Μαύρο, γκρι, καφέ, σκούρο μπλε, μπορντό, κυπαρισσί. Μόλις μπει ο χειμώνας, η γκαρνταρόμπα μας μοιάζει να κατεβάζει αισθητά τους χρωματικούς τόνους της. Τα φωτεινά και έντονα χρώματα που βλέπουμε περισσότερο την άνοιξη και το καλοκαίρι δίνουν τη θέση τους σε πιο βαθιές και «ήσυχες» αποχρώσεις.
Η πρώτη εξήγηση που μας έρχεται στο μυαλό είναι προφανής: ο χειμώνας είναι πιο σκοτεινός, ο ουρανός συχνά συννεφιασμένος και το τοπίο λιγότερο πολύχρωμο, οπότε επιλέγουμε κι εμείς πιο σκούρα ρούχα. Όμως η ιστορία είναι λίγο πιο ενδιαφέρουσα. Η έρευνα για την αντίληψη και την ψυχολογία των χρωμάτων δείχνει ότι ο εγκέφαλός μας δημιουργεί συνδέσεις ανάμεσα στα χρώματα και σε όσα βλέπουμε, βιώνουμε και συνδέουμε με αυτά.
Ο εγκέφαλός μας δεν βλέπει απλώς ένα χρώμα
Όταν κοιτάμε ένα χρώμα, δεν το επεξεργαζόμαστε εντελώς ανεξάρτητα από το περιβάλλον και τις εμπειρίες μας. Με την πάροδο του χρόνου δημιουργούμε συνδέσεις ανάμεσα στα χρώματα και συγκεκριμένα αντικείμενα, εικόνες, εποχές και συναισθήματα.
Αυτό βρίσκεται στον πυρήνα της λεγόμενης Ecological Valence Theory, μιας θεωρίας σύμφωνα με την οποία η προτίμησή μας για ένα χρώμα επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο θετικά ή αρνητικά αξιολογούμε τα πράγματα που έχουμε συνδέσει με αυτό.
Σύμφωνα με μελέτη του Sage Journals, πειράματα έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε θετικά ή αρνητικά αντικείμενα συγκεκριμένου χρώματος, μπορεί να αλλάξει προσωρινά και η προτίμησή τους για το ίδιο το χρώμα. Με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο ότι «μαθαίνουμε» τι σημαίνει ένα χρώμα. Οι συνδέσεις που δημιουργούμε με αυτό μπορούν να επηρεάσουν ενεργά το πόσο ελκυστικό μάς φαίνεται.
Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει να καταλάβουμε γιατί οι χρωματικές μας προτιμήσεις δεν είναι απαραίτητα ίδιες όλο τον χρόνο. Όσα βλέπουμε γύρω μας, οι εμπειρίες μας και οι συναισθηματικές συνδέσεις που δημιουργούμε μπορούν σταδιακά να αλλάζουν αυτό που μας αρέσει.
Και αυτές οι συνδέσεις μπορούν να αλλάζουν μέσα στη χρονιά
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το φθινόπωρο οι συμμετέχοντες έδειχναν μεγαλύτερη προτίμηση σε σκούρες και θερμές αποχρώσεις, όπως το σκούρο κόκκινο, το καφέ και το λαδί. Οι αλλαγές αυτές συνδέονταν με τα χρώματα και τα αντικείμενα που γίνονταν περισσότερο «παρόντα» στο περιβάλλον εκείνη την εποχή.
Δεν είναι λοιπόν ότι «ο χειμώνας μας κάνει να αγαπάμε το μαύρο»
Η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει ότι ο χειμώνας προκαλεί από μόνος του την επιλογή σκούρων ρούχων. Δείχνει κάτι πιο ενδιαφέρον: οι χρωματικές προτιμήσεις μας είναι δυναμικές και μπορούν να επηρεάζονται από αυτά που βλέπουμε και με τα οποία ερχόμαστε σε επαφή σε μια δεδομένη εποχή.
Σε μια δεύτερη, πιο λεπτομερή μελέτη, οι ερευνητές παρακολούθησαν τις χρωματικές προτιμήσεις των συμμετεχόντων επί 11 εβδομάδες το φθινόπωρο. Οι προτιμήσεις για χρώματα που ταίριαζαν με τα φύλλα κορυφώθηκαν περίπου την περίοδο που τα φύλλα ήταν πιο πολύχρωμα και στη συνέχεια μειώθηκαν καθώς πλησίαζε ο χειμώνας.
Το χρώμα συνδέεται και με το συναίσθημα
Υπάρχει και ένα ακόμη επίπεδο: το χρώμα δεν είναι συναισθηματικά ουδέτερο για τον εγκέφαλό μας. Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση 128 ετών έρευνας, που περιέλαβε 42.266 συμμετέχοντες από 64 χώρες, βρήκε συστηματικές συνδέσεις ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες χρωμάτων και συναισθηματικές διαστάσεις. Τα πιο σκούρα χρώματα συνδέονταν γενικά περισσότερο με αρνητικές συναισθηματικές αξιολογήσεις, ενώ η φωτεινότητα επηρέαζε σημαντικά αυτές τις συσχετίσεις.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι αν φοράμε μαύρα είμαστε στενοχωρημένοι. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος αυτών των ευρημάτων αφορά συνδέσεις και αντιλήψεις για τα χρώματα και όχι απαραίτητα άμεση επίδραση του χρώματος στη διάθεσή μας.
Γιατί λοιπόν καταλήγουμε ξανά και ξανά στα σκούρα;
Πιθανότατα δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση. Το περιβάλλον, οι εποχικές εικόνες που βλέπουμε, οι προσωπικές μας συνδέσεις με τα χρώματα, η μόδα, η πρακτικότητα και η εικόνα που θέλουμε να δημιουργήσουμε προς τα έξω μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα.
Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί η χειμερινή γκαρνταρόμπα δεν αλλάζει απλώς επειδή «έξω έχει συννεφιά». Ο εγκέφαλός μας έχει ήδη μάθει να συνδέει συγκεκριμένες αποχρώσεις με συγκεκριμένες εποχές, εικόνες και καταστάσεις. Έτσι, όταν αλλάζει το περιβάλλον γύρω μας, μπορεί να αλλάζει λίγο-λίγο και αυτό που μας φαίνεται ελκυστικό να φορέσουμε.
Με πληροφορίες από Ecological Valence Theory, Ecological Valence Theory,Sage Journals
