Σαν ένα υπερηχητικό αεροσκάφος που σκίζει τον ουρανό αφήνοντας πίσω του ένα ισχυρό κρουστικό κύμα, έτσι και ένας γαλαξίας που βρίσκεται εκατοντάδες εκατομμύρια έτη φωτός μακριά φαίνεται να διασχίζει το διαγαλαξιακό διάστημα με τέτοια ταχύτητα ώστε δημιουργεί ένα τεράστιο φωτεινό τόξο. Η ανακάλυψη του παράξενου αυτού αντικειμένου, που ονομάστηκε RAD-BAARG (Bow-And-Arrow Radio Galaxy), δημοσιεύθηκε στη Monthly Notices of the Royal Astronomical Society και ήδη χαρακτηρίζεται ως μία από τις πιο εντυπωσιακές παρατηρήσεις της σύγχρονης ραδιοαστρονομίας.
Αυτό που κάνει τον RAD-BAARG να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο το τεράστιο μέγεθός του. Η δομή του θυμίζει ένα τεράστιο τόξο με βέλος, εκτεινόμενο σε περίπου 1,8 εκατομμύρια έτη φωτός – σχεδόν 18 φορές μεγαλύτερο από τη διάμετρο του Γαλαξία μας. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο γαλαξίας κινείται με υπερηχητική ταχύτητα προς ένα γειτονικό σμήνος γαλαξιών, συμπιέζοντας το εξαιρετικά αραιό και υπέρθερμο αέριο του διαγαλαξιακού χώρου και δημιουργώντας ένα γιγάντιο bow shock, δηλαδή ένα κρουστικό κύμα αντίστοιχο με εκείνο που σχηματίζεται μπροστά από ένα μαχητικό αεροσκάφος όταν ξεπερνά την ταχύτητα του ήχου.
Οι ραδιογαλαξίες συνήθως εμφανίζουν δύο σχεδόν συμμετρικούς πίδακες πλάσματος που εκτοξεύονται από την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα στο κέντρο τους. Ο RAD-BAARG όμως δεν ακολουθεί κανέναν γνωστό «κανόνα». Από τη μία πλευρά σχηματίζει ένα τεράστιο φωτεινό τόξο, ενώ από την άλλη ο πίδακας παραμορφώνεται σε σχήμα S πριν καταλήξει σε μια αχνή ουρά εκατοντάδων χιλιάδων ετών φωτός. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της έρευνας, δρα Ananda Hota, πρόκειται για τη πιο παράξενη μορφολογία ραδιογαλαξία που έχει συναντήσει στα 25 χρόνια της επιστημονικής του καριέρας.
Το εντυπωσιακό εύρημα έγινε χάρη στο LOFAR (Low Frequency Array), ένα από τα πιο ευαίσθητα δίκτυα ραδιοτηλεσκοπίων στον κόσμο, το οποίο μπορεί να ανιχνεύει εξαιρετικά αμυδρές εκπομπές που διαφεύγουν από άλλα τηλεσκόπια. Οι εικόνες του αποκάλυψαν λεπτομέρειες που μέχρι σήμερα ήταν αδύνατο να παρατηρηθούν, προσφέροντας ίσως την καθαρότερη ένδειξη ότι οι γαλαξίες μπορούν να δημιουργούν γιγάντια κρουστικά κύματα καθώς βυθίζονται στα σμήνη γαλαξιών.
Εξίσου εντυπωσιακή είναι και η ιστορία πίσω από την ανακάλυψη. Ο RAD-BAARG δεν εντοπίστηκε αρχικά από κάποιο μεγάλο ερευνητικό κέντρο, αλλά από τον Pranim Limbo, έναν φοιτητή και μέλος του προγράμματος RAD@home Astronomy Collaboratory στην Ινδία. Το πρόγραμμα, που λειτουργεί από το 2013, εκπαιδεύει φοιτητές και ερασιτέχνες αστρονόμους να αναλύουν πραγματικά δεδομένα από μεγάλα τηλεσκόπια, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και σήμερα σημαντικές επιστημονικές ανακαλύψεις μπορούν να γίνουν από ανθρώπους εκτός των μεγάλων αστεροσκοπείων.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι ο RAD-BAARG είναι μόνο η αρχή. Με την επόμενη γενιά ραδιοτηλεσκοπίων, όπως το Square Kilometre Array Observatory (SKAO), και τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για την ανάλυση τεράστιων ποσοτήτων αστρονομικών δεδομένων, εκτιμούν ότι θα ανακαλυφθούν πολλές ακόμη τέτοιες «κοσμικές υπογραφές» υπερηχητικών γαλαξιών. Αν επιβεβαιωθεί η θεωρία τους, οι επιστήμονες θα αποκτήσουν ένα εντελώς νέο εργαλείο για να μελετήσουν το αόρατο αέριο που γεμίζει το Σύμπαν και τις βίαιες διεργασίες που διαμορφώνουν την εξέλιξη των γαλαξιών.
Με πληροφορίες από το Universetoday / Academic.oup / Ncbj.gov.pl
