Η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου αποτελεί τα τελευταία χρόνια πεδίο αυξημένου γεωστρατηγικού και γεωοικονομικού ενδιαφέροντος καθώς οι περιφερειακές συνεργασίες αλλά και οι διακρατικοί ανταγωνισμοί συνθέτουν ένα ρευστό και περίπλοκο πεδίο που βρίσκεται σε αναδιάταξη. Επιπρόσθετα, το αυξημένο ενδιαφέρον που επιδεικνύουν για την Ανατολική Μεσόγειο οι διεθνείς δρώντες, επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την περιοχή η οποία συνδυάζει κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, σημαντικούς υποθαλάσσιους ενεργειακούς πόρους και μερικές από τις σημαντικότερες διεθνείς συγκρούσεις (Κυπριακό και Παλαιστινιακό ζήτημα) επιτείνοντας την περιφερειακή αστάθεια.
Η αστάθεια λοιπόν που χαρακτηρίζει την περιοχή, έχει οξυνθεί επικίνδυνα την τελευταία δεκαετία καθώς οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, ο πόλεμος στη Λωρίδα της Γάζας αλλά και η σύγκρουση του Ισραήλ με το Ιράν και τον λεγόμενο Άξονα της Αντίστασης έχουν δημιουργήσει νέα δεδομένα στην ευρύτερη περιοχή. Επιπρόσθετα, οι πόλεμοι δια αντιπροσώπων (proxy wars) όπως στην περίπτωση της Λιβύης και της Συρίας, ο κατακερματισμός του Λιβάνου, η αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας, οι αυξανόμενες προσφυγικές ροές καθώς και οι ανταγωνισμοί στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, έχουν αναδείξει νέα προβλήματα ασφάλειας και ενεργειακής ασφάλειας επίσης.
Εντός του παραπάνω πλαισίου, τον τελευταίο καιρό παρατηρείται η επαναπροσέγγιση της Τουρκίας με την Αίγυπτο μετά από σχεδόν μια δεκαετία εχθρότητας και ψυχρών σχέσεων, η οποία αναμφίβολα σηματοδοτεί μια θετική εξέλιξη για την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Η πόλωση στην σχέση των δυο χωρών είχε ως απαρχή το στρατιωτικό πραξικόπημα του Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι στην Αίγυπτο και την ανατροπή της Κυβέρνησης Μόρσι το 2013. Ακολούθησαν οι βαρυσήμαντες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τον Αιγύπτιο Πρόεδρο αποκαλώντας τον «τύραννο, δικτάτορα, και δολοφόνο των δημοκρατιών».
Συνέπεια των παραπάνω ήταν η απέλαση του Τούρκου πρέσβη από το Κάιρο (σε αντίστοιχη κίνηση προέβη και η Τουρκία) γεγονός που υποβάθμισε τις διπλωματικές σχέσεις με την Άγκυρα, προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα την επόμενη χρονιά (2014) ασκώντας ανοιχτά πιέσεις κατά της τουρκικής υποψηφιότητας για την ανάληψη έδρας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στα χρόνια που ακολούθησαν, οι δυο χώρες βρέθηκαν αρκετές φορές σε αντίπαλα στρατόπεδα, τόσο στους εμφύλιους πολέμους της Συρίας και της Λιβύης, όσο και στο ενεργειακό πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι ραγδαίες εξελίξεις που παρατηρούνται παγκοσμίως και επηρεάζουν -και- την Ανατολική Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή, έχουν αποσαθρώσει τις ήδη ασταθείς περιφερειακές ισορροπίες οδηγώντας μερίδα κρατών να επαναχαράξουν την πολιτική που ακολουθούσαν έναντι των λοιπών περιφερειακών δρώντων. Η αρχή της εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου πραγματοποιήθηκε στο παγκόσμιο κύπελλο του Κατάρ τον Δεκέμβριο του 2022. Ακολούθησε η επίσημη ανταλλαγή και ο αμοιβαίος διορισμός πρέσβεων το καλοκαίρι του 2023 κι έκτοτε έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές συναντήσεις/επισκέψεις σε ανώτατο επίπεδο. Συγκεκριμένα, τον Φεβρουάριο του 2024 ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επισκέφθηκε την Αίγυπτο για πρώτη φορά από το 2012, ενώ ανταπέδωσε την επίσκεψη και ο Πρόεδρος της Αιγύπτου τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει και με την ιεραρχία ισχύος σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο να αναδιαμορφώνεται διαρκώς, Αίγυπτος και Τουρκία επιχειρούν να ενισχύσουν την συνεργασία τους και να διαχειριστούν τις μεταξύ τους διαφορές, με στόχο την εξυπηρέτηση των περιφερειακών και εθνικών τους συμφερόντων.
Σε περιφερειακό επίπεδο, η Τουρκία επιχειρεί μέσα από την συγκεκριμένη πολιτική επαναπροσέγγισης να αποκτήσει νέα ερείσματα έναντι του Ισραήλ και της πολιτικής που ακολουθεί το Τελ-Αβίβ στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα όσον αφορά τη Λωρίδα της Γάζας και τη Συρία. Ειδικότερα, όσον αφορά τον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας, Αίγυπτος και Τουρκία επιχειρούν τον τελευταίο καιρό μέσω διπλωματικών διεργασιών να καταστήσουν εφικτή την ειρήνη μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, προσπαθώντας ταυτόχρονα να βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση της -κατεστραμμένης από τον πόλεμο- περιοχής.
Στο συριακό πεδίο, αμφότερες ακολουθούν κοινή γραμμή επικροτώντας την προσπάθεια «μεταμόρφωσης» της χώρας δια μέσου της πολιτικής ενότητας που επιχειρεί να υλοποιήσει ο μεταβατικός Πρόεδρος αλ-Σάρα. Τέλος, στο ζήτημα της Λιβύης που αποτελούσε για χρόνια ένα «παίγνιο μηδενικού αθροίσματος» και για τις δυο χώρες, συμφωνήθηκε η σύμπραξη με στόχο τη διατήρηση της ενότητας και της ακεραιότητας της χώρας μέσω της επίτευξης μόνιμης σταθερότητας.
Ωστόσο πέρα από τη συνεργασία τους σε αρκετά καίρια ζητήματα, ενυπάρχουν ακόμα αρκετά εμπόδια και διαφωνίες μεταξύ τους, τα οποία θα πρέπει να αμβλυνθούν ως έναν βαθμό, προκειμένου να μην υπάρχουν ρήγματα στις μεταξύ τους σχέσεις.
Συγκεκριμένα στο πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου, ο άξονας Αιγύπτου-Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ και οι τριμερείς συνεργασίες αυτών, όπως επίσης και το ενεργειακό Φόρουμ East Med Gas Forum, αποτελούν ανοιχτά ζητήματα για την Τουρκία και της βλέψεις αυτής στην περιοχή, μέσω του δόγματος της Γαλάζιας Πατρίδας.
Παράλληλα, τα ζητήματα οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών και εκμετάλλευσης των ενεργειακών πόρων στο πεδίο της Λεβαντίνης προσδίδουν μια ακόμα δύσκολη εξίσωση, την οποία πρέπει να επιλύσουν τα περιφερειακά κράτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το πεδίο του Κέρατος της Αφρικής, με την τουρκική πολιτική να προσπαθεί να εμβαθύνει τους δεσμούς της με τα αφρικανικά κράτη και ειδικότερα με το Σουδάν που βρίσκεται στη δίνη ενός αιματηρού εμφυλίου από το 2023 και την Αιθιοπία, με την οποία η Αίγυπτος έχει ανοιχτή διαμάχη όσον αφορά τα ύδατα του Νείλου ποταμού και το «Μεγάλο Φράγμα της Αιθιοπικής Αναγέννησης» (GERD).
Σε εγχώριο επίπεδο, και τα δυο κράτη προσπαθούν να τονώσουν τις δοκιμαζόμενες οικονομίες τους, μέσα από μια πληθώρα συμφωνιών που έχουν υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2024 καθώς και τον Φεβρουάριο του 2026. Η επέκταση των οικονομικών δεσμών με στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 15 δισεκατομμύρια δολάρια, αποτελεί προτεραιότητα και για τις δύο κυβερνήσεις και αντικατοπτρίζει την από κοινού προσπάθεια να καταστούν οι εμπορικές συμφωνίες ανεπηρέαστες έναντι των πολιτικών διαφωνιών τους.
Πέρα όμως από τις διμερείς εμπορικές συμφωνίες, άξιο μνείας αποτελούν και οι συμφωνίες πώλησης αμυντικού εξοπλισμού (πυρομαχικά και drones) και συστημάτων αεράμυνας αξίας 350 εκατ. δολαρίων, καθώς και η επανέναρξη των κοινών στρατιωτικών ασκήσεων μεταξύ των δυο χωρών με αφετηρία την άσκηση «Θάλασσα Φιλίας» που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, οδηγώντας στην υπογραφή συμφωνίας στρατιωτικής συνεργασίας στο Κάιρο την 4η Φεβρουαρίου 2026.
Εν κατακλείδι, η αλλαγή στάσης της Τουρκίας μπορεί να συνοψιστεί στο απόφθεγμα του Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ: «το χθες είναι χθες, το σήμερα είναι σήμερα». Η επαναπροσέγγιση της Τουρκίας με την Αίγυπτο είναι η πλέον εντυπωσιακή από αυτές που έχει επιχειρήσει τα τελευταία χρόνια (Ελλάδα, Σαουδική Αραβία και Η.Α.Ε.) κυρίως λόγω της στρατηγικής επιλογής που υιοθέτησε η Άγκυρα την επαύριον των αραβικών εξεγέρσεων σχετικά με την στήριξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και των απανταχού καταπιεζόμενων μουσουλμάνων.
Η Αίγυπτος από την πλευρά της όντας αποδυναμωμένη από τις εσωτερικές κοινωνικο-οικονομικές της δυσκολίες, επιχειρεί να ανακτήσει τη χαμένη θέση της στις περιφερειακές υποθέσεις αλλά και στον αραβικό κόσμο. Ωστόσο, η προσπάθεια συμπόρευσης των δυο κρατών σε έναν κόσμο που διαρκώς αλλάζει και επηρεάζει άμεσα το περιφερειακό υποσύστημα της Ανατολικής Μεσογείου, θα φανεί στην πράξη -και- από την κοινή προσπάθεια που θα καταβάλλουν τα δυο μέρη προκειμένου να αμβλύνουν ως έναν βαθμό τις διαφορές/διαφωνίες τους.
Συναφώς, η επαναπροσέγγιση Αιγύπτου-Τουρκίας μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές περιφερειακές δυναμικές και θέτει νέα δεδομένα για την σταθερότητα και την ειρήνευση στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, σε μια ιστορική περίοδο η οποία χαρακτηρίζεται από τις στρατηγικές επιλογές των κρατών που παραπέμπουν σε σκοτεινές περιόδους του περασμένου αιώνα.
Η νέα αυτή συνθήκη που έχει δημιουργηθεί στην Ανατολική Μεσόγειο από την επαναπροσέγγιση Τουρκίας-Αιγύπτου μπορεί να ερμηνευθεί ως μια σημαντική συνιστώσα στην προσπάθεια επίτευξης σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Ωστόσο για την χώρα μας, η προσέγγιση της Άγκυρας με το Κάιρο παρακολουθείται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, εγείροντας σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τις μακροπρόθεσμες περιφερειακές εξελίξεις, βλέποντας την Τουρκία να αποτελεί κομβικό παράγοντα σε αρκετά επίπεδα.
Τούτων λεχθέντων, η χώρα μας πρέπει να συνεχίσει να διατηρεί ανοιχτούς δίαυλους επικοινωνίας με όλα τα κράτη της Ανατολικής Μεσογείου, εστιάζοντας στην συνεχόμενη εμβάθυνση των σχέσεων της με την Αίγυπτο, όπως αυτές έχουν οικοδομηθεί μέσα από τον τριμερή άξονα Ελλάδος-Αιγύπτου-Κύπρου. Πρέπει να καταστεί σαφές, ότι παρά το καλό κλίμα που επιχειρεί να υιοθετήσει η Τουρκία με αρκετούς περιφερειακούς δρώντες της περιοχής, οι προθέσεις της για περιφερειακή ηγεμονία και τα όνειρα αυτής για αναβίωση της πάλαι ποτέ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν θα πάψουν ποτέ να υφίστανται.
