Η διεθνώς αναγνωρισμένη Βραζιλιάνα σκηνοθέτις Κριστιάν Ζαταΐ επιστρέφει στην Αθήνα με την παράσταση «A Trial», που παρουσιάζεται στις 26 και 27 Ιουλίου, στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.
Αφετηρία του έργου είναι το σκάνδαλο που πυροδοτεί την πλοκή στο έργο Ένας εχθρός του λαού (1882) του Ερρίκου Ίψεν: Ο γιατρός Τόμας Στόκμαν, υπεύθυνος υγειονομικού ελέγχου των δημοτικών λουτρών από τα οποία εξαρτάται η ευημερία της πόλης, ανακαλύπτει ότι το νερό είναι επικίνδυνα μολυσμένο. Συνειδητοποιεί έτσι ότι η προστασία της δημόσιας υγείας απαιτεί πολιτική δράση, κόστος και σύγκρουση. Όταν ο Στόκμαν επιμένει να μιλήσει, η πόλη –θεσμοί, Τύπος και πλειοψηφία– τον στοχοποιεί και τον βαφτίζει ‘εχθρό του λαού’.
Η Ζαταΐ, βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα για το Θέατρο στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2022, πιάνει το νήμα της ιστορίας από εκεί που το άφησε ο Ίψεν: Ο γιατρός Στόκμαν επιστρέφει και ζητά μια δεύτερη κρίση. Όχι απαλλαγή, αλλά το δικαίωμα σε μια ουδέτερη διαδικασία που θα κρίνει τις πράξεις, τις επιλογές και τη δημόσια στάση του.
Υπήρξε, τελικά, προσπάθεια υπονόμευσης της δημοκρατίας; Είναι ή δεν είναι ‘εχθρός του λαού’; Ο ίδιος αναλαμβάνει την υπεράσπισή του, ενώ ο αδελφός του και δήμαρχος της πόλης Πέτερ εμφανίζεται ως κατήγορος· οι υπόλοιποι χαρακτήρες παρελαύνουν με τις δικές τους εκδοχές της αλήθειας, μετατρέποντας την οικογενειακή σύγκρουση σε συλλογικό καθρέφτη.
Το εύρημα είναι ριζικό. Στην απουσία δικαστών και δικηγόρων, η απόφαση περνά στο κοινό. Οι θεατές μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή ως ένορκοι και επιλέγονται δώδεκα άτομα με κλήρωση, τα οποία θέτουν ερωτήσεις και ζητούν διευκρινίσεις. Στο τέλος, αποσύρονται για να συσκεφθούν ώστε να εκδοθεί μια δημόσια ετυμηγορία, αποκαλύπτοντας όχι μόνο την υπόθεση αλλά και τις αξίες αυτών που κρίνουν, προσδίδοντας διαφορετικό τέλος από βραδιά σε βραδιά.
Τον Στόκμαν ενσαρκώνει ο συνδημιουργός και κεντρικός ερμηνευτής της παράστασης, Βάγκνερ Μόουρα -υποψήφιος για Όσκαρ στην ταινία «Ο Μυστικός Πράκτορας» και ευρύτερα γνωστό από τον ρόλο του Πάμπλο Εσκομπάρ στη σειρά «Narcos»- που λειτουργεί ως καταλύτης μιας σκηνικής διαδικασίας που μετατρέπει το θέατρο σε ανοιχτό πεδίο πολιτικής διαπραγμάτευσης.
Το «A Trial» μας καλεί να πάρουμε θέση, και αυτό ακριβώς είναι το διακύβευμά του·να μας αφήσει στο τέλος με το βάρος μιας απόφασης και με το ερώτημα πόση αλήθεια αντέχει μια κοινωνία όταν απειλείται το συμφέρον της.