Στο Τρόμσο, μια πόλη της βόρειας Νορβηγίας, περίπου 300 χιλιόμετρα βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, ο ήλιος δεν ανατέλλει από τα τέλη Νοεμβρίου έως τα μέσα Ιανουαρίου. Κι όμως, για τον καθηγητή Ψυχολογίας Γιοάρ Βίτερσε, η περίοδος της πολικής νύχτας -συνθήκη η οποία μοιάζει εξαιρετικά ιδιότυπη για εμάς που ζούμε στο φως της Μεσογείου- δεν αποτελεί απαραίτητα μια δυσάρεστη εμπειρία. Αντιθέτως, βρίσκει ομορφιά στο χιόνι, στη γαλήνη και στους πιο αργούς ρυθμούς της καθημερινότητας.
Ο Βίτερσε, καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Αρκτικό Πανεπιστήμιο της Νορβηγίας (UiT), μελετά εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες την ανθρώπινη ευημερία. Σε συνέντευξή του στο Psychology Today, παρουσιάζει πέντε ευρήματα και παρατηρήσεις που ανατρέπουν ορισμένες από τις πιο διαδεδομένες αντιλήψεις μας για την ευτυχία.
Πώς ορίζεται, όμως, η ευτυχία; Κατά τον Νορβηγό επιστήμονα, ο συντομότερος ορισμός της ευημερίας είναι να μας αρέσει η ζωή μας. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αισθανόμαστε διαρκώς χαρούμενοι.
Μια καλή ζωή περιλαμβάνει τόσο την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση όσο και το νόημα, την προσωπική ανάπτυξη και την προσπάθεια να γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι.
1. Μια καλή ζωή δεν σημαίνει ότι είμαστε πάντα μέσα στην καλή χαρά
Θα επιλέγαμε μια ζωή χωρίς καθόλου θλίψη, απογοήτευση ή δυσάρεστα συναισθήματα; Η απάντηση δεν είναι τόσο αυτονόητη όσο φαίνεται.
Σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2026 στο Journal of Happiness Studies, με τη συμμετοχή του Βίτερσε, οι ερευνητές εξέτασαν ποια συναισθηματική ισορροπία θεωρούν ιδανική οι άνθρωποι.
Στην πρώτη μελέτη, με 352 συμμετέχοντες από τις ΗΠΑ, οι περισσότεροι δεν επέλεξαν μια ζωή απαλλαγμένη από κάθε αρνητικό συναίσθημα. Αντιθέτως, οι απαντήσεις τους έδειξαν ότι θεωρούσαν επιθυμητή την παρουσία ενός μικρού ποσοστού δυσάρεστων συναισθημάτων, περίπου 10% έως 13%.
Όπως εξηγεί ο Βίτερσε, τα αρνητικά συναισθήματα έχουν τη δική τους λειτουργία. Ο πόνος, για παράδειγμα, μας προειδοποιεί για έναν κίνδυνο, ενώ η θλίψη μπορεί να αποτελεί φυσική αντίδραση σε μια απώλεια.
Άλλωστε, όσα δίνουν νόημα στη ζωή μας, από τις προσωπικές σχέσεις έως την επίτευξη σημαντικών στόχων, συχνά απαιτούν προσπάθεια και συνεπάγονται δυσκολίες.
2. Οι αξίες μας είναι πιο ευέλικτες απ’ όσο πιστεύουμε
Συνηθίζουμε να θεωρούμε ότι οι αξίες μας αποτελούν ένα σταθερό σύνολο αρχών που καθοδηγεί κάθε επιλογή μας. Στην πραγματικότητα, όμως, η προτεραιότητα που τους δίνουμε μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τις περιστάσεις.
Ο Βίτερσε εξηγεί ότι οργανώνουμε τις αξίες μας με έναν τρόπο που μας επιτρέπει να επικεντρωνόμαστε σε όσα έχουν σημασία κάθε δεδομένη στιγμή. Αν, για παράδειγμα, εργαζόμαστε συγκεντρωμένοι και ξαφνικά ακούσουμε το παιδί μας να κλαίει, οι προτεραιότητές μας αναδιατάσσονται αμέσως.
Αυτό δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε τις βαθύτερες πεποιθήσεις μας. Αντιθέτως, ορισμένες αξίες, ιδίως οι ηθικές, εξακολουθούν να μας δεσμεύουν ακόμη και όταν η τήρησή τους δεν μας προσφέρει άμεση ευχαρίστηση.
Επομένως, το να παραμένουμε πιστοί στις αξίες μας δεν σημαίνει απαραίτητα να ακολουθούμε ό,τι αισθανόμαστε αυθόρμητα, αλλά να αναγνωρίζουμε τι θεωρούμε πραγματικά σημαντικό έπειτα από ώριμη σκέψη.
3. Μπορούμε να αξιολογήσουμε ολόκληρη τη ζωή μας μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα
Η ζωή μας αποτελείται από αμέτρητες εμπειρίες, σχέσεις, επιτυχίες, απογοητεύσεις και επιλογές. Κι όμως, όταν κάποιος μας ρωτήσει πόσο ικανοποιημένοι είμαστε συνολικά από αυτήν, συνήθως μπορούμε να απαντήσουμε σχεδόν αμέσως.
Αυτό προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον στους επιστήμονες, καθώς συχνά δυσκολευόμαστε να πάρουμε πολύ απλούστερες αποφάσεις, όπως ποιο ρούχο να αγοράσουμε.
Σύμφωνα με την ερμηνεία του Βίτερσε, η ικανότητα να διαμορφώνουμε γρήγορες αξιολογήσεις έχει πιθανότατα εξελικτική χρησιμότητα. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος χρειάζεται να εκτιμά καταστάσεις χωρίς να αφιερώνει κάθε φορά πολύ χρόνο σε μια εξαντλητική ανάλυση.
Ωστόσο, αυτή η άμεση αίσθηση ικανοποίησης δεν αποτυπώνει απαραίτητα όλες τις διαστάσεις μιας καλής ζωής.
4. Θεωρούμε σημαντικότερο να είμαστε καλοί άνθρωποι παρά να αισθανόμαστε καλά
Ίσως το πιο απροσδόκητο στοιχείο αφορά τη σχέση ανάμεσα στην ηθική και στην προσωπική ευτυχία.
Ο Βίτερσε αναφέρει ότι, σε τουλάχιστον 15 διαφορετικά δείγματα συμμετεχόντων που έχει εξετάσει, έθεσε το ερώτημα τι θεωρούν σημαντικότερο: να είναι ηθικά καλοί άνθρωποι ή να αισθάνονται ικανοποιημένοι από τη ζωή τους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το 80% έως 90% επέλεξε την ηθική ακεραιότητα.
Εντούτοις, όταν οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να συγκρίνουν την πραγματική συμπεριφορά τους με το πόσο ηθικοί θα επιθυμούσαν να είναι, η απόσταση ανάμεσα στο ιδανικό και στην πραγματικότητα δεν φάνηκε να επηρεάζει ιδιαίτερα τη συνολική ικανοποίησή τους από τη ζωή.
Αντιθέτως, οι αποκλίσεις ανάμεσα στα ευχάριστα συναισθήματα που επιθυμούσαν να βιώνουν και σε εκείνα που πράγματι βίωναν είχαν μεγαλύτερη σημασία.
Ο ερευνητής εκτιμά ότι αυτό συμβαίνει επειδή αξιολογούμε αυθόρμητα τη ζωή μας με βάση το πόσο καλά αισθανόμαστε, ενώ η ηθική απαιτεί περισσότερο συνειδητό στοχασμό.
5. Η ευτυχία είναι δυσκολότερο να μετρηθεί απ’ όσο νομίζουμε
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν συχνά ερωτηματολόγια που ζητούν από τους ανθρώπους να αξιολογήσουν πόσο ευτυχισμένοι ή ικανοποιημένοι αισθάνονται.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Βίτερσε, τέτοιες μετρήσεις αποτυπώνουν ευκολότερα την ηδονική διάσταση της ευτυχίας, δηλαδή την ευχαρίστηση, τα θετικά συναισθήματα και την προσωπική ικανοποίηση.
Πολύ δυσκολότερο είναι να μετρηθεί η ευδαιμονική διάσταση της ευημερίας, που συνδέεται με την ανάπτυξη των δυνατοτήτων μας, το νόημα της ζωής, τις αξίες και την προσωπική εξέλιξη.
Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να αντιμετωπίζει μια απαιτητική περίοδο, να αισθάνεται κουρασμένος ή απογοητευμένος, αλλά ταυτόχρονα να θεωρεί ότι η ζωή του έχει ουσιαστικό περιεχόμενο.
Για να κατανοήσουμε τι σημαίνει πραγματικά να ζούμε καλά, υποστηρίζει ο Βίτερσε, χρειάζεται να εξετάζουμε και τις δύο διαστάσεις.
Τελικά, ίσως μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από την ευτυχία είναι η προσδοκία ότι αποτελεί μια διαρκή κατάσταση έντονης χαράς. Τα συναισθήματα, όμως, μεταβάλλονται διαρκώς. Και μια ουσιαστική ζωή δεν χαρακτηρίζεται μόνο από τις ευχάριστες στιγμές της, αλλά και από όσα μαθαίνουμε, δημιουργούμε και καταφέρνουμε μέσα από τις δυσκολίες.
Με πληροφορίες από Psychology Today, Journal of Happiness Studies, OECD