δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
Τι δείχνει η εμπειρία άλλων χωρών
Η καθιέρωση μόνιμης θερινής ώρας έχει δοκιμαστεί στο παρελθόν, χωρίς πάντοτε να έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες εφαρμόστηκε το 1974, αλλά εγκαταλείφθηκε μέσα στην ίδια χρονιά, έπειτα από αντιδράσεις για τα σκοτεινά χειμωνιάτικα πρωινά και τις συνθήκες μετακίνησης των παιδιών προς το σχολείο. Αντίστοιχα, η Ρωσία υιοθέτησε τη μόνιμη θερινή ώρα το 2011, προτού αναθεωρήσει την απόφασή της το 2014.
Για τους συντάκτες της νέας ανάλυσης, η κατάργηση της εξαμηνιαίας αλλαγής των ρολογιών δεν αρκεί από μόνη της. Εξίσου σημαντική είναι η επιλογή της ώρας που θα διατηρηθεί.
Όπως επισημαίνει η ερευνήτρια Αλεξάντρα Τσόι, οι αποφάσεις για την ώρα αποτελούν και αποφάσεις δημόσιας υγείας. Εφόσον επιλεγεί η μόνιμη θερινή ώρα, θα πρέπει να εξεταστούν μέτρα όπως η προσαρμογή των ωραρίων εργασίας και σχολείου, η ενίσχυση της πρωινής έκθεσης στο φως και η παρακολούθηση πιθανών επιπτώσεων στην υγεία και την οδική ασφάλεια.
Με πληροφορίες από Science Alert, PubMed, Medical Xpress
