Το 1837, στην Αθήνα του Όθωνα, ιδρύθηκε το «Σχολείο των Τεχνών», ο ιστορικός πρόδρομος τόσο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου όσο και της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. Το νεοσύστατο ελληνικό κράτος χρειαζόταν τεχνίτες, αρχιτέκτονες και δημιουργούς, αλλά και έναν θεσμό που θα συνέδεε την αρχαία κληρονομιά με τη σύγχρονη ευρωπαϊκή τέχνη.
Από τα κυριακάτικα μαθήματα στην οργανωμένη σχολή
Το ιδρυτικό διάταγμα εκδόθηκε στα τέλη του 1836 με το παλαιό ημερολόγιο και η λειτουργία ξεκίνησε το 1837. Πρώτος διευθυντής υπήρξε ο Φρειδερίκος φον Τσέντνερ. Στην αρχή τα μαθήματα γίνονταν τις Κυριακές και τις αργίες, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν και εργαζόμενοι τεχνίτες. Διδάσκονταν σχέδιο, μαθηματικά, αρχιτεκτονική και κατασκευή προπλασμάτων. Η φοίτηση ήταν αρχικά δωρεάν και μονοετής. Οι μαθητές των πρώτων χρόνων έφτασαν περίπου τους 400.
Οι πρώτοι καθηγητές και οι ευεργέτες
Στα πρώτα χρόνια δίδαξαν οι αρχιτέκτονες Θεόφιλος και Χριστιανός Χάνσεν. Ο Γάλλος ζωγράφος Πιερ Μπονιρότ δίδαξε ελαιογραφία, με υποστήριξη της Δούκισσας της Πλακεντίας, ενώ ο Φίλιππος Μαργαρίτης ανέλαβε τη διδασκαλία σχεδίου. Η οικονομική ενίσχυση ιδιωτών βοήθησε την απόκτηση εξοπλισμού και τη χορήγηση υποτροφιών.
Οι διάσημοι μαθητές και δάσκαλοι
Από την ιστορική διαδρομή της σχολής πέρασαν ο Νικηφόρος Λύτρας, ο Νικόλαος Γύζης, ο Γεώργιος Ιακωβίδης, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Γιάννης Μόραλης, ο Νίκος Εγγονόπουλος, ο Χρήστος Καπράλος, ο Αλέκος Φασιανός, ο Δημήτρης Μυταράς και ο Γιάννης Κουνέλλης. Ορισμένοι επέστρεψαν ως καθηγητές, μεταφέροντας την εμπειρία τους στις επόμενες γενιές. Ο Κωνσταντίνος Παρθένης υπήρξε εμβληματικός δάσκαλος της σχολής.
Η διαδρομή από την Πατησίων στην Πειραιώς
Το 1910 αποτέλεσε ορόσημο για τη θεσμική εξέλιξη της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης. Για πολλές δεκαετίες η σχολή συνδέθηκε με το ιστορικό συγκρότημα του Πολυτεχνείου στην Πατησίων. Από τη δεκαετία του 1990 η κύρια δραστηριότητά της μεταφέρθηκε στις εγκαταστάσεις της Πειραιώς 256, με εργαστήρια και εκθεσιακούς χώρους.
Οι σημερινές ειδικότητες και τα χρόνια σπουδών
Το Τμήμα Εικαστικών Τεχνών προσφέρει πενταετείς σπουδές, με βασικές κατευθύνσεις τη ζωγραφική, τη γλυπτική και τη χαρακτική. Η εκπαίδευση συμπληρώνεται από μαθήματα και εργαστήρια φωτογραφίας, ψηφιακών μορφών τέχνης και άλλων σύγχρονων μέσων. Το Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης έχει τετραετές πρόγραμμα, με έμφαση στην ιστορία, την αισθητική και την ερμηνεία της τέχνης. Λειτουργούν επίσης μεταπτυχιακά προγράμματα και διδακτορικές σπουδές.
Πόσοι εισάγονται και πόσοι φοιτούν
Για το 2026 προβλέπονται 85 εισακτέοι στο Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης. Στο Τμήμα Εικαστικών Τεχνών η εισαγωγή γίνεται με ειδικές καλλιτεχνικές εξετάσεις. Ο αριθμός των εισακτέων δεν πρέπει να συγχέεται με τον συνολικό αριθμό εγγεγραμμένων ή ενεργών φοιτητών. Δεν υπάρχει εδώ επιβεβαιωμένη πρόσφατη επίσημη κατανομή των ενεργών φοιτητών ανά εργαστήριο ζωγραφικής, γλυπτικής και χαρακτικής· συνεπώς δεν παρατίθενται αυθαίρετα μεγέθη.
Δωρεάν δίδακτρα, αλλά όχι ανέξοδη φοίτηση
Τα προπτυχιακά προγράμματα δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης δεν έχουν δίδακτρα. Όμως τα χρώματα, οι καμβάδες, τα χαρτιά, ο πηλός, τα εργαλεία και άλλα υλικά δημιουργίας μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά τους φοιτητές. Προστίθενται η κατοικία και η καθημερινή διαβίωση στην Αθήνα. Υπάρχουν υπηρεσίες φοιτητικής μέριμνας και δυνατότητες ενίσχυσης με συγκεκριμένα κριτήρια.
Μια ιστορία που συνεχίζεται
Η σχολή που ξεκίνησε για να εκπαιδεύσει τεχνίτες και σχεδιαστές στην Αθήνα του 1837 έδωσε στην Ελλάδα ορισμένους από τους σημαντικότερους δημιουργούς της. Σήμερα καλείται να διατηρήσει αυτή την παράδοση, αντιμετωπίζοντας τις ανάγκες χρηματοδότησης, στελέχωσης και σύγχρονων υποδομών. Η αξία της βρίσκεται όχι μόνο στα διάσημα ονόματα του παρελθόντος αλλά και στους νέους ανθρώπους που συνεχίζουν να δημιουργούν.
Ενδεικτικές πηγές για περαιτέρω διασταύρωση: επίσημη ιστορία και προγράμματα σπουδών της ΑΣΚΤ (asfa.gr), υπουργικές αποφάσεις αριθμού εισακτέων, ιστορικό ΕΜΠ.
