Για να μας βλέπεις πιο συχνά στα αποτελέσματα αναζήτησης Προσθήκη της huffingtonpost.gr στην Google

Γράφει ο Στέλιος Βιρβιδάκης, Ομότιμος Καθηγητής Γνωσιολογίας και Ηθικής Φιλοσοφίας, Tμήμα ΙΦΕ (Ιστορίας Φιλοσοφίας των Επιστημών), ΕΚΠΑ

Ο   εορτασμός  της παγκόσμιας «ημέρας φιλοσοφίας» μας δίνει την αφορμή να εστιάσουμε για μια ακόμη φορά την προσοχή μας στους κυριότερους στόχους της φιλοσοφικής σκέψης και να αναλογιστούμε τη διαχρονική σημασία και την επικαιρότητά της. Η ιδιαίτερη αυτή  πνευματική δραστηριότητα καθιστά δυνατή την ανάδειξη θεμελιωδών προβλημάτων,  οριακών για  τη γνώση, τα οποία πηγαίνουν πέρα από τους ορίζοντες της επιστημονικής έρευνας. Η φιλοσοφία ως γνωσιολογία και ως οντολογία ή μεταφυσική αποσκοπεί στην αποσαφήνιση βασικών εννοιών,  στη δικαιολόγηση κεντρικών πεποιθήσεων και αντιλήψεων τις οποίες συχνά εκλαμβάνουμε ως δεδομένες, και στη διαμόρφωση μιας συνολικής, συνεκτικής εικόνας του κόσμου και της θέσης του ανθρώπου μέσα σ’αυτόν. Παράλληλα, η πρακτική φιλοσοφία αποβλέπει στην ηθική καθοδήγηση της συμπεριφοράς και στη νοηματοδότηση της ύπαρξης.   

Advertisement
Advertisement

Πρόκειται για πολύτιμη παρακαταθήκη της ιστορίας του ανθρώπινου στοχασμού που δεν περιορίζεται στη δυτική πολιτισμική παράδοση, όπως εσφαλμένα υποστηρίζεται συχνά, αλλά συγκροτεί το υπόβαθρο ενός δυναμικού διαπολιτισμικού διαλόγου.  Οπωσδήποτε, δεν ενδιαφέρει μόνο όσες και όσους έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στη μελέτη της, αλλά και κάθε άνθρωπο τον οποίο απασχολεί η βαθύτερη κατανόηση της πραγματικότητας που τον περιβάλλει και ο απώτερος αξιακός προσανατολισμός των πράξεών του.  Εκτός από ζήτηση της αλήθειας,  η φιλοσοφία αποτελούσε από την αρχαιότητα και μπορεί και σήμερα να αποτελεί  τέχνη του βίου.

Στη μετανεωτερική εποχή μας καλούμαστε να αναμετρηθούμε με πολλές και μεγάλες προκλήσεις  για την αντιμετώπιση των οποίων νιώθουμε την ανάγκη να προσφύγουμε στις ρυθμιστικές ιδέες και τα επιχειρηματολογικά εργαλεία του φιλοσοφείν. ΄Ετσι, ενώ διαπιστώνουμε την υπονόμευση πνευματικών ερεισμάτων του παρελθόντος,  την προοδευτική έκλειψη της  θρησκευτικής πίστης και την επικράτηση μηδενιστικών τάσεων, θα χρειαστεί να αναλάβουμε τη χαρτογράφηση πρωτοεμφανιζόμενων εννοιολογικών πεδίων  που προβάλλουν  μέσα από τη ραγδαία ανάπτυξη των σύγχρονων βιοιατρικών και ψηφιακών τεχνολογιών και να βρούμε λύσεις σε νέα ηθικά διλήμματα,  ασκώντας  έλεγχο στις ποικίλες διαισθήσεις μας με σκοπό την προσέγγιση μιας κατά το δυνατόν σταθερής αναστοχαστικής ισορροπίας μεταξύ θεωρητικών αρχών και καλά σταθμισμένων αξιολογικών πεποιθήσεων.  Το φάσμα της διαρκώς επιδεινούμενης κλιματικής κρίσης, οι κίνδυνοι από την επαπειλούμενη κυριαρχία της τεχνητής νοημοσύνης σε διάφορες πτυχές του ιδιωτικού και του δημόσιου βίου, η όξυνση οικονομικών και κοινωνικοπολιτικών ανισοτήτων, οι ποικίλες ανορθολογικές αποφάσεις, οι προσπάθειες επιβολής της τυφλής ισχύος και η συνέχιση βίαιων συγκρούσεων και πολεμικών συρράξεων, σε αρκετά σημεία του πλανήτη,  προκαλούν  την αίσθηση της αναγγελίας ενός δυστοπικού μέλλοντος, αν όχι και μιας ολοκληρωτικής καταστροφής, ενός πλήρους αφανισμού του κόσμου όπως τον ξέρουμε. 

Η φιλοσοφία μάς διδάσκει τον αναστοχασμό και την κριτική εγρήγορση των νοητικών μας δυνάμεων.  Παρόλο που δεν μπορεί να υποσχεθεί οποιεσδήποτε ριζικές και θαυματουργές λύσεις,  συνιστά ένα εγχείρημα αυτογνωσίας που θα μπορούσε να υποδείξει κατευθυντήριες γραμμές, δρόμους και τρόπους για την υπέρβαση των  διαφόρων αδιεξόδων, μέσω της επεξεργασίας ενός νέου ανθρωπισμού.  Μας προτείνει να ξανασκεφθούμε τα καντιανά ερωτήματa: “Τί μπορώ να γνωρίσω; τί οφείλω να πράξω; τι μου επιτρέπεται να ελπίζω: Τί είναι ο άνθρωπος;”  Σε κάθε περίπτωση, και για όσους αμφιβάλλουν για τις δυνατότητές της,  ή και μιλούν για το τέλος της,  θα υπενθυμίζαμε σήμερα, τη μέρα της φιλοσοφίας,  την προτρεπτική αριστοτελική ρήση: “Εἰ μὲν φιλοσοφητέον, φιλοσοφητέον· εἰ δὲ μὴ φιλοσοφητέον, φιλοσοφητέον· πάντως ἄρα φιλοσοφητέον”.

*

Ο Στέλιος Βιρβιδάκης σπούδασε Φιλοσοφία στο ΕΚΠΑ, Paris I (Sorbonne) και Princeton, από όπου πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα το 1984. Έχει διδάξει σε Πανεπιστήμια της Γαλλίας (Rennes, Grenoble), της Ιαπωνίας (Keio), της Κύπρου και της Κίνας (Wuhan). Είναι εκπρόσωπος της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας στη Διοικούσα Επιτροπή της FISP (Fédération internationale des sociétés philosophiques). Έχει τιμηθεί με τον τίτλο Chevalierdans l ‘ordre des Palmes Acadé miques από τη Γαλλική Κυβέρνηση.