Ένα πτώμα που μεγαλώνει ανεξέλεγκτα μέσα σε ένα διαμέρισμα πυροδοτεί μια σειρά παράδοξων και απρόβλεπτων καταστάσεων, ανατρέποντας την καθημερινότητα ενός ζευγαριού. Αυτό που αρχικά μοιάζει με μια αλλόκοτη, σχεδόν κωμική συνθήκη, εξελίσσεται σταδιακά σε έναν ασφυκτικό κόσμο, όπου το παράλογο εισβάλλει στο οικείο και όσα παραμένουν κρυμμένα διεκδικούν όλο και περισσότερο χώρο.
Το έργο του Ευγένιου Ιονέσκο «Αμεντέ (ή πώς να το ξεφορτωθούμε)» είναι η νέα παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, που θα κάνει πρεμιέρα στις 4 Δεκεμβρίου, στο Φουαγιέ του Θεάτρου Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, σε μετάφραση Αντώνη Γαλέου και σκηνοθεσία Έλενας Πέγκα.
Πόσο χώρο μπορεί να καταλάβει ένα μυστικό;
Πώς μπορείς να αγνοήσεις μια αλήθεια που μεγαλώνει καθημερινά μπροστά σου;
Ποιος είναι τελικά πιο παράλογος: αυτός που ζει με ένα πτώμα ή αυτός που προσποιείται ότι δεν υπάρχει;
Πώς ξεφορτώνεται κανείς κάτι που έχει ριζώσει τόσο βαθιά στη ζωή του, ώστε μοιάζει αδύνατο να το αποχωριστεί;
Με το χαρακτηριστικό ανατρεπτικό χιούμορ και τη διεισδυτική ματιά του, ο Ιονέσκο στήνει ένα παιχνίδι ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό.
Το παράλογο γίνεται καθρέφτης της καθημερινότητας, σε μια αιχμηρή αλληγορία για τα αδιέξοδα των ανθρώπινων σχέσεων, τη φθορά, την αποσιώπηση και την ανθρώπινη ανάγκη να παραμερίζουμε ή να προσποιούμαστε πως δεν υπάρχουν όσα μας βαραίνουν, ακόμη κι όταν αυτά εξακολουθούν να μεγαλώνουν.
Ο Αμεντέ, είναι ένας συγγραφέας που η έμπνευσή του έχει στερέψει. Τίποτα γι’ αυτόν δεν είναι εύκολο: ούτε το να σκεφτεί, ούτε το να δημιουργήσει, ούτε το να δράσει. Μαζί με τη γυναίκα του, τη Μαντλέν, βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μια καθημερινότητα που διαλύεται αργά και ανεξήγητα, καθώς ένα πτώμα μεγαλώνει μέσα στην κρεβατοκάμαρά τους. Κανείς τους δεν θυμάται πώς βρέθηκε εκεί. Και ενώ το νεκρό σώμα διογκώνεται και τα μέλη του εξαπλώνονται σε όλο το σπίτι, στο διαμέρισμα φυτρώνουν μανιτάρια. Ποιος ευθύνεται; Τύψεις και παράνοια κυριεύουν τους ήρωες. Ο Αμεντέ πρέπει να βρει έναν τρόπο να ξεφορτωθεί το πτώμα, πριν αρχίσουν οι υποψίες των γειτόνων.
Απόσπασμα από το σκηνοθετικό σημείωμα
Το έργο «Αμέντε ή Πώς να το ξεφορτωθούμε» (Amédée, ou comment s’en débarrasser), γραμμένο το 1954, αποτελεί σταθμό στην παγκόσμια δραματουργία καθώς είναι το πρώτο τρίπρακτο έργο του Ευγένιου Ιονέσκο και μια από τις πιο εμβληματικές δημιουργίες του Θεάτρου του Παραλόγου. Για αρκετά χρόνια με γοήτευε το συγκεκριμένο έργο του Ιονέσκο, επιθυμούσα να το σκηνοθετήσω, και αναζητούσα τις κατάλληλες συνθήκες, που το ΚΘΒΕ τις προσφέρει, διότι είναι ένα έργο με πολλές σκηνογραφικές απαιτήσεις (ένα πτώμα τεραστίων διαστάσεων, μανιτάρια που φυτρώνουν παντού, ένα τηλεφωνικό κέντρο κ.α.).
Ο Ιονέσκο εισάγει ένα μοναδικό εύρημα: ένα πτώμα που βρίσκεται στο διπλανό δωμάτιο και μεγαλώνει ασταμάτητα (πάσχει από «γεωμετρική πρόοδο»), απειλώντας να γκρεμίσει τους τοίχους και να πετάξει το ζευγάρι έξω από το σπίτι. Ο Αμεδαίος και η Μαντλέν το κρύβουν εδώ και δεκαπέντε χρόνια, αλλά αίφνης όταν το πτώμα αρχίζει να μεγαλώνει ανεξέλεγκτα, έρχονται αντιμέτωποι με μία κρίση που καλούνται άμεσα να αντιμετωπίσουν. Το πτώμα δεν εξηγείται ποτέ λογικά. Στις μέρες μας, αυτό το πτώμα μπορεί να ερμηνευτεί ως το βάρος των συλλογικών μας κρίσεων (κλιματική αλλαγή, οικονομική αβεβαιότητα, κοινωνική αποξένωση) που διογκώνονται επειδή η κοινωνία επιλέγει την αδράνεια. Σε προσωπικό επίπεδο, αντικατοπτρίζει το ψυχικό βάρος, το άγχος και τις ματαιώσεις που οι άνθρωποι «στοιβάζουμε» στην καθημερινότητά μας μέχρι να μας πνίξουν.
Η καθημερινότητα του ζευγαριού παρουσιάζει μια απόλυτη αδυναμία ουσιαστικής επικοινωνίας. Ανταλλάσσουν επαναλαμβανόμενους καβγάδες και αλληλοκατηγορίες. Η ψηφιακή εποχή έχει εντείνει αυτό το φαινόμενο: ζούμε απομονωμένοι μέσα σε διαμερίσματα και μέσα σε οθόνες, δίπλα-δίπλα αλλά χωρίς να συνδεόμαστε πραγματικά, ακριβώς όπως ο Αμεδαίος και η Μαντλέν.
Σκηνοθετώντας το Αμεντέ σήμερα, ένα κλασικό έργο του προηγούμενου αιώνα, νιώθω πως στήνω με τους συνεργάτες μου έναν καθρέφτη απέναντι στην ψυχολογική ασφυξία και την εσωτερική παράλυση του ανθρώπου του 2026. Το έργο είναι μια σπουδή πάνω στην ανθρώπινη παθητικότητα. Το ζευγάρι βλέπει την απειλή να μεγαλώνει, αλλά παραλύει από τον φόβο της αλλαγής και της κοινωνικής κατακραυγής. Οι ήρωες του Ιονέσκο προτιμούν να υπομένουν το μαρτύριο παρά να δράσουν, αποτυπώνοντας την τάση του σύγχρονου ανθρώπου να συμβιβάζεται με τη δυστυχία του από καθαρή συνήθεια, να ξεγελάει τον εαυτό του, να μη θέλει να ξεβολευτεί. Το έργο, ενώ, μας κάνει να γελούμε πικρά, μας θέτει το ερώτημα: τι τέρατα έχουμε επιτρέψει να μπούνε στην ζωή μας που μας στερούνε το οξυγόνο, και πώς θα τα ξεφορτωθούμε.
Συντελεστές
Μετάφραση: Αντώνης Γαλέος, Σκηνοθεσία: Έλενα Πέγκα, Σκηνικά: Valentino Marengo, Κοστούμια: Θώμις Παπαδημητρίου, Μουσική: Ορέστης Τάνης, Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου, Video art: Άντα Λιάκου, Βοηθός σκηνοθέτριας: Μαρία Καραμήτρη.
Διανομή
Γιώργος Καύκας (Αμεντέ), Κλειώ Δανάη Οθωναίου (Μαντλέν), Μαρία Καραμήτρη (Μαντλέν ΙΙ, Γειτόνισσα), Φαμπρίτσιο Μούτσο (Αμεντέ ΙΙ, Αστυνομικός), Πολυξένη Σπυροπούλου (Μαντώ), Θάνος Φερετζέλης (Αμερικανός στρατιώτης, Ταχυδρόμος)