Κάθε λεπτό δημοσιεύονται εκατομμύρια αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, ανεβαίνουν χιλιάδες ώρες βίντεο, δημιουργούνται νέα podcasts, newsletters, άρθρα και εικόνες. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει επιταχύνει αυτή τη διαδικασία σε βαθμό που πριν από λίγα χρόνια θα φάνταζε αδιανόητη. Ένα άτομο μπορεί πλέον να παράγει σε μία ημέρα περιεχόμενο που παλαιότερα απαιτούσε ολόκληρη ομάδα και εβδομάδες εργασίας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι κάθε λεπτό ανεβαίνουν στο YouTube περισσότερες από 500 ώρες νέου βίντεο. Μέσα σε μία μόνο ημέρα προστίθενται πάνω από 720.000 ώρες περιεχομένου. Πρόκειται για όγκο περιεχομένου που κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να παρακολουθήσει ούτε σε πολλές ζωές. Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε η ίδια η OpenAI το 2025 μόνο το ChatGPT δέχεται πλέον περισσότερα από 2,5 δισεκατομμύρια αιτήματα και ερωτήσεις ημερησίως, αριθμός που αποτυπώνει το μέγεθος της νέας μηχανής παραγωγής πληροφορίας που έχουμε δημιουργήσει.
Τα μεγέθη αυτά δεν δείχνουν απλώς την έκταση της ψηφιακής παραγωγής. Δείχνουν και το χάσμα που μεγαλώνει ανάμεσα σε όσα δημιουργούνται και σε όσα μπορούμε πραγματικά να αφομοιώσουμε.
Η παραγωγή περιεχομένου αυξάνεται με εκθετικούς ρυθμούς. Είναι δε τόσο έντονη που πολλές φορές αντί να λειτουργεί λυτρωτικά, λειτουργεί αγχωτικά. Βλέπετε, η ανθρώπινη προσοχή παραμένει σταθερή. Η ημέρα εξακολουθεί να έχει μόνο 24 ώρες. Ο εγκέφαλός μας εξακολουθεί να έχει συγκεκριμένα όρια συγκέντρωσης, επεξεργασίας και μνήμης.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη εξέλιξη. Η υπερπροσφορά πληροφορίας συνοδεύεται και από μια δεύτερη μεταβολή: την αυξανόμενη κυριαρχία της εικόνας έναντι του κειμένου. Οι εικόνες και τα σύντομα βίντεο μεταδίδουν πληροφορίες ταχύτερα και με μικρότερη γνωστική προσπάθεια. Όμως η ταχύτητα δεν ταυτίζεται πάντοτε με την κατανόηση. Συχνά δημιουργείται η αίσθηση ότι γνωρίζουμε ένα θέμα επειδή το είδαμε να περνά μπροστά από τα μάτια μας, χωρίς να έχουμε αφιερώσει τον χρόνο που απαιτείται για να το επεξεργαστούμε σε βάθος. Έτσι, η απόσταση ανάμεσα στην έκθεση στην πληροφορία και την πραγματική κατανόηση τείνει να μεγαλώνει. Με αυτόν τον τρόπο, ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της πληροφορίας μετατρέπεται σε πλεόνασμα που παραμένει αναξιοποίητο.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση της ψηφιακής εποχής.
Για αιώνες, η ανθρωπότητα ζούσε σε καθεστώς έλλειψης πληροφορίας. Τα βιβλία ήταν δυσεύρετα, η γνώση περιορισμένη και η πρόσβαση σε αξιόπιστες πηγές προνόμιο των λίγων. Η πρόοδος συνδεόταν με τη δυνατότητα παραγωγής και διάδοσης περισσότερης γνώσης.
Σήμερα, για πρώτη φορά στην ιστορία, η πληροφορία δεν είναι το σπάνιο αγαθό. Αντίθετα έρχεται κατά ριπάς, με τρόπο που δημιουργεί σύγχυση ή απλή, παθητική παρατήρηση χωρίς ουσιαστική επεξεργασία. Όσο περισσότερη έρχεται, τόσο λιγότερο την επεξεργαζόμαστε.
Ο νομπελίστας οικονομολόγος και πρωτοπόρος της επιστήμης της διοίκησης, Herbert Simon, είχε διατυπώσει ήδη από τη δεκαετία του 1970 μια πρόβλεψη που αποδεικνύεται εξαιρετικά επίκαιρη: «Ο πλούτος της πληροφορίας δημιουργεί φτώχεια προσοχής». Όσο περισσότερη πληροφορία παράγεται, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αποφασίσουμε πού θα στρέψουμε την προσοχή μας.
Κάποιοι θα έλεγαν ότι αυτή η αφθονία έχει και θετικό πρόσημο: επιτρέπει πρόσβαση σε γνώση που πριν ήταν προσιτή μόνο σε λίγους, και δίνει φωνή σε δημιουργούς που παλαιότερα δεν θα έβρισκαν ποτέ ακροατήριο. Το πρόβλημα όμως δεν είναι η ύπαρξη της πληροφορίας καθαυτή. To πρόβλημα έγκειται στην αδυναμία μας να επεξεργαστούμε την πληροφορία με τον ρυθμό που παράγεται.
Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να ενισχύσει ακριβώς αυτή την τάση. Το κόστος παραγωγής περιεχομένου μειώνεται δραματικά. Ένα άρθρο, μια εικόνα ή ένα βίντεο μπορούν πλέον να δημιουργηθούν μέσα σε λίγα λεπτά. Αν αύριο διπλασιαστεί ο αριθμός των βίντεο που παράγονται παγκοσμίως, κανείς δεν θα αποκτήσει διπλάσιο χρόνο για να τα παρακολουθήσει.
Αυτό δημιουργεί μια νέα οικονομική πραγματικότητα. Οι δημιουργοί περιεχομένου δεν ανταγωνίζονται πλέον για την παραγωγή πληροφορίας. Ανταγωνίζονται για ένα πολύ πιο περιορισμένο αγαθό: λίγα δευτερόλεπτα ανθρώπινης προσοχής.
Ως φυσικό επακόλουθο η αξία μετατοπίζεται σταδιακά από τη δημιουργία προς την επιλογή. Σε έναν κόσμο όπου το περιεχόμενο είναι άφθονο, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όσοι μπορούν να το φιλτράρουν, να το οργανώσουν και να το αξιολογήσουν. Η επιμέλεια της πληροφορίας, η αξιοπιστία και η εμπιστοσύνη μετατρέπονται σε σημαντικότερα περιουσιακά στοιχεία από την ίδια την παραγωγή.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα συνεχίσουμε να δημιουργούμε περισσότερο περιεχόμενο. Αυτό θεωρείται σχεδόν βέβαιο. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα μάθουμε να ζούμε μέσα σε αυτή την αφθονία χωρίς να χαθούμε μέσα στον θόρυβο.
Ίσως η επόμενη μεγάλη δεξιότητα του 21ου αιώνα να μην είναι η δημιουργία περισσότερης πληροφορίας, αλλά η ικανότητα να ξεχωρίζουμε ποια πληροφορία αξίζει πραγματικά τον χρόνο μας. Διότι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της ατελείωτης παραγωγής περιεχομένου, το πιο σπάνιο αγαθό δεν είναι η γνώση. Είναι η προσοχή.
