Τα social media υπόσχονται διαρκή επικοινωνία. Μας επιτρέπουν να διατηρούμε επαφή με φίλους, να γνωρίζουμε ανθρώπους και να συμμετέχουμε σε συζητήσεις χωρίς να χρειάζεται να βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο.
Τι συμβαίνει, όμως, όταν η επιθυμία μας για επικοινωνία συνοδεύεται από τον φόβο ότι οι άλλοι μπορεί να μας απορρίψουν;
Μια νέα αμερικανική μελέτη στρέφει την προσοχή σε αυτήν ακριβώς την αντίφαση. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, οι άνθρωποι που επιθυμούν στενές προσωπικές σχέσεις, αλλά ταυτόχρονα δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους άλλους και φοβούνται τη συναισθηματική εγγύτητα, εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα προβληματικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS ONE, βασίστηκε σε στοιχεία από 555 Αμερικανούς ηλικίας 18 έως 79 ετών. Οι επιστήμονες εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στα διαφορετικά πρότυπα συναισθηματικού δεσμού και στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αναζητώντας τους ψυχολογικούς παράγοντες που ενδέχεται να συνδέονται με την αδυναμία περιορισμού της.
Όταν επιθυμούμε την εγγύτητα, αλλά φοβόμαστε την απόρριψη
Στην ψυχολογία, ο όρος «συναισθηματικός δεσμός» περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούμε και διατηρούμε στενές σχέσεις. Ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται ασφάλεια μέσα σε αυτές, ενώ άλλοι ανησυχούν περισσότερο για την απόρριψη, δυσκολεύονται να εμπιστευτούν ή αποφεύγουν τη συναισθηματική οικειότητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το λεγόμενο φοβικό-αποφευκτικό πρότυπο δεσμού. Οι άνθρωποι που το εμφανίζουν μπορεί να επιθυμούν τη συντροφικότητα και την αποδοχή, αλλά παράλληλα να φοβούνται ότι η στενή επαφή θα τους καταστήσει ευάλωτους.
Ακριβώς αυτή η ομάδα παρουσίασε τα υψηλότερα επίπεδα προβληματικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η διαδικτυακή επικοινωνία προσφέρει έναν τρόπο επαφής που επιτρέπει μεγαλύτερο έλεγχο της προσωπικής έκθεσης. Μπορούμε να επιλέξουμε πότε θα απαντήσουμε, πόσα θα αποκαλύψουμε για τον εαυτό μας και πότε θα αποσυρθούμε από μια συζήτηση. Ωστόσο, πρόκειται για πιθανή ερμηνεία και όχι για μηχανισμό που αποδείχθηκε από τη μελέτη.
Στον αντίποδα, οι συμμετέχοντες που αισθάνονταν ασφάλεια στις προσωπικές τους σχέσεις εμφάνισαν τα χαμηλότερα επίπεδα προβληματικής χρήσης. Ακολούθησαν όσοι είχαν περισσότερο αποφευκτική στάση απέναντι στις στενές σχέσεις.
Πότε η χρήση των social media γίνεται επιβαρυντική;
Το να περνάμε αρκετή ώρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουμε αναπτύξει μια επιβαρυντική συνήθεια.
Οι ερευνητές διακρίνουν τη συχνή χρήση από εκείνη που αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινή μας λειτουργικότητα. Ενδεικτικά, μπορεί να δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε στην εργασία ή στις σπουδές μας, να παραμελούμε άλλες δραστηριότητες ή να αδυνατούμε να τηρήσουμε τα όρια που έχουμε θέσει στον εαυτό μας.
Ο επικεφαλής της μελέτης, Κρις Μπιόρνσεν, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Λόνγκγουντ της Βιρτζίνια, προτείνει να αναρωτηθούμε κατά πόσο η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης εμποδίζει την επίτευξη των καθημερινών μας στόχων.
Η δυσφορία όταν δεν μπορούμε να συνδεθούμε ή η επανειλημμένη αποτυχία περιορισμού της χρήσης τους αποτελούν επίσης ενδείξεις που αξίζει να προσέξουμε.
Γιατί έχουν σημασία οι σχέσεις μας εκτός οθόνης
Η νέα έρευνα υποδεικνύει ότι η σχέση μας με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να συνδέεται με τον τρόπο που βιώνουμε τις προσωπικές μας σχέσεις στην καθημερινή ζωή.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν σκεφτούμε ότι η διαδικτυακή επικοινωνία δεν απαιτεί πάντοτε την ίδια αμεσότητα με μια συνάντηση πρόσωπο με πρόσωπο. Η φυσική παρουσία, η οπτική επαφή και η αυθόρμητη ανταπόκριση δημιουργούν διαφορετικές συνθήκες επικοινωνίας, που για ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προκαλούν αμηχανία ή ανασφάλεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι διαδικτυακές σχέσεις είναι αναγκαστικά επιφανειακές ούτε ότι η απομάκρυνση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί λύση για όλους.
Σημαίνει, όμως, ότι η προσπάθεια περιορισμού της χρήσης τους ίσως χρειάζεται να συνοδεύεται από μεγαλύτερη προσοχή στις ανθρώπινες σχέσεις, στις ανάγκες που καλύπτουν και στις δυσκολίες που ενδέχεται να αντιμετωπίζουμε όταν προσπαθούμε να έρθουμε πιο κοντά στους άλλους.
Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η μελέτη εντόπισε συσχετίσεις και δεν απέδειξε πως ο φόβος της απόρριψης προκαλεί υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο χρόνο περνάμε μπροστά στην οθόνη, αλλά και τι αναζητούμε εκεί -ιδιαίτερα όταν η επικοινωνία που επιθυμούμε μοιάζει δυσκολότερη έξω από αυτήν.
Και δεύτερη μετα-ανάλυση
Τα ευρήματα αποκτούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον υπό το φως μιας πρόσφατης συστηματικής ανασκόπησης και μετα-ανάλυσης, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2026 στο Clinical Psychology Review.
Οι επιστήμονες εξέτασαν 251 μελέτες, από τις οποίες οι 188 συμπεριλήφθηκαν στη μετα-ανάλυση, και διαπίστωσαν ότι το άγχος στις στενές σχέσεις συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα προβληματικής ενασχόλησης με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και άλλες ψηφιακές δραστηριότητες. Αντίθετα, η ασφάλεια στους συναισθηματικούς δεσμούς συνδεόταν γενικά με χαμηλότερα επίπεδα τέτοιων συμπεριφορών.
Η νέα αμερικανική μελέτη προσθέτει μια πιο συγκεκριμένη διάσταση: ότι η ταυτόχρονη επιθυμία για οικειότητα και ο φόβος της μπορεί να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον τρόπο με τον οποίο αναζητούμε επικοινωνία στον ψηφιακό κόσμο.
Με πληροφορίες από CNN Health, PLOS One, Clinical Psychology Review, Phys.org / Public Library of Science
