«Κοιτάξτε τι κάνει ο Αριστοφάνης στην ‘Ειρήνη’: Πάει και παίρνει όχι κάποιον αστό μέσα στην Αθήνα, όχι κάποιον γνωστό, όχι κάποιον ήρωα που μαθαίνουμε από τις τραγωδίες, πάει και παίρνει έναν ασήμαντο άνθρωπο. Έναν αγρότη, έναν που δεν γνωρίζουμε. Είναι 421 π.Χ.. Στα χωράφια, στο Μαρούσι. Και τον βάζει πρωτοπόρο να αναποδογυρίσει τον κόσμο…».
Μία «επίσκεψη» στην «Ειρήνη» του Αριστοφάνη -την πλέον αισιόδοξη από τις πολιτικές κωμωδίες του ποιητή- που μόνο εθιμοτυπική δεν αναμένεται να είναι, θα απολαύσουμε στις 24 και 25 Ιουλίου, στην Επίδαυρο. Πώς αφηγείται την ιστορία αυτό το νέο έργο που «πατάει» στην «Ειρήνη»;
Η HuffPost συνάντησε λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα τον Νίκο Καραθάνο, τον έναν εκ των τριών βασικών συνενόχων -οι άλλοι δύο είναι ο Φοίβος Δεληβοριάς και ο Άγγελος Τριανταφύλλου- της νέας διασκευής, που οι ίδιοι αποκαλούν «μια απάντηση στην τρέλα με την τρέλα».
Ο Νίκος Καραθάνος μιλά για τον Τρυγαίο, ρόλο που στην παράσταση αναλαμβάνει η Γαλήνη Χατζηπασχάλη, για το χιούμορ και την κωμωδία που «ρουφάει την πραγματικότητα και το παρόν και στη μεταφράζει σαν μια μικρή έκρηξη», αλλά και για τις κριτικές που «μπορεί να σε στεναχωρούν, μπορεί να σε χαροποιούν, αλλά δεν πρέπει ποτέ ποτέ να σε σταματάνε».
Ν.Κ.: Η ιδέα της παράστασης γεννήθηκε λίγο από έναν σύνδεσμο με τον Άγγελο τον Τριανταφύλλου και τον Φοίβο, γιατί έκαναν για επτά χρόνια την Ταράτσα -ο Άγγελος σκηνοθετούσε την Ταράτσα. Και έχω παρακολουθήσει όλες τις Ταράτσες του Φοίβου. Αυτό το τρελό πάρτι του να συνενώσει ανθρώπου-ήταν μια αξέχαστη βραδιά με τον Σαββόπουλο και τον Λούλη και όλους τους άλλους μαζί που είχα δει και τη θυμάμαι ακόμη. Κάθε εβδομάδα έκανε αυτό το πάρτι. Ήταν σε μια μικρή ταράτσα, πήγε σε μια μεγαλύτερη, πήγαν στο Άλσος και τους λέω, «Ένα βήμα παραπέρα είναι, πηγαίνετε και στην Επίδαυρο, κάντε κάτι με Αριστοφάνη». Ήρθαν και με βρήκαν και τους λέω, «Θα δούμε». Μετά είπα, «Γιατί όχι;». Είναι μικρή η ζωή. Και έτσι ξεκινήσαμε. Δεν είμαι πεινασμένος από τον Αριστοφάνη, ίσα ίσα είμαι αρκετά χορτασμένος από τους «Όρνιθες» που έχω κάνει. Παρ’ όλα αυτά, μου είναι πάντα μια πρόκληση.
-Στην προαναγγελία της παράστασης υπάρχει μια φράση που κατά τη γνώμη μου έχει ιδιαίτερη σημασία: «Η κωμωδία δεν είναι αφελής».
Ν.Κ: Η κωμωδία. Αχ Θεέ μου, τι είναι η κωμωδία… Τι είναι η κωμωδία στον ελληνικό σινεμά. Τι είναι η κωμωδία στους Monty Python. Τι είναι στον Γούντι Άλεν…
-Και τα λέμε αυτά μετά το «Τζένη Τζένη»…
Ναι… Τι είναι στον Πρετεντέρη. Τι είναι η κωμωδία σπίτι μας. Τι είναι η κωμωδία που κάποιος κάτι έλεγε. Ο πατέρας μου, ας πούμε, έχει ένα περίεργο για αμόρφωτο σχεδόν άνθρωπο, ένα εκπληκτικό χιούμορ. Εκπληκτικό. Σχεδόν αγγλικό. Από την Ευρυτανία είναι. Είναι κάτι στο DNA του ανθρώπου. Να ρουφάει την πραγματικότητα και το παρόν και να στη μεταφράζει σαν μια μικρή έκρηξη. Είναι ένα δώρο, η κόλλα που συνεχίζουμε και ζούμε. Αν δεν υπήρχε αυτό το χιούμορ δεν νομίζω ότι θα αντέχαμε.
-Ειδικά όμως στον Αριστοφάνη τι είναι η κωμωδία;
Ν.Κ.: Τι είναι η κωμωδία στον Αριστοφάνη, να πάτε να βρείτε στα πανεπιστήμια, να ρωτήσετε τους πιο ειδικούς. Εμείς είμαστε κάτι ζητιάνοι που μπαίνουμε μέσα σε ένα έργο και προσπαθούμε να το ξανα-ονειρευτούμε και όπου φτάσουμε. Ο Αριστοφάνης όπως λέω πάντα, είναι ένας ολόκληρος πλανήτης.
Η Επίδαυρος είναι ένα πανέμορφο μέρος. Αλλά όταν σβήνουν τα φώτα, ανήκει σε αυτούς που είναι πάνω. Και στην αγωνία τους. Στην Επίδαυρο πολλές φορές δεν περνάγαμε καλά από το υπερβολικό άγχος. Όλα φυσικά είναι μία αγκαλιά. Αλλά ξέρεις, αυτή την αγκαλιά αυτό που συμβαίνει μία φορά εκεί, μπορεί να το νιώσεις και αλλού. Μία ωραία παράσταση γίνεται παντού. Παντού μα παντού. Αρκεί να υπάρχουν καρδιές από κάτω.
Είναι ένας άνθρωπος όπου την ίδια ώρα εφευρίσκει λέξεις, δημιουργεί καινούργιες, λέει αποσπάσματα από μύθους, χρησιμοποιεί στα χωρικά του αρχαία γλώσσα πέρα από την τωρινή του και συγχρόνως κατασκευάζει μια καινούργια γλώσσα. Είναι μέσα στο μάτι του κυκλώνα του καιρού του. Δεν μπορούμε ακριβώς να το συλλάβουμε ή το συλλαμβάνεις λιγάκι. Φαντάσου να μιλάς σαν την Καινή Διαθήκη, να λες ποιήματα του Σολωμού και να λες τις βωμολοχίες που ακούς κάπου στη λαϊκή ή οπουδήποτε άλλο.
-Είναι στην εποχή του, αλλά είναι και στην εποχή μας, με έναν τρόπο. Δηλαδή διαβάζοντας ειδικά τη διεθνή συγκυρία αυτή τη στιγμή, νομίζω ότι είναι και στην εποχή μας. Σαν καινούργιος.
Ν.Κ.: Αν είναι στην εποχή μας ή αν δεν είναι και πώς είναι, είναι λίγο -φυσικά είναι έτσι- αλλά είναι και λίγο μεγάλα λόγια, για να καταλάβεις ποια είναι η εποχή μας και να φέρεις έναν άνθρωπο από 2.500 χρόνια πριν τώρα εδώ. Οι άνθρωποι είναι καταδικασμένοι να είναι άνθρωποι, να ζουν τον μικρό τους βίο. Από εκεί και πέρα, το έργο τους, μια συλλαβή τους μπορεί να είναι αιώνια, γιατί κάτι συμπυκνώνει. Ο Αριστοφάνης φυσικά είναι απίστευτα μοντέρνος, απίστευτα τρελός και απίστευτα αναρχικός. Σε όποιο σημείο μπορεί να τον συλλάβει κάποιος. Κοιτάξτε τι κάνει, πάει και παίρνει όχι κάποιον αστό μέσα στην Αθήνα, όχι κάποιον γνωστό, όχι κάποιον ήρωα που μαθαίνουμε από τις τραγωδίες, πάει και παίρνει έναν ασήμαντο άνθρωπο. Στην Ειρήνη είναι το 421 π.Χ., στα χωράφια, στο Μαρούσι. Έναν αγρότη, έναν που δεν γνωρίζουμε. Και τον βάζει πρωτοπόρο να αναποδογυρίσει τον κόσμο.
-Έναν κόσμο που όμως έχει ήδη αναποδογυρίσει μετά από χρόνια πολέμου.
Ν.Κ.: Η Ειρήνη στους αρχαίους ήταν το διάστημα μεταξύ των πολέμων. Αυτό ήταν η λέξη. Ήταν αυτό το διαλειμματάκι.
-Στην παράσταση σας ποιος αναλαμβάνει το ρόλο του Τρυγαίου;
Ν.Κ.: Στη δική μας την παράσταση τον ρόλο του Τρυγαίου αναλαμβάνει η Γαλήνη Χατζηπασχάλη και τη λέμε Τρυγαία. Στη δική μας την παράσταση πάμε με μια θηλυκή πλευρά. Έχουμε αρκετές γυναίκες που τους δίνουμε πρωταγωνιστικό ρόλο. Αυτό γιατί μιλάμε για γη, μιλάμε για χώμα, μιλάμε για χωράφια. Μιλάμε για πόλεμο και μιλάμε για τη φύση που ξαναγεννιέται. Αυτό το ξέρει καλά η γυναίκα. Που ματώνει συνέχεια και ανανεώνεται.
-Εξού υποθέτω και η πρώτη φωτογράφιση όπου ο θίασος είναι ντυμένος με τα δέρματα ζώων, μέσα σε ένα σουρεαλιστικό περιβάλλον ζούγκλας.
Ν.Κ.: Ναι.
-Τί σας δυσκόλεψε περισσότερο σε αυτή την παράσταση που, αν έχω καταλάβει σωστά, έχει κομβικό ρόλο η μουσική.
Ν.Κ.: Ε, βέβαια, όταν έχεις τον Φοίβο τον Δεληβοριά και τον Άγγελο τον Τριανταφύλλου, επίσης κάποιους καταπληκτικούς μουσικούς. Τον Πολυζωγόπουλου, τον Θοδωρή Ρέλλο, τον Γιόελ Σότο, τον Γιαν Βαν. Η ποιότητά τους είναι εξωφρενική. Όποτε τους ακούω λίγο, στέκομαι προσοχή. Και ελπίζω αυτό να πάθουν όλοι και στην Επίδαυρο όταν ακούσουν τους συγκεκριμένους μουσικούς.
-Τι σας δυσκόλεψε όμως περισσότερο στη διαδικασία ή σας δυσκολεύει ακόμη, γιατί είστε καθ’ οδόν.
Ν.Κ.: Πάρα πολλά. Όλα με δυσκολεύουν. Όλα να επαληθευτούν. Πρέπει να μπεις μέσα στο κουκούτσι ενός έργου και να το μεταφέρεις αλλιώς. Αναπόφευκτα το διασκευάζεις, αναπόφευκτα το εμπλουτίζεις με κάτι άλλο.
-Έχετε επιστρέψει δηλαδή και στο κείμενο ξανά και ξανά.
Ν.Κ:. Ναι. Ένα καινούριο κείμενο, λίγο ξανά πάνω στα πατήματα και τα ίχνη του έργου. Βάζεις μία γυναίκα μπροστά. Όλα, όλα σε δυσκολεύουν. Είναι αγκαθωτός ο δρόμος λιγάκι.
-Να κάνω την ερώτηση – κλισέ. Τι σημαίνει για εσάς η Επίδαυρος;
Ν.Κ.: Η Επίδαυρος είναι ένα πανέμορφο μέρος. Αλλά όταν σβήνουν τα φώτα, αυτό ανήκει σε αυτούς που είναι πάνω. Και στην αγωνία τους. Στην Επίδαυρο πολλές φορές δεν περνάγαμε καλά από το υπερβολικό άγχος. Όλα φυσικά είναι μία αγκαλιά. Αλλά ξέρεις αυτή την αγκαλιά αυτό που συμβαίνει μία φορά εκεί, μπορεί να το νιώσεις και αλλού. Μία ωραία παράσταση γίνεται παντού. Παντού μα παντού. Αρκεί να υπάρχουν καρδιές από κάτω. Μπορεί μία βραδιά να είναι όμορφη, ναι. Μια θεία βραδιά όμως που είναι ζητούμενο, μπορεί να συμβεί και παντού.
-Εννοείτε την ώσμωση με το κοινό.
Ν.Κ.: Ε, βέβαια. Τα πάντα είναι επικοινωνία με τους ανθρώπους. Γι’ αυτό στην Επίδαυρο καμιά φορά οι ηθοποιοί περνάνε καλά όταν είναι άδεια.
– Οι κριτικές σας ενοχλούν; Οι άσχημες κριτικές, οι δύσκολες, οι κακές. Τις διαβάζετε; Πάψατε να τις διαβάζετε από ένα σημείο και μετά;
Ν.Κ.: Μεγάλωσα σε μία εποχή που ήταν τυχερή από αυτό το θέμα. Γιατί λίγο πάντοτε σαν μικροί με τους τότε ανθρώπους πηγαίναμε πάντα ενάντια. Έδειχναν αυτοί από εκεί, εμείς πηγαίναμε από εδώ. Και έτσι σωθήκαμε, γλιτώσαμε. Αλλάξαν οι καιροί. Βγήκαν νέοι άνθρωποι. Βγήκαν νέα πράγματα. Καλά κάνει ο καθένας, κάνει τη δουλειά του, εμείς κάνουμε μια άλλη δουλειά. Φυσικά τα ακούς. Μπορεί να σε στεναχωρούν, μπορεί να σε χαροποιούν, όλα αυτά. Αλλά δεν πρέπει ποτέ ποτέ να σε σταματάνε.
Ταυτότητα παράστασης
Διασκευή – Πρωτότυπο Κείμενο – Τραγούδια: Φοίβος Δεληβοριάς
Σκηνοθεσία – Σύλληψη: Νίκος Καραθάνος
Συνεργασία στη σκηνοθεσία: Άγγελος Τριανταφύλλου
Συνεργάτις δραματουργός: Έρι Κύργια
Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Άγγελος Μέντης
Μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς, Άγγελος Τριανταφύλλου
Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου
Κίνηση: Αμάλια Μπένετ
Χορογραφία: Αλέξανδρος Σταυρόπουλος
Σύμβουλος επί του αρχαίου κειμένου: Γιάννης Αστερής
Βοηθοί σκηνοθέτες: Δημήτρης και Ορέστης Σταυρόπουλος
Βοηθός σκηνογράφου: Μαρία Καλοφούτη
Bοηθός β’ σκηνογράφου: Μαρίλια Διάφα
Βοηθός ενδυματολόγου: Αλεξάνδρα Αναστασία Φτούλη
Βοηθός σκηνοθέτη: Ναυσικά Κίρκη
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Διανομή
Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς, Έμιλυ Κολιανδρή, Γιάννης Κότσιφας, Πάνος Παπαδόπουλος, Ζέτα Μακρυπούλια, Βάσω Καβαλιεράτου, Φοίβος Δεληβοριάς, Νίκος Καραθάνος, Άγγελος Τριαντάφυλλου, Γιλμάζ Χουσμέν, Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Κοντογεωργόπουλος, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Βασίλης Παπαδόπουλος, Σπύρος Μπόσγας, Αντώνης Χρήστου
Ορχήστρα επί σκηνής:
Ανδρέας Πολυζωγόπουλος, Θοδωρής Ρέλλος, Γιόελ Σότο, Γιάννης Αγγελόπουλος (Jan Van De Engel)
Η πρωτότυπη κωμωδία του Αριστοφάνη ανέβηκε για πρώτη φορά στα Μεγάλα Διονύσια του 421 π.Χ. και απέσπασε το δεύτερο βραβείο. Γράφτηκε σε μια κρίσιμη ιστορική συγκυρία, λίγο πριν από τη Νικίειο Ειρήνη και ως αντίδραση στην ελπίδα για κατάπαυση των εχθροπραξιών που ανέτειλε χάρη στον θάνατο των φιλοπόλεμων στρατηγών, του Αθηναίου Κίμωνα και του Σπαρτιάτη Βρασίδα στη μάχη της Αμφίπολης. Η κωμωδία αντανακλά την έντονη κοινωνική κόπωση από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και πραγματεύεται με λυρική ευφράδεια και τον γνώριμο αριστοφανικό σαρκασμό την παράλογη εμμονή στον πόλεμο και τις καταστροφικές συνέπειες που έχει στην καθημερινή ζωή, την εργασία και την ευτυχία των ανθρώπων. Ο Αριστοφάνης αντιπαραβάλλει τη βία και το κέρδος των πολεμοκάπηλων με τη γονιμότητα, τον έρωτα και τη συλλογική ευημερία που φέρνει η ειρήνη.
Info
Παρασκευή 24 & Σάββατο 25 Ιουλίου Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
Προπώληση Εισιτηρίων:
https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/eirini/
