Καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, οι μέρες μικραίνουν, το φυσικό φως λιγοστεύει και τα απογεύματα σκοτεινιάζουν ολοένα νωρίτερα. Για πολλούς ανθρώπους, αυτή η αλλαγή συνοδεύεται από μελαγχολία, κόπωση ή μειωμένη ενεργητικότητα. Για ορισμένους, όμως, μπορεί να σηματοδοτεί την εμφάνιση μιας μορφής κατάθλιψης που συνδέεται με την εναλλαγή των εποχών.
Πρόκειται για την εποχική συναισθηματική διαταραχή (Seasonal Affective Disorder – SAD), γνωστή και ως εποχική κατάθλιψη, η οποία συνήθως εμφανίζεται το φθινόπωρο ή τον χειμώνα και υποχωρεί την άνοιξη ή το καλοκαίρι.
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ (NIMH), τα συμπτώματά της μπορεί να περιλαμβάνουν επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για ευχάριστες δραστηριότητες, δυσκολία συγκέντρωσης, κόπωση και αλλαγές στον ύπνο ή στην όρεξη. Η διαταραχή εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες.
Υπάρχει επίσης μια ηπιότερη μορφή εποχικής επιδείνωσης της διάθεσης, χωρίς τα πλήρη χαρακτηριστικά της καταθλιπτικής διαταραχής. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε περίοδος χειμερινής μελαγχολίας αποτελεί ένδειξη κατάθλιψης.
Πώς επηρεάζει το λιγοστό φως τον εγκέφαλο
Οι επιστήμονες δεν έχουν εντοπίσει μία και μοναδική αιτία της εποχικής κατάθλιψης. Γνωρίζουν, όμως, ότι η μειωμένη έκθεση στο φυσικό φως μπορεί να επηρεάσει το βιολογικό μας ρολόι, τον ύπνο και τη ρύθμιση της διάθεσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο εξειδικευμένα κύτταρα στον αμφιβληστροειδή χιτώνα των ματιών αντιδρούν στο φως, ιδιαίτερα στα μικρά μήκη κύματος, που αντιστοιχούν στο μπλε τμήμα του ορατού φάσματος.
Η ερευνήτρια Κάθριν Ρέκλαϊν, από το Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, διαπίστωσε ότι άτομα με εποχική κατάθλιψη παρουσίαζαν, ως ομάδα, μικρότερη ευαισθησία στο μπλε φως σε σύγκριση με άτομα χωρίς τη διαταραχή, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες.
Το εύρημα προσφέρει μία πιθανή εξήγηση για τη σχέση ανάμεσα στο λιγοστό φως και την εποχική κατάθλιψη, χωρίς να αποδεικνύει ότι πρόκειται για τη μοναδική αιτία της.
Φωτοθεραπεία: Γιατί έχει σημασία το πρωινό φως
Μία από τις καθιερωμένες μεθόδους αντιμετώπισης της χειμερινής εποχικής κατάθλιψης είναι η φωτοθεραπεία, η οποία βασίζεται στην καθημερινή έκθεση σε έντονο τεχνητό φως μέσω ειδικής συσκευής.
Σύμφωνα με τον δρα Πολ Ντεσάν, από την κλινική έρευνας της χειμερινής κατάθλιψης του Πανεπιστημίου Yale, πολλοί ασθενείς παρουσιάζουν βελτίωση όταν χρησιμοποιούν μια κατάλληλη συσκευή φωτοθεραπείας νωρίς το πρωί.
Η συνήθης θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει έκθεση σε φως έντασης περίπου 10.000 lux για 30 λεπτά κάθε πρωί, αν και η ακριβής διάρκεια και η απόσταση από τη συσκευή εξαρτώνται από τις οδηγίες του ειδικού και τα χαρακτηριστικά του εξοπλισμού.
Δεν είναι, ωστόσο, όλες οι συσκευές εξίσου αποτελεσματικές. Ερευνητές του Yale επισημαίνουν ότι ορισμένα προϊόντα που διαφημίζονται για την εποχική κατάθλιψη δεν παρέχουν επαρκή φωτισμό στην απόσταση στην οποία χρησιμοποιούνται.
Η φωτοθεραπεία χρειάζεται προηγούμενη ιατρική καθοδήγηση, ιδιαίτερα για άτομα με ορισμένες οφθαλμολογικές παθήσεις, διπολική διαταραχή ή όσους λαμβάνουν φάρμακα που αυξάνουν τη φωτοευαισθησία.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει πιο μακροχρόνια οφέλη
Η φωτοθεραπεία δεν αποτελεί τη μοναδική θεραπευτική επιλογή. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) και, όπου κρίνεται απαραίτητο, η αντικαταθλιπτική φαρμακευτική αγωγή μπορούν επίσης να βοηθήσουν.
Η Κέλι Ρόχαν, ερευνήτρια του Πανεπιστημίου του Βερμόντ, έχει μελετήσει τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την εποχική κατάθλιψη. Η προσέγγιση αυτή βοηθά τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν και να τροποποιούν αρνητικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς που επιδεινώνουν τη διάθεσή τους.
Ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη θεραπεία μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη προστασία από την επανεμφάνιση καταθλιπτικών επεισοδίων σε επόμενους χειμώνες, συγκριτικά με τη φωτοθεραπεία.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητά μας
Πέρα από τις θεραπευτικές παρεμβάσεις, οι ειδικοί συνιστούν ορισμένες απλές συνήθειες που μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της διάθεσης.
Η καθημερινή έξοδος σε εξωτερικούς χώρους, ακόμη και όταν ο ουρανός είναι συννεφιασμένος, αυξάνει την έκθεσή μας στο φυσικό φως. Παράλληλα, η διατήρηση σταθερού ωραρίου ύπνου και η τακτική σωματική δραστηριότητα συμβάλλουν στη γενικότερη ψυχική ευεξία.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγουμε την κοινωνική απομόνωση. Όπως εξηγεί η Ρόχαν, ακόμη και μικρές, ευχάριστες δραστηριότητες, όπως ένας καφές με έναν φίλο, μπορούν να βοηθήσουν να σπάσει ο κύκλος της απόσυρσης και της αδράνειας.
Αν, ωστόσο, η πεσμένη διάθεση επιμένει, επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα ή συνοδεύεται από έντονα καταθλιπτικά συμπτώματα, είναι σημαντικό να αναζητήσουμε βοήθεια από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Με πληροφορίες από Associated Press, NIMH, Cambridge University Press, NHS