Η συζήτηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης έχει μονοπωλήσει το ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια, και όχι άδικα. Η μετάβαση από την ουρά και το «γκισέ» στην οθόνη του κινητού μας αποτέλεσε μια αδιαμφισβήτητη επανάσταση στην καθημερινότητα του πολίτη. Ωστόσο, καθώς η σκόνη από τον πρώτο ενθουσιασμό υποχωρεί, αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα: Φτάνει η τεχνολογία από μόνη της για να αλλάξει τη δομή του κράτους;
Η απάντηση, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, δεν βρίσκεται αποκλειστικά στους κώδικες και στους servers, αλλά στον στρατηγικό σχεδιασμό και την ανάλυση των Δημόσιων Πολιτικών.
Η παγίδα της «ψηφιοποιημένης γραφειοκρατίας»
Συχνά τείνουμε να συγχέουμε την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση με την απλή μεταφορά υφιστάμενων διαδικασιών σε ψηφιακό περιβάλλον. Αν όμως ψηφιοποιήσεις μια δυσλειτουργική και πολυδαίδαλη διαδικασία, το μόνο που θα καταφέρεις είναι να δημιουργήσεις μια «ψηφιακή γραφειοκρατία». Χωρίς μια στιβαρή δημόσια πολιτική που να προηγείται της τεχνολογίας, —επανασχεδιάζοντας τις διαδικασίες από μηδενική βάση (Business Process Reengineering)— η τεχνολογία παραμένει ένα ακριβό περιτύλιγμα που δεν λύνει το πρόβλημα στη ρίζα του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ψηφιοποίηση αιτήσεων που απαιτούν ακόμη από τον πολίτη να επισυνάπτει έγγραφα, τα οποία το κράτος ήδη κατέχει, αντί να αξιοποιείται η αυτεπάγγελτη αναζήτηση μέσω διαλειτουργικότητας. Η πραγματική μεταρρύθμιση απαιτεί την αφαίρεση περιττών διοικητικών βημάτων πριν αυτά κωδικοποιηθούν σε μια πλατφόρμα.
Η Διακυβέρνηση ως Εγγυητής της Ανθεκτικότητας
Στη σύγχρονη εποχή των πολλαπλών κρίσεων, η Δημόσια Διοίκηση καλείται να επιδείξει ανθεκτικότητα. Εδώ, οι Δημόσιες Πολιτικές λειτουργούν ως το θεσμικό πλαίσιο, που διασφαλίζει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν θα δημιουργήσει νέους αποκλεισμούς (ψηφιακό χάσμα). Μια ολοκληρωμένη στρατηγική διακυβέρνησης οφείλει να προβλέπει τη συμπερίληψη όλων των κοινωνικών ομάδων, μετατρέποντας την τεχνολογία από ένα απρόσωπο εργαλείο σε έναν μηχανισμό κοινωνικής δικαιοσύνης και διαφάνειας.
Σχεδιάζοντας για τον Πολίτη: Το μοντέλο «Digital by Default»
Η σύγχρονη Διακυβέρνηση απαιτεί τη μετάβαση στο μοντέλο «Digital by Default». Αυτό σημαίνει ότι όταν σχεδιάζουμε μια νέα πολιτική —είτε αφορά την Υγεία, είτε την Παιδεία, είτε την Κοινωνική Πρόνοια—, οφείλουμε να ενσωματώνουμε τα ψηφιακά εργαλεία από το στάδιο της σύλληψης. Δεν προσθέτουμε την τεχνολογία στο τέλος ως «συμπλήρωμα», αλλά τη χρησιμοποιούμε ως το βασικό όχημα για τη λήψη αποφάσεων βάσει δεδομένων (Evidence-based Policy). Έτσι, ο σχεδιασμός μιας κοινωνικής πολιτικής μπορεί πλέον να βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα αναγκών και όχι σε υποθέσεις, επιτρέποντας την αυτόματη έγκριση παροχών χωρίς την ανάγκη ανθρώπινης παρέμβασης στο στάδιο της κρίσης. Με αυτόν τον τρόπο, η διοίκηση περνά από την απλή διεκπεραίωση στην προληπτική εξυπηρέτηση του πολίτη.
Η πρόκληση του Ανθρώπινου Δυναμικού
Καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να τελεσφορήσει αν δεν «αγκαλιαστεί» από τους ανθρώπους που καλούνται να την υλοποιήσουν στην καθημερινή επαφή με τον πολίτη. Η ανάγκη για διαρκή επιμόρφωση και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων (upskilling) των δημόσιων υπαλλήλων είναι πλέον επιτακτική. Η εκπαίδευση ενηλίκων εντός του δημόσιου τομέα πρέπει να ξεφύγει από την απλή εκμάθηση λογισμικών και να εστιάσει στη βαθιά κατανόηση των νέων μοντέλων διοίκησης. Ο υπάλληλος του μέλλοντος δεν είναι ένας απλός χειριστής συστημάτων, αλλά ένας αναλυτής δημόσιας πολιτικής. Δεν αρκεί, δηλαδή, η γνώση χρήσης ενός λογισμικού οικονομικής διαχείρισης, αλλά η ικανότητα εξαγωγής και ερμηνείας δεδομένων, που θα οδηγήσουν σε πιο αποδοτική κατανομή των δημόσιων πόρων, παράγοντας ουσιαστική δημόσια αξία.
Συμπέρασμα
Η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση είναι το μέσο, αλλά οι Δημόσιες Πολιτικές είναι ο προορισμός. Για να οικοδομήσουμε ένα κράτος πραγματικά σύγχρονο και ανθεκτικό, οφείλουμε να επενδύσουμε στη συνέργεια αυτών των δύο πεδίων. Η τεχνολογία μας δίνει τα εργαλεία, αλλά η Διακυβέρνηση μας δίνει το όραμα, τις αρχές και τη μέθοδο για να τα χρησιμοποιήσουμε προς όφελος του κοινωνικού συνόλου.
Keywords: Δημόσια Διοίκηση, Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση, Δημόσιες Πολιτικές, Ψηφιακός Μετασχηματισμός, Διακυβέρνηση, Εκπαίδευση Ενηλίκων, Μεταρρύθμιση Κράτους, Διοικητική Απλούστευση, Δημόσια Αξία, Λήψη Αποφάσεων βάσει Δεδομένων (Evidence-based Policy).
Η Χαρά Μητσογιάννη είναι στέλεχος της Δημόσιας Διοίκησης και πτυχιούχος του τμήματος Δημόσιας Διοίκησης. Κατέχει Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στη «Δημόσια Διοίκηση και Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση» (ΕΑΠ), ενώ παράλληλα είναι Μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο πρόγραμμα «Διακυβέρνηση και Δημόσιες Πολιτικές» του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Στο πλαίσιο της διαρκούς επιμόρφωσής της, εξειδικεύεται στην «Εκπαίδευση Ενηλίκων» (Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ. Παντείου Πανεπιστημίου), εστιάζοντας στην αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα και η αρθρογραφία της επικεντρώνονται στον ψηφιακό μετασχηματισμό, τον στρατηγικό σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών και την ενδυνάμωση του ανθρώπινου κεφαλαίου στον δημόσιο τομέα.
