Για πρώτη φορά, επιστήμονες εντόπισαν ένα δυαδικό αστρικό σύστημα που θυμίζει το φανταστικό σύστημα με τους δύο Ήλιους του πλανήτη Τατούιν από το κινηματογραφικό σύμπαν του Star Wars, στο οποίο και τα δύο άστρα φαίνεται πως ολοκλήρωσαν τη ζωή τους με εκρήξεις υπερκαινοφανών (σουπερνόβα).
Αν και η Γη περιφέρεται γύρω από έναν μόνο αστέρα, περισσότεροι από τους μισούς αστέρες του Σύμπαντος ανήκουν σε δυαδικά ή ακόμη πιο σύνθετα αστρικά συστήματα, όπου δύο ή περισσότερα άστρα κινούνται το ένα γύρω από το άλλο. Όπως εξηγεί το Science American, ο επικεφαλής της μελέτης, ο μεταδιδακτορικός ερευνητής του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, Μιλτιάδης Μιχαηλίδης, στα πολύ μεγάλης μάζας άστρα το ποσοστό όσων βρίσκονται σε πολλαπλά συστήματα είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Όταν αυτά τα τεράστια άστρα εξαντλήσουν τα πυρηνικά τους καύσιμα, καταρρέουν και εκρήγνυνται ως υπερκαινοφανείς. Οι εκρήξεις αυτές μπορούν για σύντομο χρονικό διάστημα να εκπέμπουν περισσότερο φως από όλα τα υπόλοιπα άστρα του γαλαξία τους μαζί. Μετά την έκρηξη απομένουν θερμά νέφη αερίων και συντριμμιών που διαστέλλονται συνεχώς και είναι γνωστά ως υπολείμματα υπερκαινοφανών. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 300 τέτοια υπολείμματα στον Γαλαξία μας.
🌌 Cosmic Double Death: Astronomers Discover the First Binary Star System Where *Both* Stars Exploded as Supernovae
— Black Hole (@konstructivizm) July 21, 2026
In a groundbreaking discovery, astronomers have identified what appears to be the first known case of a binary star system in which both stars ended their lives in… pic.twitter.com/Tb0D9wxVye
Παρότι οι αστρονόμοι θεωρούσαν πιθανό να υπάρχουν δυαδικά συστήματα στα οποία και οι δύο αστέρες εξελίχθηκαν σε σουπερνόβα, μέχρι σήμερα δεν είχε εντοπιστεί κάποιο. Σύμφωνα με τον Μιχαηλίδη, ένας λόγος είναι ότι αν οι δύο εκρήξεις συνέβησαν σε πολύ κοντινή απόσταση, τα υπολείμματα μπορεί να φαίνονται σαν ένα ενιαίο. Επιπλέον, η έκρηξη του πρώτου άστρου θα μπορούσε να εκτόξευσε τον συνοδό του τόσο μακριά ώστε να χαθεί κάθε ένδειξη της αρχικής τους σύνδεσης.
Το Νεφέλωμα της Μέδουσας – Ανακάλυψη με πολύτιμες γνώσεις
Στη νέα έρευνα εξετάστηκε το υπόλειμμα υπερκαινοφανούς IC 443, που βρίσκεται περίπου 6.000 έτη φωτός από τη Γη, στον αστερισμό των Διδύμων. Είναι γνωστό και ως Νεφέλωμα της Μέδουσας, επειδή το σχήμα του θυμίζει μέδουσα. Πρόκειται για ένα από τα πιο καλά μελετημένα υπολείμματα σουπερνόβα, καθώς τα ωστικά κύματα της έκρηξης συγκρούστηκαν με νέφη αερίων και σκόνης, δημιουργώντας διαδοχικά κελύφη που μοιάζουν με τους κυματισμούς μιας σταγόνας στο νερό. Η σχετικά απομονωμένη θέση του στον ουρανό διευκολύνει σημαντικά την παρατήρησή του.
Οι επιστήμονες μελέτησαν επίσης το πολύ πιο αχνό αντικείμενο G189.6+3.3, το οποίο είχε εντοπιστεί το 1994 από τον γερμανικό δορυφόρο ROSAT μέσω των ασθενών ακτίνων Χ που εξέπεμπε. Αργότερα, το ρωσογερμανικό διαστημικό παρατηρητήριο Spektrum Roentgen Gamma (SRG) αποκάλυψε ότι διαθέτει δομές σε μορφή κελύφους, ένδειξη ότι αποτελεί και αυτό υπόλειμμα υπερκαινοφανούς.
Για τη νέα μελέτη αξιοποιήθηκαν περισσότερα από 16 χρόνια παρατηρήσεων του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Ακτίνων Γάμμα Fermi της NASA, σε συνδυασμό με δεδομένα από ακτίνες Χ, ορατό φως και ραδιοκύματα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο το IC 443 όσο και το G189.6+3.3 αλληλεπιδρούν με το ίδιο διαστρικό νέφος υδρογόνου, γεγονός που αποδεικνύει ότι βρίσκονται πολύ κοντά μεταξύ τους. Τα κέντρα των δύο εκρήξεων απέχουν μόλις 30 έως 50 έτη φωτός, ενώ οι υπολογισμοί δείχνουν ότι η πιθανότητα να πρόκειται για τυχαία γειτονικά υπολείμματα είναι μόλις μία στις χίλιες. Σύμφωνα με τον Μιλτιάδη Μιχαηλίδη, όλα τα στοιχεία συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για το πρώτο γνωστό ζεύγος υπερκαινοφανών που προέρχεται από δυαδικό αστρικό σύστημα.
A cosmic first: separated sibling stars reunited by supernovae
— Ethan Siegel (@StartsWithABang) July 21, 2026
We've never witnessed a pair of massive, binary stars both go supernova before.
Opposite the galactic center, we just might have spotted the ultimate family reunion: in death.https://t.co/64F53bNXww
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το G189.6+3.3 είναι παλαιότερο, καθώς το άστρο που το δημιούργησε εξερράγη πριν από περίπου 20.000 έως 110.000 χρόνια, ενώ το IC 443 σχηματίστηκε από έκρηξη που σημειώθηκε πριν από περίπου 8.000 έως 9.000 χρόνια. Και οι δύο αρχικοί αστέρες υπολογίζεται ότι είχαν μάζα τουλάχιστον 20 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου.
Η ανακάλυψη αναμένεται να προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για την εξέλιξη, την αλληλεπίδραση και τον θάνατο των δυαδικών συστημάτων μεγάλης μάζας. Όπως επισημαίνει ο Μιχαηλίδης, η περαιτέρω μελέτη των IC 443 και G189.6+3.3 ίσως αποκαλύψει ακόμη και πόση ώθηση δέχθηκε το δεύτερο άστρο όταν ο συνοδός του εξερράγη ως σουπερνόβα, φωτίζοντας τη δυναμική αυτών των εξαιρετικά σπάνιων κοσμικών συστημάτων.
Με πληροφορίες από Science American
