Στο ποδόσφαιρο ζητάμε από μια ομάδα να κυνηγά τη νίκη μέχρι το τελευταίο λεπτό. Ακούγεται αυτονόητο. Υπάρχουν, όμως, στιγμές που αυτή η προτροπή μπορεί να οδηγήσει σε μια λανθασμένη απόφαση. Διότι ο πραγματικός στόχος μιας ομάδας σε μια διοργάνωση είναι η πρόκριση. Και η νίκη σε έναν συγκεκριμένο αγώνα έχει αξία στον βαθμό που υπηρετεί αυτόν τον στόχο.
Η τελευταία αγωνιστική του ομίλου της Εθνικής μας στο Nations League προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου η Ελλάδα αντιμετωπίζει τη Σερβία και η Γερμανία υποδέχεται την Ολλανδία. Πριν από τους αγώνες, η Ολλανδία έχει 11 βαθμούς και η Ελλάδα με τη Γερμανία από οκτώ. Η Εθνική υπερέχει στην ισοβαθμία με τους Γερμανούς, έχοντας μία νίκη και μία ισοπαλία στις μεταξύ τους αναμετρήσεις.
Ας υποθέσουμε ότι και οι δύο αγώνες τελειώνουν ισόπαλοι. Η Ολλανδία φτάνει τους 12 βαθμούς, ενώ Ελλάδα και Γερμανία τους εννέα. Σε αυτή την περίπτωση προκρίνεται στα προημιτελικά η Ελλάδα μαζί με την Ολλανδία, χάρη στα αποτελέσματά της απέναντι στη Γερμανία.
Αν, αντίθετα, κερδίσουν και η Ελλάδα και η Γερμανία, προκύπτει τριπλή ισοβαθμία στους 11 βαθμούς. Στη μικρή βαθμολογία των μεταξύ τους αγώνων, και οι τρεις ομάδες θα έχουν από πέντε βαθμούς. Η κατάταξη περνά τότε στη διαφορά τερμάτων, όπου η βαριά ήττα της Ελλάδας από την Ολλανδία μάς έχει φέρει σε εξαιρετικά δυσμενή θέση. Με τα συνήθη ποδοσφαιρικά σκορ μιας γερμανικής νίκης, η Ελλάδα αποκλείεται ακόμη κι αν νικήσει τη Σερβία. Μόνο μια εξωπραγματικά μεγάλη σε έκταση νίκη της Γερμανίας θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την εικόνα εις βάρος της Ολλανδίας.
Εδώ ακριβώς αρχίζει η στρατηγική.
Ας φανταστούμε ότι πλησιάζουμε στο τέλος και το Ελλάδα–Σερβία παραμένει 0-0. Το ίδιο ισχύει και για το Γερμανία–Ολλανδία. Ποια πρέπει να είναι η προτεραιότητά μας;
Η διαφύλαξη του αποτελέσματος που μας δίνει την πρόκριση
Μια ελληνική νίκη, όσο ο άλλος αγώνας παραμένει ισόπαλος, δεν αλλάζει το ποιος προκρίνεται. Μια ελληνική ήττα, όμως, αλλάζει τα πάντα. Επομένως, μια μαζική προώθηση παικτών που αφήνει την άμυνα εκτεθειμένη μπορεί να προσθέτει μεγάλο κίνδυνο χωρίς αντίστοιχο όφελος για την πρόκριση.
Ακόμη κι αν η Γερμανία προηγηθεί με ένα συνηθισμένο σκορ, μια ελληνική νίκη δεν λύνει το πρόβλημά μας. Η ισοπαλία, ωστόσο, διατηρεί την πιθανότητα πρόκρισης εφόσον η Ολλανδία ισοφαρίσει. Η διατήρηση αυτής της δυνατότητας έχει μεγαλύτερη στρατηγική αξία από μια απερίσκεπτη επίθεση για τη νίκη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι σταματάς να παίζεις, ότι παραχωρείς την πρωτοβουλία ή ότι αρνείσαι μια καλή ευκαιρία για γκολ. Η παθητική άμυνα μπορεί επίσης να αποδειχθεί επικίνδυνη. Σημαίνει ότι κρατάς την οργάνωσή σου, ελέγχεις τον ρυθμό και επιλέγεις επιθέσεις που δεν διαλύουν την αμυντική σου ισορροπία. Σημαίνει, επίσης, ότι ο πάγκος γνωρίζει συνεχώς τι συμβαίνει στον παράλληλο αγώνα και μεταφέρει καθαρές οδηγίες.
Το 2004 μάς προσφέρει μια συγκλονιστική υπενθύμιση
Στον τελευταίο αγώνα των ομίλων του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος, η Ελλάδα αντιμετώπιζε την ήδη αποκλεισμένη Ρωσία. Βρέθηκε να χάνει 2-0, πριν ο Ζήσης Βρύζας μειώσει σε 2-1. Με την Πορτογαλία να προηγείται της Ισπανίας στον παράλληλο αγώνα, αυτή η ήττα αρκούσε για να προκριθούμε. Ένα ακόμη ρωσικό γκολ, όμως, θα μας έστελνε σπίτι.
Και στο 87ο λεπτό, αυτό το γκολ παραλίγο να έρθει. Ο Κιριτσένκο βρέθηκε μπροστά στην ελληνική εστία, σχεδόν πάνω στη γραμμή του τέρματος, και έχασε μια απίστευτη ευκαιρία. Η Ελλάδα γλίτωσε. Μαζί της γλίτωσε και η συνέχεια μιας ιστορίας που κανείς μας δεν μπορούσε ακόμη να φανταστεί.
Αν εκείνη η μπάλα είχε καταλήξει στα δίχτυα και το 3-1 παρέμενε, η πορεία μας θα είχε τελειώσει εκεί, στη φάση των ομίλων. Δεν θα υπήρχε η νίκη επί της Γαλλίας. Δεν θα υπήρχε το γκολ του Δέλλα απέναντι στην Τσεχία. Δεν θα υπήρχε ο τελικός της Λισαβόνας, η κεφαλιά του Χαριστέα, η Ελλάδα στην κορυφή της Ευρώπης.
Ολόκληρο εκείνο το ανεπανάληπτο καλοκαίρι κρεμάστηκε, για μια στιγμή, από την κατάληξη μιας μπάλας μπροστά στην εστία μας.
Αυτή η εικόνα εξηγεί πόσο μεγάλη σημασία έχει η διαχείριση του ρίσκου. Όταν ένα αποτέλεσμα σου δίνει την πρόκριση, οφείλεις να σταθμίσεις πολύ προσεκτικά τι κερδίζεις κυνηγώντας κάτι περισσότερο και τι μπορείς να χάσεις αφήνοντας τον αντίπαλο να σε απειλήσει.
Η επιτυχία που ακολούθησε δεν πρέπει να μας κάνει να ξεχνάμε πόσο κοντά βρεθήκαμε στον αποκλεισμό. Το τρόπαιο που σηκώσαμε στη Λισαβόνα παραλίγο να χαθεί προτού καν φτάσουμε στα προημιτελικά.
Το ίδιο ερώτημα εμφανίζεται στις επιχειρήσεις, στις διαπραγματεύσεις και στις προσωπικές μας επιλογές: τι ακριβώς προσπαθούμε να πετύχουμε; Και πόσο διακινδυνεύουμε αυτό που ήδη έχουμε, επιδιώκοντας κάτι που προσθέτει ελάχιστα στον ουσιαστικό μας στόχο;
Μια επιχείρηση μπορεί να διακινδυνεύσει τη σταθερότητά της κυνηγώντας μια ακόμη συμφωνία. Μια διαπραγμάτευση μπορεί να καταρρεύσει επειδή κάποιος επιμένει σε μια τελευταία, δευτερεύουσα παραχώρηση. Η επιθυμία για το επιπλέον κέρδος μπορεί να μας κάνει να υποτιμήσουμε την αξία όσων έχουμε ήδη εξασφαλίσει.
Η στρατηγική απαιτεί να ξεχωρίζουμε το επιθυμητό από το αναγκαίο. Να αναγνωρίζουμε πότε αξίζει να επιτεθούμε και πότε προέχει να προστατεύσουμε τη θέση μας. Να προσαρμόζουμε τις αποφάσεις μας στα δεδομένα, ακόμη κι όταν το συναίσθημα μάς σπρώχνει αλλού.
Στο τέλος ενός αγώνα, η ωριμότητα μιας ομάδας φαίνεται και από το αν γνωρίζει ποιο αποτέλεσμα χρειάζεται πραγματικά. Μερικές φορές, η πιο σημαντική νίκη είναι η πρόκριση που εξασφάλισες κρατώντας μια ισοπαλία.
